کارکرد مثبت موسیقی در خدمت تکامل انسان/ غنا و آنچه روح را از آرامش تهی میکند
گروه اجتماعی: امروزه موسیقی با سبکها و کارکردهای مختلف در جوامع بشری ریشه دوانده و از طرفی دستاویزی شیطانی برای دور کردن آدمی از آرامش روان نیز شده است، آنچه از نگاه اسلام و عقل برای تکامل بهکار میآید به لحاظ شعر و آهنگ بسیار متفاوت از آن چیزی است که فرهنگ غربی مدعی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، مهمترین شرط پیمودن مسیر تکامل توسط انسان داشتن آگاهی و هوشیاری دایمی است، حال در این میان برخی عوامل هستند که انسان را خواسته یا ناخواسته به بیراهه میکشانند هرچند با ظاهری دلچسب به سراغ آدمی میآیند اما در نهایت آنچه باقی میماند ویرانی روح است و پشیمانی که دیگر راه به جایی نخواهد داشت.
موسیقی باطل و غنا
ازجمله این بیراههها که امروز میدان تاخت و تازش هم کم نیست موسیقی از نوع غنا است در آموزههای اسلامی از موسیقی باطل با عنوان غنا یاد شده، غناء موسیقی است مناسب مجالس باطل و لهو و لعب که موجب خارج شدن انسان از حالت طبیعی و برانگیخته شدن قوای شهوانی و غضبی میشود.
موسیقی پدیدهای است که به گونههای مختلف ساخته میشود و البته کاربردهای متعددی هم دارد از پیشینه موسیقی و کاربرد آن در میان مسلمانان باید به دوران قرون وسطی اشاره کرد که با وجود مشکلات متعدد جوامع غرب و ایجاد تنش میان روشنفکران و کلیسا، در سرزمین بزرگ اسلامی در برخی از بیمارستانهای بزرگ، بخشهای مخصوص بیماران اعصاب و روان وجود داشت که برای ایجاد آسایش آنها از نوعی موسیقی استفاده میشده است در بیمارستان جندیشاپور در زمان ساسانیان نیز با استفاده از موسیقیهای خاص بیماریهای روانی را درمان میکردند.
موسیقی و کارکرد شیطانی
اما موسیقی بیش از آنکه در امور مثبت کاربرد داشته باشد امروز دستاویزی شیطانی برای دور کردن آدمی از آرامش روان نیز شده است البته آنچنان که در تاریخ میخوانیم و بهویژه در تاریخ ابناثیر موسیقی را زائیده دست شیطان و اقوام منحرف میپندارد اگر بخواهیم به این تواریخ به دیده واقعیت بنگریم آنچه نباید از نظر دورداشت کاربرد موسیقی در آن دوران(آغاز حیات بشر) است که اسبابی بوده برای دوری از ذکر خداوند و برپایی بساط لهو و لعب.
این کاربرد را باید در دوران جاهلیت عرب نیز توجه داشت آنگونه که اشعار جاهلی به سبب پرداختن به مفاهیم دور از عقلانیت و بهویژه شهوت و غضب شهرت بسیار داشت و مجالس لهو و لعب آنها یکی از چالشهای جدی اسلام بود که با انحراف از دین توحیدی حضرت ابراهیم(ع) به آن شیوه درآمده بود.
به هرترتیب در آموزههای قرآن و عترت، گوش دادن به موسیقی یکی از عناوین ضد ارزشی تلقی شده است آنگونه که خداوند در آیه سیام سوره حج انسان را از گفتار باطل نهی میکند؛ «وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ؛ از گفتار باطل اجتناب ورزید».
آثار موسیقی باطل
کمترین آسیب موسیقی از نوعی که مورد نهی قرآن است یعنی غنا و بیمحتوایی اشعار، این است که آدمی را دون همت و سست اراده میسازد ضمن اینکه انسان را از یاد خداوند بهویژه برپایی نماز مغفول میکند و ذهن را از مضامین عقلانی به دور میسازد آنگونه که امروز در محتوای موسیقیهای زیرزمینی و غربی دیده میشود اشعاری بیمحتوا و بیاساس که هیچ عایدی برای انسان ندارد و این بیمحتوایی با آهنگی شهوت یا غضبانگیز به روان انسان خورانده میشود به هر ترتیب گوش سپردن به این اشعار بیمحتوا به هر عنوانی که میخواهد باشد ملکه ذهن آدمی را از اعتدال و عقلانیت به دور میسازد و مشتی مفاهیم سبکسرانه و حتی به دور از شأن حیات آدمی به ذهن میقبولاند.
ازجمله مواردی که در بحث موسیقی در اسلام نهی شده است آوازهخوانی زنان است به دلیل پیشینه تاریخی و استفاده ابزاری از زنان در مراسم لهو و لعب آنگونه که امروز دوباره غرب زنده کننده این رسم دوران جاهلی است و همچنین حفظ کرامت زنان و پرهیز از زمینهسازی محیط آغشته به گناه و بسیاری عوامل دیگر که در کتب تفسیری مفصل تشریح شده است آوازهخوانی زنان حرام میباشد.
آوازهخوانی از نگاه احادیث
پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: خداوند مرا به پیامبری مبعوث کرد تا رحمت برای جهانیان باشم و سازها، نیها و کارهای جاهلی را ممنوع و نابود کنم.(امالی صدوق ،ص417)، در حدیثی دیگر پیامبر اکرم(ص) آوازهخوانی را طلسم زنا بیان کرده است.(جامع الاخبار ،ص 154)
امام صادق (ع) در خصوص آوازهخوانی فرمودهاند: آوازهخوانی از جمله گناهانی است که خدای بزرگ، وعید دوزخ برای آن داده است چنان که در آیه ششم سوره لقمان میفرماید: «و من الناس من یشتری لهوالحدیث لیضل عن سبیل الله بغیر علم و یتخذها هزوا اولئك لهم عذاب مهین؛ بعضی از مردم، سخنان باطل و بیهوده میخرند تا مردم را از روی جهل و نادانی گمراه سازند و آیات الهی را به استهزاء گیرند، پس برای آنها عذابی خواركننده است».
همچنین امام صادق(ع) در حدیثی دیگر در رابطه با آوازهخوانی زنان فرموده است: زن آوازهخوان ملعون است؛ هرکس به او سکنی دهد و از درآمد او بخورد نیز ملعون است.(خصال ،ج1،ص297)
خداوند در آیه 36 سوره اسراء میفرماید «وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا: چیزی را که به آن علم نداری دنبال مکن زیرا که گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش قرار میگیرند» مردی به امام صادق(ع) عرض کرد: بعضی از همسایگانم کنیزکانی دارند که اهل آوازهخوانی و نوازندگی هستند گاهی اوقات من به مستراح میروم و برای اینکه ساز و آواز آنها را بشنوم، نشستنم را طول میدهم، حضرت با اشاره به آیه 36 سوره اسرا فرمودند: عجب از تو مگر نشنیدهای که خداوند در این آیه فرموده: همانا گوش و چشم و دل مورد بازخواست قرار میگیرند؟ آن مرد میگوید: انگار این آیه کتاب خدا را از هیچ عرب و عجمی نشنیده بودم عمل خود را ترک کردم و از خدا آمرزش میطلبم .(من لایحضره الفقیه ،ج1،ص80)
پیامبر اکرم فرمودند:چهار چیز دل را تباه میکند و نفاق در دل میرویاند، همچنان که آب درخت را میرویاند، گوش دادن به چیزهای لهو، بدزبانی، رفت و آمد طمع کارانه به دربار حاکمان و شکار تفریحی .(خصال،ج1،ص24)
آرامش کاذب و حقیقی
امروزه اگر بگوییم موسیقی جزء لاینفک زندگی انسان شده گزافه نگفتهایم موسیقی با سبکهای مختلف از سنتی و پاپ گرفته تا سبکهای برگرفته از فرهنگ غرب در جوامع بشری ریشه دوانده است اما آنچه با روح شرقی و فرهنگ اسلامی سازگار است موسیقی مولد آرامش حقیقی است آنگونه که آیات قرآن نیز به وعده خداوند به انسان آرامش میبخشد چنانچه در این میان هستند قاریان قرآنی که آرامش را، با صدای دلنشین حتی برای غیرعرب زبانان به ارمغان میآورند.
اما گاهی آنچه در موسیقی غربی به عنوان آرامش از آن یاد میشود ظاهر و باطنی متفاوت با آنچه روح انسان میطلبد دارد آرامشی کاذب و حتی برگرفته از سختیهای روحی که گویی میخواهد انسان را به خلسه وادار کند و گاهی تندی ضربان قلب و ناراحتی بدون دلیل را به همراه میآورد شادیهای کاذب که سردرد و غمگینی آن بعد از اتمام موسیقی بر روح انسان عارض میشود.
به طور قطع اگر برای نسل امروز محتواسازی در امر موسیقی وجود نداشته باشد این رقیب غربی است که دست به کار میشود کما اینکه دست به کار هم شده است بدون شک تولید موسیقی متناسب با روح اسلامی و همراه با اشعار پرمحتوا چنانچه در ادبیات ایرانی کم نداریم کار دشواری نخواهد بود اما غفلت در این میان آثار جبرانناپذیری به همراه خواهد داشت.
موسیقی باطل و غنا
ازجمله این بیراههها که امروز میدان تاخت و تازش هم کم نیست موسیقی از نوع غنا است در آموزههای اسلامی از موسیقی باطل با عنوان غنا یاد شده، غناء موسیقی است مناسب مجالس باطل و لهو و لعب که موجب خارج شدن انسان از حالت طبیعی و برانگیخته شدن قوای شهوانی و غضبی میشود.
موسیقی پدیدهای است که به گونههای مختلف ساخته میشود و البته کاربردهای متعددی هم دارد از پیشینه موسیقی و کاربرد آن در میان مسلمانان باید به دوران قرون وسطی اشاره کرد که با وجود مشکلات متعدد جوامع غرب و ایجاد تنش میان روشنفکران و کلیسا، در سرزمین بزرگ اسلامی در برخی از بیمارستانهای بزرگ، بخشهای مخصوص بیماران اعصاب و روان وجود داشت که برای ایجاد آسایش آنها از نوعی موسیقی استفاده میشده است در بیمارستان جندیشاپور در زمان ساسانیان نیز با استفاده از موسیقیهای خاص بیماریهای روانی را درمان میکردند.
موسیقی و کارکرد شیطانی
اما موسیقی بیش از آنکه در امور مثبت کاربرد داشته باشد امروز دستاویزی شیطانی برای دور کردن آدمی از آرامش روان نیز شده است البته آنچنان که در تاریخ میخوانیم و بهویژه در تاریخ ابناثیر موسیقی را زائیده دست شیطان و اقوام منحرف میپندارد اگر بخواهیم به این تواریخ به دیده واقعیت بنگریم آنچه نباید از نظر دورداشت کاربرد موسیقی در آن دوران(آغاز حیات بشر) است که اسبابی بوده برای دوری از ذکر خداوند و برپایی بساط لهو و لعب.
این کاربرد را باید در دوران جاهلیت عرب نیز توجه داشت آنگونه که اشعار جاهلی به سبب پرداختن به مفاهیم دور از عقلانیت و بهویژه شهوت و غضب شهرت بسیار داشت و مجالس لهو و لعب آنها یکی از چالشهای جدی اسلام بود که با انحراف از دین توحیدی حضرت ابراهیم(ع) به آن شیوه درآمده بود.
به هرترتیب در آموزههای قرآن و عترت، گوش دادن به موسیقی یکی از عناوین ضد ارزشی تلقی شده است آنگونه که خداوند در آیه سیام سوره حج انسان را از گفتار باطل نهی میکند؛ «وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ؛ از گفتار باطل اجتناب ورزید».
آثار موسیقی باطل
کمترین آسیب موسیقی از نوعی که مورد نهی قرآن است یعنی غنا و بیمحتوایی اشعار، این است که آدمی را دون همت و سست اراده میسازد ضمن اینکه انسان را از یاد خداوند بهویژه برپایی نماز مغفول میکند و ذهن را از مضامین عقلانی به دور میسازد آنگونه که امروز در محتوای موسیقیهای زیرزمینی و غربی دیده میشود اشعاری بیمحتوا و بیاساس که هیچ عایدی برای انسان ندارد و این بیمحتوایی با آهنگی شهوت یا غضبانگیز به روان انسان خورانده میشود به هر ترتیب گوش سپردن به این اشعار بیمحتوا به هر عنوانی که میخواهد باشد ملکه ذهن آدمی را از اعتدال و عقلانیت به دور میسازد و مشتی مفاهیم سبکسرانه و حتی به دور از شأن حیات آدمی به ذهن میقبولاند.
ازجمله مواردی که در بحث موسیقی در اسلام نهی شده است آوازهخوانی زنان است به دلیل پیشینه تاریخی و استفاده ابزاری از زنان در مراسم لهو و لعب آنگونه که امروز دوباره غرب زنده کننده این رسم دوران جاهلی است و همچنین حفظ کرامت زنان و پرهیز از زمینهسازی محیط آغشته به گناه و بسیاری عوامل دیگر که در کتب تفسیری مفصل تشریح شده است آوازهخوانی زنان حرام میباشد.
آوازهخوانی از نگاه احادیث
پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: خداوند مرا به پیامبری مبعوث کرد تا رحمت برای جهانیان باشم و سازها، نیها و کارهای جاهلی را ممنوع و نابود کنم.(امالی صدوق ،ص417)، در حدیثی دیگر پیامبر اکرم(ص) آوازهخوانی را طلسم زنا بیان کرده است.(جامع الاخبار ،ص 154)
امام صادق (ع) در خصوص آوازهخوانی فرمودهاند: آوازهخوانی از جمله گناهانی است که خدای بزرگ، وعید دوزخ برای آن داده است چنان که در آیه ششم سوره لقمان میفرماید: «و من الناس من یشتری لهوالحدیث لیضل عن سبیل الله بغیر علم و یتخذها هزوا اولئك لهم عذاب مهین؛ بعضی از مردم، سخنان باطل و بیهوده میخرند تا مردم را از روی جهل و نادانی گمراه سازند و آیات الهی را به استهزاء گیرند، پس برای آنها عذابی خواركننده است».
همچنین امام صادق(ع) در حدیثی دیگر در رابطه با آوازهخوانی زنان فرموده است: زن آوازهخوان ملعون است؛ هرکس به او سکنی دهد و از درآمد او بخورد نیز ملعون است.(خصال ،ج1،ص297)
خداوند در آیه 36 سوره اسراء میفرماید «وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا: چیزی را که به آن علم نداری دنبال مکن زیرا که گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش قرار میگیرند» مردی به امام صادق(ع) عرض کرد: بعضی از همسایگانم کنیزکانی دارند که اهل آوازهخوانی و نوازندگی هستند گاهی اوقات من به مستراح میروم و برای اینکه ساز و آواز آنها را بشنوم، نشستنم را طول میدهم، حضرت با اشاره به آیه 36 سوره اسرا فرمودند: عجب از تو مگر نشنیدهای که خداوند در این آیه فرموده: همانا گوش و چشم و دل مورد بازخواست قرار میگیرند؟ آن مرد میگوید: انگار این آیه کتاب خدا را از هیچ عرب و عجمی نشنیده بودم عمل خود را ترک کردم و از خدا آمرزش میطلبم .(من لایحضره الفقیه ،ج1،ص80)
پیامبر اکرم فرمودند:چهار چیز دل را تباه میکند و نفاق در دل میرویاند، همچنان که آب درخت را میرویاند، گوش دادن به چیزهای لهو، بدزبانی، رفت و آمد طمع کارانه به دربار حاکمان و شکار تفریحی .(خصال،ج1،ص24)
آرامش کاذب و حقیقی
امروزه اگر بگوییم موسیقی جزء لاینفک زندگی انسان شده گزافه نگفتهایم موسیقی با سبکهای مختلف از سنتی و پاپ گرفته تا سبکهای برگرفته از فرهنگ غرب در جوامع بشری ریشه دوانده است اما آنچه با روح شرقی و فرهنگ اسلامی سازگار است موسیقی مولد آرامش حقیقی است آنگونه که آیات قرآن نیز به وعده خداوند به انسان آرامش میبخشد چنانچه در این میان هستند قاریان قرآنی که آرامش را، با صدای دلنشین حتی برای غیرعرب زبانان به ارمغان میآورند.
اما گاهی آنچه در موسیقی غربی به عنوان آرامش از آن یاد میشود ظاهر و باطنی متفاوت با آنچه روح انسان میطلبد دارد آرامشی کاذب و حتی برگرفته از سختیهای روحی که گویی میخواهد انسان را به خلسه وادار کند و گاهی تندی ضربان قلب و ناراحتی بدون دلیل را به همراه میآورد شادیهای کاذب که سردرد و غمگینی آن بعد از اتمام موسیقی بر روح انسان عارض میشود.
به طور قطع اگر برای نسل امروز محتواسازی در امر موسیقی وجود نداشته باشد این رقیب غربی است که دست به کار میشود کما اینکه دست به کار هم شده است بدون شک تولید موسیقی متناسب با روح اسلامی و همراه با اشعار پرمحتوا چنانچه در ادبیات ایرانی کم نداریم کار دشواری نخواهد بود اما غفلت در این میان آثار جبرانناپذیری به همراه خواهد داشت.
