کرامت انسانی؛ هدیهای الهی/ رواج تملق و چربزبانی از موانع تحقق کرامت انسانی است
گروه اجتماعی: یک مدرس دانشگاه آزاد خرمآباد با بیان اینکه کرامت انسانی مهمترین گوهری است که خداوند متعال در خلقت انسان به او عطا فرموده است، گفت: دونهمتی، فقر و نیازمندی، رواج تملق و چربزبانی، خودباختگی و توهم و خیالزدگی از موانع تحقق کرامت انسانی هستند.
علی فتحاللهی، از اساتید ادیان و عرفان دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرمآباد در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، در رابطه با پاسداشت منزلت و کرامت انسانی، گفت: کرامت انسانی امتیاز ویژه بنی آدم نسبت به سایر موجودات و از اصول قابل ملاحظه در همه مکاتب فکری است.
وی با بیان اینکه اغلب ادیان و مکاتب مختلف همواره بر پاسداشت منزلت الهی انسان اتفاقنظر دارند، افزود: انسان با کرامت در مکتب اهل بیت(ع) همان انسان کامل قرآن است که با بهرهمندی از کرامت ذاتی، خلیفه خداوند و برزخ بین وجوب و امکان شده است.
این مدرس دانشگاه آزاد خرمآباد با بیان اینکه انبیا و اولیای صالح الهی نمونههای بارز و مصادیق عینی و مجالی بروز کامل کرامت حق بهشمار میروند، اضافه کرد: این تنوع دیدگاهها موجب شده است تا به دست دادن تعریفی جامع و فراگیر از این موجود کریم میسر نباشد.
فتحاللهی با بیان اینکه شناخت انسان و کشف ابعاد وجودی او و چگونگی نیل به کرامت ذاتی و اکتسابی این موجود از جمله مباحثی است که همواره ذهن بشر را به خود مشغول داشته است، افزود: در تعالیم آسمانی، انسان موجودی بهرهمند از کرامت الهی معرفی میشود.
وی با بیان اینکه کرامت در لغت بهمعنای بخشش، بزرگواری، بزرگمنشی و تعلیم است، خاطرنشان کرد: مقصود از کرامت ذاتی اشاره به چگونگی آفرینش انسان از لحاظ ساختمان وجودی، مزایای بیشتر و غنای افزونتر اوست این نوع کرامت حاکی از عنایت ویژه خداوند به نوع انسان است و هیچ ربطی به کسب و اختیار آدمی ندارد.
وی گفت: قرآن کریم در آیه 70 سوره اسراء در این رابطه میفرماید: «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛ و به راستى ما فرزندان آدم را گرامى داشتیم و آنان را در خشکى و دریا [بر مرکبها] برنشاندیم و از چیزهاى پاکیزه به ایشان روزى دادیم و آنها را بر بسیارى از آفریدههاى خود برترى آشکار دادیم».
این مدرس دانشگاه اضافه کرد: همچنین در آیه 30 سوره بقره آمده است: «وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَنُقَدِّسُ لَکَ قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ؛ و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمین جانشینى خواهم گماشت [فرشتگان] گفتند آیا در آن کسى را میگمارى که در آن فساد انگیزد و خونها بریزد و حال آنکه ما با ستایش تو [تو را] تنزیه میکنیم و به تقدیست میپردازیم فرمود من چیزى میدانم که شما نمیدانید».
فتحاللهی افزود: در آیه 29 سوره حجر نیز در رابطه با کرامت انسانی عنوان شده است: «إِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِینَ؛ پس وقتى آن را درست کردم و از روح خود در آن دمیدم پیش او به سجده درافتید» و نیز در این رابطه در آیه 40 سوره نمل آمده است: «قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّی لِیَبْلُوَنِی أَأَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ وَمَن شَکَرَ فَإِنَّمَا یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ رَبِّی غَنِیٌّ کَرِیمٌ؛ کسى که نزد او دانشى از کتاب [الهى] بود گفت من آن را پیش از آنکه چشم خود را بر هم زنى برایت میآورم پس چون [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود مستقر دید گفت این از فضل پروردگار من است تا مرا بیازماید که آیا سپاسگزارم یا ناسپاسى میکنم و هر کس سپاس گزارد تنها به سود خویش سپاس میگزارد و هر کس ناسپاسى کند بیگمان پروردگارم بینیاز و کریم است».
وی گفت: همچنین، در سوره مؤمنون آیه 14 آمده است: «ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ؛ آنگاه نطفه را بهصورت علقه درآوردیم پس آن علقه را [بهصورت] مضغه گردانیدیم و آنگاه مضغه را استخوانهایى ساختیم بعد استخوانها را با گوشتى پوشانیدیم آنگاه [جنین را در] آفرینشى دیگر پدید آوردیم آفرین باد بر خدا که بهترین آفرینندگان است».
این مدرس دانشگاه در رابطه با آفرینش انسان و کرامت او در سیره علوی گفت: مباحث انسانشناسی هم با اصول دین و مسائل هستی شناختی آن ارتباط مستحکمی دارد و هم با مسائل ارزشی دین مرتبط است.
وی گفت: یکی از مبانی کرامت انسانی در ارتباط با آفرینش انسان بُعد ملکوتی او و دمیده شدن روح الهی در انسان است با تامل در بیانات نهجالبلاغه در خواهیم یافت که امام علی(ع) نیز با تاسی از وحی و تاکید بر آیات شریفه به ترسیم آفرینش انسان از خاک میپردازد.
وی ادامه داد: در نگاه امام علی(ع) انسان موجودی ذومعرفت و دارای طبیعتی مرکب از عناصر متضاد و متباین است، براین اساس، کرامت انسانی مهمترین گوهری است که خداوند متعال در خلقت انسان به او عطا فرموده است این خصوصیت مهم که خداوند افتخار آنرا فقط به اشرف مخلوقات خود داد، موجب تمایز انسان از سایر موجودات گردید و تمام فرشتگان مامور شدند تا در برابر این کرامت، سرتعظیم فرود آورند.
وی در رابطه با منزلت انسانی از منظر امام علی(ع) گفت: قرآنکریم از منزلت انسان با تقوا و مطیع فرمان الهی، مدح و تمجید فراوان کرده و بنیآدم را بهعنوان گُل سرسبد آفرینش معرفی مینماید، در سیره علوی پیامبران و بزرگان دین، نمونه اعلای رفتار کریمانه با انسانها هستند، این رفتار مبتنی بر تکریم ایشان حتی شامل افرادی چون فرعون نیز میشده است چنانکه خداوند به موسی و هارون فرمان میدهد که با فرعون مدعی الوهیت نیز رفتاری کریمانه داشته و با او نرم و ملایم سخن بگویند، شاید او فطرت خداخواهی خود را به یاد آورد یا بترسد.
این مدرس دانشگاه در بیان شاخصهای حفظ کرامت انسانی از دیدگاه امام علی(ع) گفت: با وجود آنکه کرامت ذاتی انسان ریشه در نفحه الهی آدمی و بُعد روحانی انسان دارد ولی بهنظر میرسد که مخیر بودن آدمی نیز در ایجاد این ظرفیت نقش اساسی داشته باشد.امام از هر گفتار و کرداری که با شأن و کرامت انسانی سازگار نبود و با آن منافات داشت بهشدت رویگردان بود.
وی ادامه داد: امام علی(ع) در بیان کرامت انسانی میان شهروندان مسلمان و غیر مسلمان مطلقاً تفاوتی قائل نمیشود وی بر آن است که هر انسانی با هر مرام و عقیده باید در پرتو اسلام از کرامت و امنیت اجتماعی برخوردار باشد تاجاییکه وی از ربوده شدن خلخال، دستبند، گردنبند و گوشوارههای زن معاهده آنچنان اظهار تاسف میکند که اگر مسلمانی از تاسف بمیرد نهتنها ملامت نمیشود؛ بلکه شایسته تقدیر است.
فتحاللهی اضافه کرد: امام علی(ع) کارگزاران خویش را به پرهیز جدی از مجالست با انسانهای چاپلوس و متملق سفارش میکند، امام علی(ع) در ابلاغ به یکی از مأموران اخذ مالیات آنان را از درشتگویی، درشتخویی و ارعاب مردمان نهی نموده و میفرماید: «مبادا مسلمانی را بترسانی! اگر او را خوش نیاید بر سر وی مران و بیشاز حق خدا از مال او مستان» امام علی(ع) تاکید دارد که ماموران مالیاتی حاکمیت ضمن رعایت ادب، نباید هیچگونه مزاحمتی برای شهروندان فراهم نمایند او توصیه میکند که از ورود در حریم آنها بهجد خودداری نموده و حتی در اظهار سلام، بر شهروندان سبقت بگیرند.
وی در رابطه با موانع تحقق کرامت انسانی نیز گفت: تحقق کرامت انسانی و پاسداشت آن ممکن است موانع عدیدهای پیش روی خود داشته باشد، بدون تردید هر اقدامی در جهت عکس ارتقای شاخصهایی مانند حریت، برابری، حفظ عزت نفس انسانی و تکریم و احترام به شخصیت انسان را انجام پذیرد از موانع تحقق کرامت انسانی بهشمار میروند که از جمله میتوان از دونهمتی، فقر و نیازمندی، رواج تملق و چربزبانی، خودباختگی و توهم و خیالزدگی نام برد.
خبرنگار: مرضیه حافظی فر
