آقامحمدی:
محمد حسنین هیکل به دنبال تفکر وحدتگرایانه علیه غرب بود
گروه سیاسی:عضو هیئتعلمی دانشگاه اراک با اشاره به اینکه تفکرات حسنین هیکل و نگاه او نگاه کلانگر بود، اظهار کرد: ایدههایی که او در خاورمیانه داشت وحدتگرایانه بود و میخواست ارتباطات متقابلی بین کشورهایی نظیر ایران، مصر و ترکیه ایجاد کند و نسخهای را از وضعیت موجود در مواجه با پدیده غرب ارائه دهد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(یکنا) از استان مرکزی، ابراهیم آقامحمدی، عضو هیئتعلمی دانشگاه اراک، عصر روز گذشته، چهارم اسفندماه در نشست علمی «ایران و مصر،آینده پیشرو» که به منظور بزرگداشت محمد حسنین هیکل، روزنامهنگار و اندیشمند بزرگ مصری در سالن دفاعیه دانشکده علوم انسانی دانشگاه اراک برگزار شد، گفت: پیوند ناگسستنی بین تفکر، نگارش و عمل وجود دارد، پرداختن به اندیشههای هیکل و اقدامات صورت گرفته توسط وی و نقش سیاسی که در طول حیات خود داشته اساسی است و بیانکننده وضعیت خاورمیانه نیز به حساب میآید.
وی با بیان اینکه هیکل نقدهایی به جامعه عرب، خاورمیانه و سیاست جهانی وارد میدانست که باید مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: وی فعالیتهای خود را در بستری تحت عنوان ناسیونالیسم عربی مطرح میکرد که حتی بعد از دوره جمال عبدالناصر که جایگاه و موقعیت مصر در سطح منطقهای کاهش یافته بود، باز هم هیکل بود که تأکید بر حضور مقتدرانه مصر داشت و تمامی تفکرات حول محور و دیدگاه او هدایت میشد.
به گفته آقامحمدی، هیکل در خاورمیانه دنبال کشورهای خاص مانند ایران، ترکیه، سوریه بود و همواره دنبال میکرد چگونه میتوان چارچوبی تعاملی بین کشورها ایجاد و براساس آن یک نوع نگاه درست به آینده را ترسیم کرد.
وی با اشاره به اینکه هیکل دوره تاریخی مهمی از جنگ جهانی اول تا زمان مرگ را تجربه کرده بود، تصریح کرد: هیکل فردی بود که در مورد مباحث مختلف دیدگاههای خود را مطرح میکرد، خیلی از گوشها منتظر شنیدن دیدگاه وی در حوزه خاورمیانه و جهان عرب بودند، مصاحبههای فراوان او با B.B.C و افراد سرشناس سیاسی مانند محمدرضا پهلوی، جواهر لعل نهرو، انیشتین و...گواهی بر این ادعاست، کمتر پیدا میکنیم اندیشمند و روزنامهنگاری را که بازهم به این مباحث پرداخته و مباحث روز را پیگیری کند، اما بستر فکری او بستر فکری عربی است که نباید از آن غافل شد.
آقامحمدی ادامه داد: هیکل 17 سال سردبیر روزنامه «الاهرام» یکی از مؤثرترین روزنامهها در سطح خاورمیانه بود و یکی از مؤسسات تحقیقاتی را نیز با همین نام ایجاد و مطالعات را شروع کرد، او با سفر به ایران خیلی از تحولات ایران از جمله جنبش ملی شدن صنعت نفت بهعنوان مهمترین حوادث ایران را رصد کرد و به نوعی ایدههای ناسیونالیستی با این مفهومی که در ایران وجود دارد البته با یک نسخه دیگر و شرایط خاص به جهان عرب تجویز میکرد.
دیدار دوباره با تاریخ، مجموعهای از مهمترین مصاحبههای هیکل
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک در ادامه به کتاب هیکل با عنوان «دیدار دوباره با تاریخ» اشاره کرد و گفت: این کتاب در سال 93 در ایران مطرح شد و به نوعی در این کتاب چارچوب فکری و کارکرد هیکل را میتوان مشاهده کرد، این کتاب مجموعهای از مهمترین مصاحبههایی است که وی انجام داده، نکته مهم این است که نگاه وی به افراد و سوژههای مطروحه متفاوت بود و به همگان به دید چالش نگاه میکرد.
وی با اشاره به اینکه سبک ژورنالیستی و شیوههای کاربردی هیکل در سطح خاورمیانه خیلی متفاوت بود و چالشها و مبادلات فکری را ایجاد کرد، از نگاه مثبت وی به ایران به لحاظ موقعیت و جایگاهی خبر داد و افزود: وی مبحث مربوط به جزایر سهگانه را بهعنوان بهانه سیاسی مطرح میکند و آنجا حق را به ایران میدهد.
آقامحمدی بیان کرد: هیکل را میتوان بهعنوان روزنامهنگاری روشنفکر و اندیشمند که نقش بسزایی در منطقه ایفا کرده است را مطرح کنیم، در سال 1300 سفارتخانه ایران در مصر دایر شد، اما از آن تاریخ تا شرایط حاضر روابط با ثباتی را از دو کشور مشاهده نکردهایم و این رابطه تاکنون اُفت و خیزهای زیادی را داشته است.
وی اضافه کرد: مبانی عقلانی مشترک دلیلی بر چالش بیشتر هم میشود، اگر هر کشور در یک سطح باشند چالش بیشتر خواهد شد، نوع نگاه ناسیونالیستی مصریان چپگرایانه بود و به خاطر همین است حکومت ایران نگاه راست و به سمت آمریکا داشت و آنچه در خاورمیانه شکل میگرفت خواه و ناخواه تحت تأثیر بلوکبندی جهانی قرار داشت و بدون نگاه به نظام قطبی در سطح بینالملل(جنگ سرد) و جوامعی که پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت، نمیتوانیم تحلیل خود را از وضعیت آن دوران ارائه دهیم، در این شرایط عدهای به سمت جریان راست(لیبرالیستی) و عدهای هم کمونیست و سوسیالیستی و نگاه چپگرایانه داشتند در این شرایط ایران در سمت راست قرار گرفته و مصر هم در سمت جریان چپ قرار داشت، بنابراین نمیتوانیم انتظار تعامل درست را داشته باشیم.
مصر و ایران همواره یکدیگر را جدی گرفتند
آقامحمدی ادامه داد: طی این سالها تلاشهایی برای تحکیم و ترمیم وجود داشته؛ چراکه مصر و ایران همواره یکدیگر را جدی گرفتند و میدانند نمیتوانند از یکدیگر صرف نظر کنند؛ اما این لزوماً منجر به ارتباط بیشتر نشده، حتی در زمان پهلوی دولت مصر با ورود فوزیه بهعنوان عروس خاندان پهلوی قصد داشت به ایران نفوذی پیدا کند که نافرجام ماند.
آقامحمدی اضافه کرد: دورهای مصر بهعنوان رهبر جهان عرب هم شناخته و ایده ناسیونالیسم مطرح شد، اما اتفاقات و شکستهایی که رخ داد معادلات را تغییر داد، هیکل با وجود اینکه جایگاه مصر به حاشیه رفت سعی کرد جایگاه را حفظ کرده و در سطح خاورمیانه همچنان مطرح بماند، پس از اتمام دوره جمالعبدالناصر و روی کار آمدن انورسادات قواعد نیز تغییر پیدا میکند، آنجا ایدههای مشترک بین ایران و مصر وجود دارد و روابط هم نزدیک میشود، یک مبحث مهم با نام فلسطین و اسرائیل و جانبداری مصر از اسرائیل باعث شد تا ایران از مصر جداشود، هیکل در این حوزه همچنان بر نظرات خود مبنی بر تأکید بر احیای حقوق جامعه و حفظ موقعیت فلسطین و مخالفت با اسرائیل پافشاری دارد.
وی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب باز معادلات تغییر پیدا میکند در این دوره هم به نوعی روابط دولت انقلابی در ایران با آنچه در مصر است خوب نیست و هیج نقطه مشترکی با هم ندارند و نقاط اختلاف نیز زیادست، ایران در این راستا معاهده کمپ دیوید را مطرح کرده و یکی از دلایل عدم رابطه را اجرای این معاهده مطرح میکند.
آقامحمدی بااشاره به اینکه تفکرات هیکل و نگاه او نگاه جهانی و کلانگر بود، اظهار کرد: ایدههایی که در خاورمیانه داشت وحدتگرایانه بود و میخواست ارتباطات متقابلی بین کشورهایی نظیر ایران، مصر و ترکیه ایجاد کند و نسخهای را از وضعیت موجود در مواجه با پدیده غرب ارائه دهد.
وی ادامه داد: نوع نگاه هیکل توجه به مباحث روز دنیاست و از همین دیگاهها به نوعی نگاه شکایتی از وضعیت موجوداست، چالشی که بین کشورهای عربی رخ داده است چیزی نیست که مورد توجه هیکل باشد وی نوعی ناامیدی و نگاه منفی به جامعه عربی دارد که بیانکننده افکار عمومی عربی است.
آقامحمدی با بیان اینکه علیرغم تلاشهای صورت گرفته بهبودی قابل محسوسی در وضعیت مصر و ایران حاصل نشده است، تصریح کرد: ظرفیتهای مثبت و منفی وجود دارد که باعث شده رابطه خوبی با مصر نداشته باشیم، اما باید بدانیم که مصر از دیگر جوامع عربی متمایزست و جایگاه ویژهای در منطقه دارد، ساختار قدرت در این کشور به گونهای است که از تأثیرگذاری قابل توجهی برخوردارست.
بسیاری از جوامع محصول جوامع پس از استعمار هستند
وی اظهار کرد: بسیاری از جوامع محصول جوامع پس از استعمار هستند، محصول دورانی هستند که برحسب ناسیونالیسم نظامی شکل گرفت و نقش نظامیها و نظامیگریها را در این حوزه میتوان مشاهده کرد، اتفاقات اخیر مانند بازگشت نظامیها نشان از قدرت آنان داشت، افراد نظامی نشان دادند که میتوانند معادلات را در شرایط خاص تغییر دهند و مشکل دوران استعمار و پسااستعماری را هنوز نظامیها به یدک میکشند و نتوانستند به نوعی نظام سیاسی و ساختار نهادینه شدهای را شکل دهند همواره نگرانند که جامعه آنان با چالش مواجه شود.
آقامحمدی افزود: در عرصه خارجی حتی تعیین سرنوست به نوعی دغدغه جوامع است و تلاش برای آزادی و حق انتخاب یکی از مشکلاتی است که جوامع پس از جنگ جهانی دوم با آن دست و پنجه نرم میکنند، آنان خواستار استقلال هستند؛ اما مرحله دوم حق سرنوشت مربوط به عرصه داخلی است که با مفهوم دموکراسی معنا پیدا میکند، جوامع پس از جنگ جهانی دوم به استقلال رسیدند اما نتوانستند به مرحله دوم برسند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک در پایان اظهار کرد: اکثر جوامعی که از استعمار رها شدند مانند شمال آفریقا و برخی کشورهای خاورمیانه با این مسئله درگیر هستند، رجال، بخشی از حقوق مانند آزادیهای اجتماعی را واگذار کردند؛ اما آزادی سیاسی را نتوانستند واگذار کنند، تلاش ایران خوشبینانه بود در اتفاقات مصر تغییرات زودگذر ایجاد شد و به پایان رسید و نتوانست عرصه داخلی را با تغییر مواجه کند.
وی با بیان اینکه هیکل نقدهایی به جامعه عرب، خاورمیانه و سیاست جهانی وارد میدانست که باید مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: وی فعالیتهای خود را در بستری تحت عنوان ناسیونالیسم عربی مطرح میکرد که حتی بعد از دوره جمال عبدالناصر که جایگاه و موقعیت مصر در سطح منطقهای کاهش یافته بود، باز هم هیکل بود که تأکید بر حضور مقتدرانه مصر داشت و تمامی تفکرات حول محور و دیدگاه او هدایت میشد.
به گفته آقامحمدی، هیکل در خاورمیانه دنبال کشورهای خاص مانند ایران، ترکیه، سوریه بود و همواره دنبال میکرد چگونه میتوان چارچوبی تعاملی بین کشورها ایجاد و براساس آن یک نوع نگاه درست به آینده را ترسیم کرد.
وی با اشاره به اینکه هیکل دوره تاریخی مهمی از جنگ جهانی اول تا زمان مرگ را تجربه کرده بود، تصریح کرد: هیکل فردی بود که در مورد مباحث مختلف دیدگاههای خود را مطرح میکرد، خیلی از گوشها منتظر شنیدن دیدگاه وی در حوزه خاورمیانه و جهان عرب بودند، مصاحبههای فراوان او با B.B.C و افراد سرشناس سیاسی مانند محمدرضا پهلوی، جواهر لعل نهرو، انیشتین و...گواهی بر این ادعاست، کمتر پیدا میکنیم اندیشمند و روزنامهنگاری را که بازهم به این مباحث پرداخته و مباحث روز را پیگیری کند، اما بستر فکری او بستر فکری عربی است که نباید از آن غافل شد.
آقامحمدی ادامه داد: هیکل 17 سال سردبیر روزنامه «الاهرام» یکی از مؤثرترین روزنامهها در سطح خاورمیانه بود و یکی از مؤسسات تحقیقاتی را نیز با همین نام ایجاد و مطالعات را شروع کرد، او با سفر به ایران خیلی از تحولات ایران از جمله جنبش ملی شدن صنعت نفت بهعنوان مهمترین حوادث ایران را رصد کرد و به نوعی ایدههای ناسیونالیستی با این مفهومی که در ایران وجود دارد البته با یک نسخه دیگر و شرایط خاص به جهان عرب تجویز میکرد.
دیدار دوباره با تاریخ، مجموعهای از مهمترین مصاحبههای هیکل
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک در ادامه به کتاب هیکل با عنوان «دیدار دوباره با تاریخ» اشاره کرد و گفت: این کتاب در سال 93 در ایران مطرح شد و به نوعی در این کتاب چارچوب فکری و کارکرد هیکل را میتوان مشاهده کرد، این کتاب مجموعهای از مهمترین مصاحبههایی است که وی انجام داده، نکته مهم این است که نگاه وی به افراد و سوژههای مطروحه متفاوت بود و به همگان به دید چالش نگاه میکرد.
وی با اشاره به اینکه سبک ژورنالیستی و شیوههای کاربردی هیکل در سطح خاورمیانه خیلی متفاوت بود و چالشها و مبادلات فکری را ایجاد کرد، از نگاه مثبت وی به ایران به لحاظ موقعیت و جایگاهی خبر داد و افزود: وی مبحث مربوط به جزایر سهگانه را بهعنوان بهانه سیاسی مطرح میکند و آنجا حق را به ایران میدهد.
آقامحمدی بیان کرد: هیکل را میتوان بهعنوان روزنامهنگاری روشنفکر و اندیشمند که نقش بسزایی در منطقه ایفا کرده است را مطرح کنیم، در سال 1300 سفارتخانه ایران در مصر دایر شد، اما از آن تاریخ تا شرایط حاضر روابط با ثباتی را از دو کشور مشاهده نکردهایم و این رابطه تاکنون اُفت و خیزهای زیادی را داشته است.
وی اضافه کرد: مبانی عقلانی مشترک دلیلی بر چالش بیشتر هم میشود، اگر هر کشور در یک سطح باشند چالش بیشتر خواهد شد، نوع نگاه ناسیونالیستی مصریان چپگرایانه بود و به خاطر همین است حکومت ایران نگاه راست و به سمت آمریکا داشت و آنچه در خاورمیانه شکل میگرفت خواه و ناخواه تحت تأثیر بلوکبندی جهانی قرار داشت و بدون نگاه به نظام قطبی در سطح بینالملل(جنگ سرد) و جوامعی که پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت، نمیتوانیم تحلیل خود را از وضعیت آن دوران ارائه دهیم، در این شرایط عدهای به سمت جریان راست(لیبرالیستی) و عدهای هم کمونیست و سوسیالیستی و نگاه چپگرایانه داشتند در این شرایط ایران در سمت راست قرار گرفته و مصر هم در سمت جریان چپ قرار داشت، بنابراین نمیتوانیم انتظار تعامل درست را داشته باشیم.
مصر و ایران همواره یکدیگر را جدی گرفتند
آقامحمدی ادامه داد: طی این سالها تلاشهایی برای تحکیم و ترمیم وجود داشته؛ چراکه مصر و ایران همواره یکدیگر را جدی گرفتند و میدانند نمیتوانند از یکدیگر صرف نظر کنند؛ اما این لزوماً منجر به ارتباط بیشتر نشده، حتی در زمان پهلوی دولت مصر با ورود فوزیه بهعنوان عروس خاندان پهلوی قصد داشت به ایران نفوذی پیدا کند که نافرجام ماند.
آقامحمدی اضافه کرد: دورهای مصر بهعنوان رهبر جهان عرب هم شناخته و ایده ناسیونالیسم مطرح شد، اما اتفاقات و شکستهایی که رخ داد معادلات را تغییر داد، هیکل با وجود اینکه جایگاه مصر به حاشیه رفت سعی کرد جایگاه را حفظ کرده و در سطح خاورمیانه همچنان مطرح بماند، پس از اتمام دوره جمالعبدالناصر و روی کار آمدن انورسادات قواعد نیز تغییر پیدا میکند، آنجا ایدههای مشترک بین ایران و مصر وجود دارد و روابط هم نزدیک میشود، یک مبحث مهم با نام فلسطین و اسرائیل و جانبداری مصر از اسرائیل باعث شد تا ایران از مصر جداشود، هیکل در این حوزه همچنان بر نظرات خود مبنی بر تأکید بر احیای حقوق جامعه و حفظ موقعیت فلسطین و مخالفت با اسرائیل پافشاری دارد.
وی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب باز معادلات تغییر پیدا میکند در این دوره هم به نوعی روابط دولت انقلابی در ایران با آنچه در مصر است خوب نیست و هیج نقطه مشترکی با هم ندارند و نقاط اختلاف نیز زیادست، ایران در این راستا معاهده کمپ دیوید را مطرح کرده و یکی از دلایل عدم رابطه را اجرای این معاهده مطرح میکند.
آقامحمدی بااشاره به اینکه تفکرات هیکل و نگاه او نگاه جهانی و کلانگر بود، اظهار کرد: ایدههایی که در خاورمیانه داشت وحدتگرایانه بود و میخواست ارتباطات متقابلی بین کشورهایی نظیر ایران، مصر و ترکیه ایجاد کند و نسخهای را از وضعیت موجود در مواجه با پدیده غرب ارائه دهد.
وی ادامه داد: نوع نگاه هیکل توجه به مباحث روز دنیاست و از همین دیگاهها به نوعی نگاه شکایتی از وضعیت موجوداست، چالشی که بین کشورهای عربی رخ داده است چیزی نیست که مورد توجه هیکل باشد وی نوعی ناامیدی و نگاه منفی به جامعه عربی دارد که بیانکننده افکار عمومی عربی است.
آقامحمدی با بیان اینکه علیرغم تلاشهای صورت گرفته بهبودی قابل محسوسی در وضعیت مصر و ایران حاصل نشده است، تصریح کرد: ظرفیتهای مثبت و منفی وجود دارد که باعث شده رابطه خوبی با مصر نداشته باشیم، اما باید بدانیم که مصر از دیگر جوامع عربی متمایزست و جایگاه ویژهای در منطقه دارد، ساختار قدرت در این کشور به گونهای است که از تأثیرگذاری قابل توجهی برخوردارست.
بسیاری از جوامع محصول جوامع پس از استعمار هستند
وی اظهار کرد: بسیاری از جوامع محصول جوامع پس از استعمار هستند، محصول دورانی هستند که برحسب ناسیونالیسم نظامی شکل گرفت و نقش نظامیها و نظامیگریها را در این حوزه میتوان مشاهده کرد، اتفاقات اخیر مانند بازگشت نظامیها نشان از قدرت آنان داشت، افراد نظامی نشان دادند که میتوانند معادلات را در شرایط خاص تغییر دهند و مشکل دوران استعمار و پسااستعماری را هنوز نظامیها به یدک میکشند و نتوانستند به نوعی نظام سیاسی و ساختار نهادینه شدهای را شکل دهند همواره نگرانند که جامعه آنان با چالش مواجه شود.
آقامحمدی افزود: در عرصه خارجی حتی تعیین سرنوست به نوعی دغدغه جوامع است و تلاش برای آزادی و حق انتخاب یکی از مشکلاتی است که جوامع پس از جنگ جهانی دوم با آن دست و پنجه نرم میکنند، آنان خواستار استقلال هستند؛ اما مرحله دوم حق سرنوشت مربوط به عرصه داخلی است که با مفهوم دموکراسی معنا پیدا میکند، جوامع پس از جنگ جهانی دوم به استقلال رسیدند اما نتوانستند به مرحله دوم برسند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک در پایان اظهار کرد: اکثر جوامعی که از استعمار رها شدند مانند شمال آفریقا و برخی کشورهای خاورمیانه با این مسئله درگیر هستند، رجال، بخشی از حقوق مانند آزادیهای اجتماعی را واگذار کردند؛ اما آزادی سیاسی را نتوانستند واگذار کنند، تلاش ایران خوشبینانه بود در اتفاقات مصر تغییرات زودگذر ایجاد شد و به پایان رسید و نتوانست عرصه داخلی را با تغییر مواجه کند.
