هدایت انبیاء در طول هدایت الهی است/ تقوا؛ شرط هدایت ثانویه

حجت‌الاسلام قربانعلی کریم‎‏زاده، استادیار دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان شرقی اظهار کرد: انسان در انتخاب راه خود نقش دارد، آزاد آفریده شده، دارای حق انتخاب است، همچنین انسان با برخورداری از نیروی عقل و خرد می‏‌تواند خوب و بد را تشخیص داده و یکی را برگزیند و چیزی به عنوان جبر که انسان را وادار به انتخاب راهی خاص کند وجود ندارد.

وی خاطرنشان کرد: از نظر قرآن آفرینش انسان در پی هدفی خاص یعنی تکامل و دستیابی به کمال مطلق و تقرب به جوار حضرت حق است و بدین منظور هر چند به انسان استعداد فطری و نیروی تعقل و تفکر داده شده، اما برای شکوفایی این استعدادهای انسانی و افروختن مشعلی فروزان برای حرکت در طریق وصول به حق نیاز به وسیله‎‏ای است تا بتواند انسان را در این راه پرپیچ و خم راهنمایی کند و انسان مادی را با آن هدف غیرمادی مرتبط سازد.

کریم‎‏زاده با استناد به آیه 90 سوره انعام ادامه داد: آن وسیله و واسطه انبیاء الهی هستند که ماهیتی بشری دارند و از ویژگی‎های انسانی برخوردارند، اما در بعد معنوی سرآمد تمام افراد عصر خود بوده‌اند، آنها اُسوه و الگوی افراد هستند و انسان‎‏ها با اقتدا به آنها و پیروی از اعمال و گفتارشان در راه حق و حقیقت گام می‌نهد.

وی هدایت انبیاء را در طول هدایت الهی دانست و افزود: هدایت انبیاء در عرض هدایت الهی نیست، بلکه در طول آن، به دستور خداوند و برخواسته از مصلحت‏‏‌‎اندیشی و لطف حضرت حق و مکمل هدایت باری تعالی است.

استادیار دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز یادآور شد: یکی از زمینه‏‎‏های هدایت، «تقوا» است که انسان با ایجاد آن می‌تواند از تعالیم الهی استفاده کرده، نسبت به آینده خود مطمئن شود.

وی از تقوا به عنوان شرط هدایت ثانویه الهی گفت و خاطرنشان کرد: تقوا شرط هدایت ثانویه الهی است؛ یعنی هدایت عام شامل تمام افراد است و هر کس می‎‏تواند از نعمت فطرت و عقل و تعالیم انبیاء استفاده کند، اما مراحل خاص هدایت از قبیل توفیق شرایط خاصی دارد که یکی از آنها تقواست و کسانی که کفر ورزند و به دنبال فسق باشند، از آن محروم هستند.

کریم‎زاده ادامه داد: یکی دیگر از شرایط هدایت، «ایمان» است، قرآن در موارد متعددی به این مطلب اشاره دارد و می‏‏‎‌فرماید کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام دهند به خاطر ایمانشان خداوند آنان را هدایت می‏‌‎کند. به نظر می‌‎رسد که مراد از هدایت در این گونه آیات هدایت خاص یعنی همان توفیقات رحمانی باشد؛ چراکه این راهنمایی و نشان دادن راه سعادت مختص افراد خاصی نیست.

وی با اشاره به آیه 18 سوره زمر افزود: از دیگر شرایط هدایت این است که انسان پذیرای حق و حقیقت باشد، گوشی شنوا و فکری فعال داشته باشد، نظرات و اقوال متفاوت را مطالعه کرده، پس از ارزیابی، آن را که حق است بپذیرد، همان کسانی که سخنان را می‌‏شنوند و از نیکوترین آنها پیروی می‏‎کنند آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده، و آنها خردمندانند.

حجت‎الاسلام کریم‏زاده تأکید کرد: از دیگر اعمالی که زمینه هدایت را فراهم می‏‏آورد جهاد با اموال و جان‌ها و هجرت فی‏‎سبیل الله‏ است، جهاد به معنای کار دشوار و سخت است و علت نامگذاری این اعمال به «جهاد» دشوار بودن آن‌هاست، بلکه باید گفت این دشوارترین کارهاست.