جلوهای از شخصیت مادران نور/ ایستادگان بر قله مادری
گروه اندیشه: در این نوشتار به بهانه روز مادر گوشه کوچکی از شخصیت مادران بزرگوار ائمه اطهار(ع) را بیان میکنیم تا شاید اندکی به این زنان بزرگ تاریخ اسلام نزدیک شویم.
در این نوشتار گوشه بسیار کوچکی از شخصیت مادران بزرگوار معصومین(ع) را بیان میکنیم که آب دریا را اگر نتوان چشید/ هم به قدر تشنگی باید چشید.
بانوی همیشه موحد
آمنه(ع) نبوت فرزندش را هیچگاه ندید اما طیب و طاهر بودن و معرفت به نور ایمان و یکتاپرستی این بانوی بزرگوار موجب شد که برگزیدهترین خلق خداوند در دامن او متولد شود.
براساس نظر بسیاری از علمای امامیه والدین و اجداد حضرت رسول(ص) در دوران جاهلیت نیز به شرک آلوده نبودند و این بزرگواران که از نسل حضرت اسماعیل(ع) بودند از دین حنیف ابراهیمی پیروی میکردند.
وفتی که حضرت محمد مصطفی(ص) به شش سالگی رسید، آمنه با پسرش برای دیدار اقوام و زیارت قبر همسر که در دورانی که فرزند را باردار بود او را از دست داد، به مدینه رفت اما این سفر فراق را رقم زد و در راه برگشت در روستای ابواء به دیدار پروردگار شتافت.
مادری که مهمان حرم یار شد
چه باشکوه آن زمانی که فاطمه بنت اسد در آستانه وضع حمل بود و به اذن پروردگار دیوار خانه کعبه شکافت و فاطمه(س) فرزندش علی(ع) را خانه امن الهی به دنیا آورد و هنوز هم شکاف کعبه در رکن یمانی بر این واقعه عجیب شهادت میدهد.
فاطمه بنت اسد تنها مادر علی(ع) نبود بلکه از آنجایی که رسولالله(ص) از شش سالگی در خانه عمویش ابوطالب بزرگ شد، فاطمه همسر ابوطالب برای حضرت محمد(ص) نیز به نوعی مادری کرده است.
در جلد 35 کتاب شریف بحارالانوار نقل شده هنگامی که رسول الله(ص) از زبان علی(ع) خبر فوت این بانو را شنید، گریست و بارها گفت وای مادرم وای مادرم و یکی از پیراهنهای خود را داد تا بهعنوان کفن این بانو استفاده شود.
یاور بی همتای رسول
درباره مادر امالائمه، مادر تنها زن معصوم تاریخ فاطمه(س) سخن بسیار است. در سختیها یاور رسول(ص) بود، مال کثیر در راه حق انفاق کرد و خداوند نیز در پاسخ همه فداکاریهایش کوثر را به او عنایت کرد.
او 6 فرزند به نامهای قاسم، عبدالله، زینب، ام کلثوم، رقیه و فاطمه(س) از پیامبر خدا داشت. او نخستین زن مسلمان و اولین زن نمازگذار بود و همین بر بزرگی او میافزاید.
رفتنش آنقدر بر رسولالله(ص) سخت گذشت که سال رحلتش را عامالحزن نامید و هرگاه که نام خدیجه را میشنید اشک میریخت و یاد او را زنده میداشت و به راستی که کجا زنی چون خدیجه(س) یافت میشود.
بهترین مادر آفرینش
آمدنش مادری را معنایی دوباره داد، محمد(ص) او را شادی قلبش و گل خوشبوی بهشتی، علی(ع) یاور و همسفری نیک در راه رسیدن به خدا و باقی ائمه نیز افتخارشان این بود که مادرشان فاطمه(س)است.
در کودکی خار و خاشاک جهالت را از چهره و شانه پدر پاک میکرد، در جوانی و شب ازدواجش لباسش را انفاق کرد، در دوران همسفری نیک برای سلوک الهی علی(ع) بود.
خودش مادر سید جوانان اهل بهشت خودش سید زنان عالمیان بود. انفاق، قرائت قرآن و نگاه به چهره رسولالله(ص) محبوبترین چیزها در نزد او بود. یادرگاریهایش از انسانیت و اخلاق قرنها است درمیان خانوادههای ایرانی میپیچد.
بانویی پاکدامن از دیار ایران
بسیاری از مورخین و علما معتقدند که مادر امام سجاد(ع) بانویی بزرگ از دیار ایرانزمین، دختر آخرین پادشاه ساسانی یعنی یزدگرد سوم است که بعد از اسارت به پیشنهاد امام علی(ع) خودش همسر خویش را برگزید و همسر سید جوانان اهل بهشت امام حسین(ع) شد.
على(ع) درباره او به فرزندش حسین(ع)سفارش فرمود: از همسرت شهر بانو خوب محافظت و نگاهدارى کن و به او نیکى نما، چه این که در آیندهاى نزدیک براى تو فرزندى خواهد آورد که بهترین اهل زمین خواهد بود.
اینکه شهربانو در چه سالى دیده به جهان گشوده و در چه سنى به همسرى حسین بن على(ع) در آمده و پس از آن چند سال با آنحضرت زندگى کرده است، مورخان و محدثان نظر قاطعى را ثبت نکردهاند. مورخ مشهور مسعودى و دیگران گفتهاند، مادر امام سجاد(ع) در بیمارى پس از وضع حمل وفات یافته است.
دختر امامی که همسر امام دیگر شد
آنان که در سپیدههای سحر، زمزمه معرفتشان عرشیان را شیفته خلوص و صفایشان مینمود و در خلوت شبهای تارِ زندگی، اوج رضا و معنویتشان ملائکه را به تحسین وامیداشت و شبانگاهان مزرعه خلوصشان را با اشک آبیاری میکردند. آنان که گرد مکروهی نگشته و در چشمه زمزم معرفتشان صدها کرامت جوشیده است.
از جمع زنان، شخصیتهایی وجود دارد که درخشش معنویتشان در سراسر تاریخ اسلام پرتو افکنده است .یکی از این فرزانگان دختر امام مجتبی(ع) همسر امام سجاد(ع) و مادر امام باقر(ع) است.
این بانوی کریمه که تلألؤ معنویت او در طول تاریخِ اسلام نورافشانی کرده است، از خاندان پاک رسالت و عصمت است و در شرافت و حیاء و عفت سرآمد زنان عصر خود بوده است. برای او اوصافی همچون فاضله، عالمه، صالحه، صدیقه، پارسا و پرهیزگار شمردهاند.
این ریحانه امام حسن مجتبی(ع) صاحب مقامات معنوی و کرامات بوده است. به گونهای که با اشاره دستش دیوارِ در حال ریزش بین زمین و آسمان معلق ماند. مقام والای او آنچنان است که تا مرز عصمت پیش رفته است و نسبتی این چنین شایسته دارد.
بیش از نیم قرن از هجرت تاریخی رسول اکرم(ص) به مدینه میگذشت. در آن ایام پیوندی خجسته در خاندان پاک پیامبر(ص) به وقوع پیوست.
این پیوند یکی از زیباترین رخدادهای شیرین تاریخ اسلام است. دو نسل امامت به هم رسید و از اینها فرزندانی پاک و طاهر به وجود آمد که ائمه(ع) به آن مباهات میکردند.
این پیوند مبارک که بین حضرت امام زینالعابدین(ع) و فاطمه دختر امام حسن مجتبی(ع) برقرار شد، شادی و سرور را به خاندان پاک پیامبر(ص) هدیه کرد و لبخند مسرت را بر لبان مبارک آنان نشاند و نتیجه این پیوند امام محمد باقر(ع) شد.
امام صادق(ع) درباره مادرش فرموده است مادرم مؤمن، متقی و نیکوکار بود و خدا نیکوکاران را دوست دارد. مسعودی وی را از پرهیزکارترین زنان زمان خویش میدانسته است. فضائل این بانو تا آنجا بوده که برخی امام صادق(ع) را ابن المکرمه (پسر بانوی کریم) میخواندند. الأنوار لبهیة،ص:۲۲۹
درباره ام فروه مادر بزرگوار امام صادق(ع) مورخ مشهور مسعودی میگوید وی از علی بن الحسین حدیث نقل کردهاست.امام صادق(ع) ضمن نقل حدیثی از مادرش می فرماید: مادرم از پدرم نقل کرد یاام فروه هر روز و شب هزار بار از خدا میخواهم که گناهان شیعیان ما را ببخشد، زیرا ما به سبب علمی که به ثواب داریم، در برابر مصائب و بلایا صبر میکنیم، در حالی که شیعیان ما بدون علم به آن صبر میکنند./کافی، ج۱ص۱۶۸
ستاره سرزمین اندلس
حميده، همسر امام جعفر صادق(ع) و مادر امام موسی كاظم(ع) است. اين بانوی گرامی از اهالی مغرب (حدود آفريقا و اندلس) بود. نام پدر ايشان را صاعد و برادر وی را صالح ذكر كردهاند. برخی نيز نوشتهاند كه اين بانوی ارجمند اصالتا بربری يا اندلس يا رومی بود و همه مورخين متفق القول هستند كه حضرت حميده(س) عرب نبوده است. در مورد تاريخ و محل ولادت وی خبری به دست نيامد.
امام صادق(ع) به تعليم، تربيت و تهذيب حميده عنايت خاصی مبذول داشت؛ به گونهای كه آن بانو، فقيه و مربی نمونهای شد و امام از ايشان خواست تا به تدريس، تعليم و ارشاد زنان مسلمان بپردازد. حضرت حميده (س) در نزد همه بانوان علويه، مورد توجه و احترام بود.
خداوند او را به شرافت و فضل، مخصوص كرد و مورد عنايت قرار داد، لذا خاستگاه امامت و جايگاه فضيلت و كرامت شد. خانه ای كه حميده خاتون در آن مورد لطف، عنايت و تكريم همه علويها بود و با ايشان محترمانه برخورد می شد. امام صادق هم چشمه سار نيكیها را بر او جاری كرد و چون در او وفور عقل كمال، ايمان و اعتقاد پسنديده را مشاهده كرد، در توصيفش فرمود: حميده همچون طلای ناب از هر گونه پليدی، پاك و پاكيزه است.
ولی نعمت ایرانیان در دامن چه کسی پرورش یافت؟
مادر
بزرگوار امام رضا(ع) از زنان مؤمنه، پارسا، نجيب و پاكيزه بود. در
كتابهاى تاريخى ، از وى با نامهاى (تکتم ،سُكَن، خيزران، صقره، اروى، ام البنين
و طاهره) نيز ياد شده است. نجمه خاتون از اهالی نوبه بود سرزمینی که مورخان
معتقدند در جنوب مصر بوده است
برخی گفتهاند تکتم در نيمه قرن دوّم
هجرى كه امام كاظم(ع)حدود بيست سال داشت
به عنوان کنیز به مدينه آورده شده و به بيت امام صادق(ع) انتقال يافته است. وی پس
از ورود به خانه موسى بنجعفر(ع) نجمه نامیده شد.
مادر امام رضا(ع) از لحـاظ عـقـل و ديـن، مـقـام و مـوقـعـيـت بـلنـدى داشـت و از زنـان فـاضـل عـصـر خـود به شمار میرفت. وی در خانه امام صادق(ع)، حميده خاتون را بسيار احترام مىكرد.
ثـمـره ازدواج امـام مـوسـى بـنجعفر(ع) و نجمه فرزندانی شد که دو تن از آنان حضرت علی بنموسی الرضا(ع) و حضرت معصومه(س) بارگاهشان اکنون پناهگاه و مأمن ایرانیان است.
اهل فضیلت
خیزران، مادر امام جواد(ع) از خاندان ماریه قبطیه (همسر پیامبر گرامی اسلام(ص)) بود. او اهل نوبه است و از این جهت او را سبکیه نوبیه نامیدهاند. کنیهاش ام الحسن و نامهای دیگرش مریسیه، ریحانه و دره است. اهل نوبه، مسیحی بودند و به دنبال شکست آنان از مسلمین، سبیکه (خیزران) در زمره اسرا به عنوان کنیز فروخته شد، وی از نظر فضایل اخلاقی در درجه والایی قرار داشت و جزء برترین زنان عصر خود بود.
امام هفتم(ع) سالها پیش از آن که این بانو به خانه امام رضا(ع) وارد شود، برخی از خصوصیات وی را بیان فرمودند و توسط یکی از یاران خود (یزید بن سلیط) برایش سلام فرستادند.
امام هشتم از خیزران (سبیکه) به عنوان بانویی منزه و پاکدامن و با فضیلت یاد میکردند و میفرمودند: «سبیکه در قداست و پاکی شبیه حضرت مریم(ع) است و پاک و پاکیزه آفریده شده است». بانوان عالمه و آثار آنها، ص 31
بانوی پارسای شب زندهدار
مادر گرامی امام هادی(ع) سمّانه مغربیه، معروف به سیده است و در کتاب جنّات الخلود آمده است که آن بانو، همیشه روزه مستحبی میگرفت و در زهد و تقوا مثل و مانند نداشت. علی بن مهزیار از حضرت هادی(ع) روایت کرده که فرمود: «مادرم به حقّ من عارفه است و او از اهل بهشت است. به او شیطان سرکش نزدیک نمیشود و خداوند نگهبان اوست».
ازدواج امام هادی(ع) با کنیزی که برخی او را سمانه نامیدهاند نشان میدهد که از دیدگاه معصومین(ع) بیش از هر چیز اخلاق و دینداری همسرانشان حائز اهمیت بوده است نه آنچه فخرفروشیهای مادی میگوید.
امام جواد(ع) براي تربيت و تهذيب همسر وي را در كنار دختران پيامبر(ص) اين اسوههاي عفت و طهارت پاكي قرار داد و خود عهدهدار تعليم وي شد. سلوك روحي و جاذبه امام وزنان حرم آنچنان نيرومند بود كه بتدريج از اين كنيز، پارساي شب زنده دار و صالحه اي قاري قرآن و تالي آيات الهي پديدار شد.
پاک و مطهر
با فرارسیدن ماه ربیع سال 231 ق. (230 یا 232 ق.) دگرباره نسیم بهار، زندگی سوسن(ع) را عطرآگین ساخت؛ چراکه ولادت فرزندش حسن بن علی (ع) پیام آور نور و شادمانی بود؛ به گونه ای که آثار خشنودی و سرور در سیمای شوهرش امام هادی (ع)، بیش از پیش، مشاهده میشد و مدینه، غرق در شادی بود.
سوسن(ع) چنان مورد محبّت امام هادی(ع) قرار گرفته بود که بعد از تولّد فرزندش با کنیه «امّ الحسن» معروف شد؛ آن هم فرزندی که قرار است در آینده، رهبری و امامت را عهده دار شده و فرامین الهی را در عرصه زندگی بشریّت به اجرا درآورد.
از قول امام هادی(ع) روایت شده است که زمانی ایشان نزد امام رسیدند و امام فرمودند که او از هر آفت و هر پلیدى و نجاست بیرون کشیده شده است. شیخ عباس قمى، منتهى الآمال فی تواریخ النبی و الآل، ج۳، ص۱۹۰۶
شاهزاده روم عروس آل بنیهاشم
براساس برخی روایات مادر امام زمان(عج)، به روایت مشهور، شاهزادهای
رومی، دختر یوشا پسر قیصر روم از نسل شمعون یکی از حواریون حضرت عیسی(ع) است.
نقل شده این بانو در طی ماجرای شگفتانگیز به اسارات سپاه اسلام در یکی از جنگهای میان رومیان و اعراب میافتد و بعد به عنوان کنیز خریداری شده و به خانه امام عسکری(ع) راه مییابد.
در نیمه شعبان سال 255 هجری از این بانو فرزندی متولد میشود که جهانیان در انتظار اویند تا عدل و داد را در گیتی برقرار کند. درود و سلام خدا برهمه مادران پاک ائمه(ع)
