اردکانی عنوان کرد:
«اصلاح سبک زندگی»؛ راهکار پیشگیری و درمان بیماریها/ طب سنتی و شرایط حجامت
کانون خبرنگاران نبأ: یک متخصص طب سنتی گفت: مراحل علمی پیشگیری و درمان را باید با رعایت اصول حفظ الصحه (سته ضروریه) که یکی از ارکان اصلاح سبک زندگی و مورد تأکید مقام معظم رهبری است، مدنظر داشته باشیم تا از بروز بیماریها پیشگیری کنیم.
محمدرضا اردکانی، دکترای تخصصی طب سنتی در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، در ارتباط با تاریخچه حجامت بیان کرد: مدارکی که از عصر باستان موجود است حاکی از آن است که حجامت از حدود 2200 سال قبل از میلاد در ایران رایج بوده است؛ همچنین حجامت تاریخچهای به قدمت حضور انبیاء داشته و از جمله سنتهای آنان بوده است؛ در نهجالفصاحه به روایاتی از پیامبراسلام(ص) در رابطه با فواید حجامت اشاره شده است.
وی ادامه داد: دانشمندانی نظیر بقراط که حدود 400 سال قبل و جالینوس که حدود 100 سال بعد از میلاد مسیح میزیستهاند، نیز در ارتباط با این روش درمانی توصیههایی داشتهاند؛ در ایران حکمای بزرگی همچون ابوعلیسینا، رازی، جرجانی، علیابنعباس اهوازی، محمداعظم خانچشتی(مؤلف کتاب اکسیر اعظم) ، عقیلی خراسانی و ... در درمان برخی بیماریها با لحاظ کردن شرایط خاص بیماری و وضعیت بیمار از انواع حجامت استفاده کرده و در آثا روزین علمی خود به این روش توجه ویژه داشتهاند.
شرایط حجامت
وی در ادامه در ارتباط با بیماریهایی که توسط حجامت درمان میشوند، توضیح داد: ابتدا باید بدانید که اعمال یداوی مثل حجامت در اکثر موارد نباید در مرحله اول درمان قرار گیرند زیرا ممکن است باعث بروز مشکلاتی برای بیمار شود؛ اولین مرحله درمان به وسیله اغذیه است؛ تغذیه مناسب می تواند باعث پیشگیری و حتی درمان بسیاری از بیماریها شود، پس از آن با استفاده از دارو و در نهایت در صورت لزوم با استفاده از اعمال یداوی همچون حجامت میتوانیم درمان را کامل کنیم.
اردکانی تصریح کرد: باید دقت کنید که هر فردی صلاحیت انجام حجامت را ندارد و حجامت برای وی فایدهای ندارد و تنها اتفاقی که میافتد این است که این فرد مقداری خون از دست میدهد و بعضا ممکن است باعث تشدید بیماری و یا ضعف قوای درونی شود؛ در این گونه افراد ابتدا باید اصلاح مزاج انجام شود و در صورت لزوم پس از آن حجامت صورت گیرد.
وی افزود: افرادی نظیر افراد خیلی چاق با چربی زیاد، کمخون، افراد بسیار لاغر، افرادی که خون بسیار رقیق یا غلیظ دارند، افراد بسیار سرد مزاج، افراد دارای ضعف قلب و کبد و کسانی که در دوره حیض یا نفاس هستند، شرایط حجامت را در این وضعیت نداشته و قطعا قبل از انجام حجامت باید اصلاح مزاج و طبع برای آنها انجام شود اما در ارتباط با سؤال مطرحشده در صورتی که ابتدا اصلاح مزاج انجام شده و فرد دارای صلاحیت برای انجام حجامت باشد، با بهکارگیری یکی از انواع مختلف حجامت به برطرف شدن مشکلاتی اعم از کسالت بدن، سنگینی سر، برخی از انواع سردردها و سرگیجهها، زکام و نزله، برخی مشکلات بینایی مثل تاری دید، لرزش سر، اکثر بیماریهای گوارشی، بعضی مشکلات زنان از جمله اختلالات قاعدگی، جوشها و دملها و بسیاری از بیماریها کمک شایانی میکند.
اردکانی که یکی از اعضای انجمن علمی طب سنتی ایران است، در ارتباط با روند تغییر حجامت از گذشته تا کنون پاسخ داد: در گذشته امکاناتی چون ساکشن و تیغهایی به شکل امروزی نبوده است اما با استفاه از ابزاری مانند نیشدر و شاخ گاو خون را ازبدن خارج میکردهاند.
انواع حجامت
وی همچنین در ارتباط با استفاده از بادکش به تنهایی بدون خونریزی توضیح داد: حجامت به دو نوع با تیغ(مع شرط) و بدون تیغ(بلا شرط) انجام میشود که هر کدام از این انواع به دو صورت سرد و گرم تقسیم میشوند؛ وقتی میگوییم حجامت حتما لازم نیست که خون از بدن خارج شود، استفاده از بادکش که نوع حجامت بدون تیغ است می تواند نوعی دلک و ماساژباشد؛ این عمل بسیار مفید بوده و به درمان طیف وسیعی از بیماریها کمک میکند؛ برای مثال بیمارانی که از برخی از انواع متعدد سردرد رنج میبرند با استفاده از بادکش نواحی خاصی از سر، گردن و کتفها، به همراه اصلاح مزاج و بکارگیری داروهای خاص درمان شده اند البته مداومت و تکرار این عمل بسیار مهم است.
حجامت برای افراد بالای 60 سال و زیر دو سال
اردکانی ضمن بیان توصیههایی در ارتباط با حجامت، اظهار کرد: قبل از انجام حجامت فرد نباید حمام کند، مگر کسی که خون غلیظی دارد، با شکم خیلی پر و یا گرسنه، بعد از سن 60 و قبل از 2 سالگی به جز در موارد خاص نباید حجامت انجام شود؛ همچنین خونگیری زیاد نیز مضراتی مانند ضعف معده، تاری دید، فلجهای عمومی، ضعف کبد و زردی رنگ افراد را باخود به همراه دارد؛ میزان خونی که از هر فرد باید خارج شود با توجه به قوای فرد و بر اساس معاینات، متفاوت است.
سفارشات اسلام در رابطه با حجامت
وی در ارتباط با اجرای سفارشات اسلام در مراکز حجامت توضیح داد: این سفارشات نظیر رعایت سن افراد، ساعت، روز و فصل و دعاهای توصیه شده قبل وحین حجامت و ... در چندین مرکزی که من دیدهام تا حدود زیادی انجام میشود اما در ارتباط با زمان انجام حجامت باید دقت بیشتری شود یعنی در فصل بهار یا پاییز و روزهایی از تابستان یا زمستان که خیلی گرم یا خیلی سرد نیستند، همچنین در ارتباط با روز، روزهای 16 و 17 ماه قمری بهترین روزها و روزهای ابتدایی، 14 و 15 و روزهای انتهایی هر ماه قمری روزهای مناسبی برای این کار نیستند و در مورد روزهای هفته سهشنبه آخر ماه و جمعه نباید حجامت انجام شود؛ ساعات مناسب برای این کار نیز ساعاتی است که نه خیلی گرم و نه خیلی سرد باشد، البته بحث بیماران اورژانسی جداست.
حجامت، انتقال خون یا فصد
وی در مقایسه انتقال خون و حجامت و جایگزینی آنها بیان کرد: اینها دو امر کاملا مجزا از یکدیگرند و از نظر مکانیسم عمل نیز در خونگیری خون از عروق بزرگ اما حجامت از مویرگها و به صورت منطقهای و محلی است؛ نوع خون خارج شده و نوع اثر آنها بربدن در هر مورد متفاوت است؛ ما نوعی عمل دستی دیگر که خونگیری در شرایط خاص و عمدتا از وریدها است به نام قصد نیز داریم اما باز هم مکانیسم هر مورد با دیگری متفاوت است.
اردکانی در پاسخ به این سؤال که آیا الزامی مبنی بر این که هر فرد باید هر چند وقت یک بار حجامت انجام دهد، گفت: در بعضی از روزهای سال مثل اواخر خرداد یا اوایل تیرماه اگر افراد با اصول علمی حجامت انجام دهند بسیار خوب است چرا که حجامت نه تنها باعث کمک به درمان برخی بیماریها میشود بلکه سبب تقویت سیستم ایمنی و خونسازی بهتر در بدن شده و به عبارتی جنبه پیشگیرانه دارد.
تجویز و گواهی حجامت
وی در ارتباط با تجویز حجامت و پروانه آن بیان کرد: در حال حاضر بسیاری از افراد در دورههای مختلف مشغول آموزش اعمال یدوی هستند که من نه آنها را تأیید و نه رد میکنم؛ گواهیهای خاصی نیز به این افراد داده میشود مسلما تجویز حجامت باید توسط پزشکان و یا افرادی که صلاحیت علمی آنان محرز است صورت گیرد اما برخی بهصورت غیرعلمی و غیراصولی و حتی غیرقانونی این کار را انجام میدهند و مسئولیت و عواقب آن با خودشان است.
وی در ارتباط با نظر وزارت بهداشت با این امر بیان کرد: وزارت بهداشت با انجام این امر بهصورت غیراصولی و بدون صلاحیت مشکل دارد و تشکیل معاونت طب سنتی در وزارت بهداشت و حمایت از انجمنهایی نظیر انجمن علمی طب سنتی ایران که تمامی فارغ التحصیلان دکترای تخصصی طب سنتی عضو آن هستند، دال بر موافقت وزارت بهداشت با طب سنتی پویا، علمی و مکمل طب نوین است.
اصلاح سبک زندگی
این دکترای طب سنتی در پایان توصیهها و نکاتی در رابطه با توجه به سلامت افراد بیان کرد و گفت: توصیه اکید این است که مراحل علمی پیشگیری و درمان را مدنظر داشته باشیم و با رعایت اصول حفظ الصحه (سته ضروریه) که یکی از ارکان اساسی اصلاح سبک زندگی که مورد تأکید فراوان مقام معظم رهبری نیز است از بروز بیماریها پیشگیری کنیم.
وی درانتها اصول شش گانه حفظ سلامتی را مأکول و مشروب، اعراض نفسانی، آب و هوا، حرکت و سکون بدنی(ورزش)، خواب و بیداری، احتباس و استفراغ برشمرد.
معصومه رستمی
وی ادامه داد: دانشمندانی نظیر بقراط که حدود 400 سال قبل و جالینوس که حدود 100 سال بعد از میلاد مسیح میزیستهاند، نیز در ارتباط با این روش درمانی توصیههایی داشتهاند؛ در ایران حکمای بزرگی همچون ابوعلیسینا، رازی، جرجانی، علیابنعباس اهوازی، محمداعظم خانچشتی(مؤلف کتاب اکسیر اعظم) ، عقیلی خراسانی و ... در درمان برخی بیماریها با لحاظ کردن شرایط خاص بیماری و وضعیت بیمار از انواع حجامت استفاده کرده و در آثا روزین علمی خود به این روش توجه ویژه داشتهاند.
شرایط حجامت
وی در ادامه در ارتباط با بیماریهایی که توسط حجامت درمان میشوند، توضیح داد: ابتدا باید بدانید که اعمال یداوی مثل حجامت در اکثر موارد نباید در مرحله اول درمان قرار گیرند زیرا ممکن است باعث بروز مشکلاتی برای بیمار شود؛ اولین مرحله درمان به وسیله اغذیه است؛ تغذیه مناسب می تواند باعث پیشگیری و حتی درمان بسیاری از بیماریها شود، پس از آن با استفاده از دارو و در نهایت در صورت لزوم با استفاده از اعمال یداوی همچون حجامت میتوانیم درمان را کامل کنیم.
اردکانی تصریح کرد: باید دقت کنید که هر فردی صلاحیت انجام حجامت را ندارد و حجامت برای وی فایدهای ندارد و تنها اتفاقی که میافتد این است که این فرد مقداری خون از دست میدهد و بعضا ممکن است باعث تشدید بیماری و یا ضعف قوای درونی شود؛ در این گونه افراد ابتدا باید اصلاح مزاج انجام شود و در صورت لزوم پس از آن حجامت صورت گیرد.
وی افزود: افرادی نظیر افراد خیلی چاق با چربی زیاد، کمخون، افراد بسیار لاغر، افرادی که خون بسیار رقیق یا غلیظ دارند، افراد بسیار سرد مزاج، افراد دارای ضعف قلب و کبد و کسانی که در دوره حیض یا نفاس هستند، شرایط حجامت را در این وضعیت نداشته و قطعا قبل از انجام حجامت باید اصلاح مزاج و طبع برای آنها انجام شود اما در ارتباط با سؤال مطرحشده در صورتی که ابتدا اصلاح مزاج انجام شده و فرد دارای صلاحیت برای انجام حجامت باشد، با بهکارگیری یکی از انواع مختلف حجامت به برطرف شدن مشکلاتی اعم از کسالت بدن، سنگینی سر، برخی از انواع سردردها و سرگیجهها، زکام و نزله، برخی مشکلات بینایی مثل تاری دید، لرزش سر، اکثر بیماریهای گوارشی، بعضی مشکلات زنان از جمله اختلالات قاعدگی، جوشها و دملها و بسیاری از بیماریها کمک شایانی میکند.
اردکانی که یکی از اعضای انجمن علمی طب سنتی ایران است، در ارتباط با روند تغییر حجامت از گذشته تا کنون پاسخ داد: در گذشته امکاناتی چون ساکشن و تیغهایی به شکل امروزی نبوده است اما با استفاه از ابزاری مانند نیشدر و شاخ گاو خون را ازبدن خارج میکردهاند.
انواع حجامت
وی همچنین در ارتباط با استفاده از بادکش به تنهایی بدون خونریزی توضیح داد: حجامت به دو نوع با تیغ(مع شرط) و بدون تیغ(بلا شرط) انجام میشود که هر کدام از این انواع به دو صورت سرد و گرم تقسیم میشوند؛ وقتی میگوییم حجامت حتما لازم نیست که خون از بدن خارج شود، استفاده از بادکش که نوع حجامت بدون تیغ است می تواند نوعی دلک و ماساژباشد؛ این عمل بسیار مفید بوده و به درمان طیف وسیعی از بیماریها کمک میکند؛ برای مثال بیمارانی که از برخی از انواع متعدد سردرد رنج میبرند با استفاده از بادکش نواحی خاصی از سر، گردن و کتفها، به همراه اصلاح مزاج و بکارگیری داروهای خاص درمان شده اند البته مداومت و تکرار این عمل بسیار مهم است.
حجامت برای افراد بالای 60 سال و زیر دو سال
اردکانی ضمن بیان توصیههایی در ارتباط با حجامت، اظهار کرد: قبل از انجام حجامت فرد نباید حمام کند، مگر کسی که خون غلیظی دارد، با شکم خیلی پر و یا گرسنه، بعد از سن 60 و قبل از 2 سالگی به جز در موارد خاص نباید حجامت انجام شود؛ همچنین خونگیری زیاد نیز مضراتی مانند ضعف معده، تاری دید، فلجهای عمومی، ضعف کبد و زردی رنگ افراد را باخود به همراه دارد؛ میزان خونی که از هر فرد باید خارج شود با توجه به قوای فرد و بر اساس معاینات، متفاوت است.
سفارشات اسلام در رابطه با حجامت
وی در ارتباط با اجرای سفارشات اسلام در مراکز حجامت توضیح داد: این سفارشات نظیر رعایت سن افراد، ساعت، روز و فصل و دعاهای توصیه شده قبل وحین حجامت و ... در چندین مرکزی که من دیدهام تا حدود زیادی انجام میشود اما در ارتباط با زمان انجام حجامت باید دقت بیشتری شود یعنی در فصل بهار یا پاییز و روزهایی از تابستان یا زمستان که خیلی گرم یا خیلی سرد نیستند، همچنین در ارتباط با روز، روزهای 16 و 17 ماه قمری بهترین روزها و روزهای ابتدایی، 14 و 15 و روزهای انتهایی هر ماه قمری روزهای مناسبی برای این کار نیستند و در مورد روزهای هفته سهشنبه آخر ماه و جمعه نباید حجامت انجام شود؛ ساعات مناسب برای این کار نیز ساعاتی است که نه خیلی گرم و نه خیلی سرد باشد، البته بحث بیماران اورژانسی جداست.
حجامت، انتقال خون یا فصد
وی در مقایسه انتقال خون و حجامت و جایگزینی آنها بیان کرد: اینها دو امر کاملا مجزا از یکدیگرند و از نظر مکانیسم عمل نیز در خونگیری خون از عروق بزرگ اما حجامت از مویرگها و به صورت منطقهای و محلی است؛ نوع خون خارج شده و نوع اثر آنها بربدن در هر مورد متفاوت است؛ ما نوعی عمل دستی دیگر که خونگیری در شرایط خاص و عمدتا از وریدها است به نام قصد نیز داریم اما باز هم مکانیسم هر مورد با دیگری متفاوت است.
اردکانی در پاسخ به این سؤال که آیا الزامی مبنی بر این که هر فرد باید هر چند وقت یک بار حجامت انجام دهد، گفت: در بعضی از روزهای سال مثل اواخر خرداد یا اوایل تیرماه اگر افراد با اصول علمی حجامت انجام دهند بسیار خوب است چرا که حجامت نه تنها باعث کمک به درمان برخی بیماریها میشود بلکه سبب تقویت سیستم ایمنی و خونسازی بهتر در بدن شده و به عبارتی جنبه پیشگیرانه دارد.
تجویز و گواهی حجامت
وی در ارتباط با تجویز حجامت و پروانه آن بیان کرد: در حال حاضر بسیاری از افراد در دورههای مختلف مشغول آموزش اعمال یدوی هستند که من نه آنها را تأیید و نه رد میکنم؛ گواهیهای خاصی نیز به این افراد داده میشود مسلما تجویز حجامت باید توسط پزشکان و یا افرادی که صلاحیت علمی آنان محرز است صورت گیرد اما برخی بهصورت غیرعلمی و غیراصولی و حتی غیرقانونی این کار را انجام میدهند و مسئولیت و عواقب آن با خودشان است.
وی در ارتباط با نظر وزارت بهداشت با این امر بیان کرد: وزارت بهداشت با انجام این امر بهصورت غیراصولی و بدون صلاحیت مشکل دارد و تشکیل معاونت طب سنتی در وزارت بهداشت و حمایت از انجمنهایی نظیر انجمن علمی طب سنتی ایران که تمامی فارغ التحصیلان دکترای تخصصی طب سنتی عضو آن هستند، دال بر موافقت وزارت بهداشت با طب سنتی پویا، علمی و مکمل طب نوین است.
اصلاح سبک زندگی
این دکترای طب سنتی در پایان توصیهها و نکاتی در رابطه با توجه به سلامت افراد بیان کرد و گفت: توصیه اکید این است که مراحل علمی پیشگیری و درمان را مدنظر داشته باشیم و با رعایت اصول حفظ الصحه (سته ضروریه) که یکی از ارکان اساسی اصلاح سبک زندگی که مورد تأکید فراوان مقام معظم رهبری نیز است از بروز بیماریها پیشگیری کنیم.
وی درانتها اصول شش گانه حفظ سلامتی را مأکول و مشروب، اعراض نفسانی، آب و هوا، حرکت و سکون بدنی(ورزش)، خواب و بیداری، احتباس و استفراغ برشمرد.
معصومه رستمی
