اقتصاد مقاومتی از نگاه قرآن/ امنیت و اقتصاد اساس جوامع بشری است
گروه اجتماعی: اقتصاد مقاومتی یعنی حضور واقعی و جدی مردم در عرصه اقتصاد و دولت تسهیلگر این حضور است، آنگاه ساخت درونی قدرت استحکام مییابد. اقتصاد مقاومتی یک تاکتیک نیست که کوتاهمدت باشد بلکه راهبردی بلندمدت و مردمگراست.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکی از ابعاد زندگی انسانی، بُعد اقتصادی است که از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است، در روایات آمده است که چنانچه بُعد اقتصادی نبود مردم خدا را عبادت نمیکردند و در جامعهای که فقر اقتصادی حاکم باشد همه مشکلات و گرفتاریها وجود دارد.
ریشه همه مشکلات اجتماعی و سیاسی فقر اقتصادی است، خداوند متعال در قرآن مسأله امنیت و اقتصاد را پایه و اساس جوامع بشری ذکر میکند، اینها زیربنا، پایه و اساس هستند.فرهنگ و تمدن در جایی شکل میگیرد که اقتصاد رونق داشته و امنیت حاکم باشد.
اقتصاد در زندگی مردم در اولویت قرار دارد و مقام معظم رهبری نیز بارها متذکر شدند که اقتصاد و معیشت مردم را در اولویت برنامهها قرار دهید لذا در این راستا و با توجه به اهمیت مسأله اقتصاد امسال از طرف مقام معظم رهبری به نام «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نامگذاری شده است.
اقتصاد مقاومتی همان مردمی کردن اقتصاد است یعنی حضور واقعی و جدی مردم در عرصه اقتصاد و دولت تسهیلگر این حضور است، آنگاه ساخت درونی قدرت استحکام مییابد.
اقتصاد مقاومتی یک تاکتیک نیست که کوتاهمدت باشد و یک واکنش نیست که با تغییر شرایط محیطی مانند رفع تحریمها فراموش شود بلکه راهبردی بلندمدت و مردمگراست یعنی حرکتی است که اقتصاد را به یک امر نهادی تبدیل میکند.
هدف اقتصاد مقاومتی توجه به سهم و نقش اساسی آحاد مردم، کارآفرینان و تولیدکنندگان، ایجاد عدالت بین تمامی فعالان عرصه اقتصاد اعم از صاحبان ایده و سرمایه، ارائهدهندگان خدمات و ...، استفاده از ظرفیتهای داخلی توأم با توجه بازارهای خارجی، تولید محور کردن اقتصاد و افزایش توجه و تمرکز به بخش واقعی اقتصاد، ایجاد پایداری در اقتصاد و تضمین رشد مستمر آن در بلندمدت است.
توجه به شرکتهای دانشبنیان و توسعه علم و فناوری، مدیریت مصرف و ارتقای بهرهوری، خوداتکایی در تأمین نیازهای اساسی جامعه، کاهش اتکای بودجه به نفت، استفاده از ظرفیتهای مبادلات اقتصادی با تجدید آرایش و گسترش ارتباطات تجاری، ثبات اقتصادی و مبارزه با فساد، ایجاد امنیت اقتصادی، واکنش هوشمند و فعال و سریع به تغییرات محیطی از دیگر اهداف اقتصاد مقاومتی است.
مهمترین ویژگیهای رویکرد اقتصادی را میتوان درونزایی، جهادی و حماسی، انعطافپذیر، پیشرو بودن و فرصتساز بودن آن دانست مجموعه سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی در واقع الگویی بومی و علمی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی و منتسب با وضعیت امروز و فردای کشور است. لذا براساس سیاستهای اقتصاد مقاومتی باید توانمندیها و نیازمندیها را بسنجیم و با ظرفیت نیازهای خود را رفع کنیم، چراکه ما در امر خودکفایی و تولید بنزین توانستیم از ظرفیت خود استفاده کینم.
اقتصاد مقاومتی از نگاه قرآن
خداوند متعال در آیه 139 سوره آلعمران فرموده است: «وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ؛ و اگر مؤمنيد سستى مكنيد و غمگين مشويد كه شما برتريد» طبق صریح آیه یاد شده، مؤمنین نسبت به دیگران برتری خواهند داشت. از طرف دیگر میدانیم که یکی از لوازم برتری، بینیازی اقتصادی از دولتهای استکباری و خودکفایی مسلمانان است؛ زیرا بدیهی است که نیاز و احتیاج به دیگران همیشه ملازم با ذلت و اسارت است. از اینرو ملتی که بخواهد عزیز و سربلند زندگی کند باید ابتدا خود را از بند اسارت کفار آزاد سازد. چنین ملتی است که سزاوار صفت ایمان است و ملتی که با ذلت و خواری دست نیاز به سوی بیگانه دراز میکند، طبق صریح این آیه، ملت مؤمنی نیست.
همچنین خداوند متعال در آیه 141 سوره نساء در این رابطه فرموده است: «الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِّنَ اللّهِ قَالُواْ أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ وَإِن كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُواْ أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُم مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَن يَجْعَلَ اللّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا؛ همانان كه مترصد شمايند پس اگر از جانب خدا به شما فتحى برسد مىگويند مگر ما با شما نبوديم و اگر براى كافران نصيبى باشد مىگويند مگر ما بر شما تسلط نداشتيم و شما را از [ورود در جمع] مؤمنان باز نمىداشتيم پس خداوند روز قيامت ميان شما داورى مىكند و خداوند هرگز بر [زيان] مؤمنان براى كافران راه [تسلطى] قرار نداده است».
با توجه به معانی این آیه مبارکه متوجه میشویم که در اقتصادی که مدنظر قرآن است، سعی بر این است که با استفاده از سلاح پویایی اقتصاد، حاکمیت سیاسی دولت اسلامی در روابط با بیگانگان حفظ شود، زیرا در روابط خارجی بین دولتها، مناسبات اقتصادی و سیاسی بسیار به هم پیوسته و درهم تنیدهاند، هماکنون وابستگی سیاسیای که در بسیاری از کشورهای به ظاهر مسلمان مشاهده میشود، نتیجه مستقیم وابستگی اقتصادی آنها به ابرقدرتها است. از اینرو برای حفظ اعتبار و حیثیت اسلامی، دولتهای اسلامی موظف هستند از هرگونه عملی که راه نفوذ کفار را برای تسلط بر مسلمین میگشاید، خودداری کنند و پیشاپیش راههای نفوذی آنان را با تدبیر و سیاست ببندند و از آنجا که بزرگترین راه نفوذ آنان، تأمین نیازمندیهای اقتصادی است، از اینرو اِعمال سیاست اقتصادی خودکفا و همیاری عموم اقشار در قطع وابستگی و بستن راههای نفوذی آنان، از مهمترین مسئولیتهای ملت اسلامی است.
همچنین در آیه 144 سوره نساء آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاء مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَن تَجْعَلُواْ لِلّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُّبِينًا؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد به جاى مؤمنان كافران را به دوستى خود مگيريد آيا مىخواهيد عليه خود حجتى روشن براى خدا قرار دهيد» و نیز در ایه 57 سوره مائده آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الَّذِينَ اتَّخَذُواْ دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِّنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد كسانى را كه دين شما را به ريشخند و بازى گرفتهاند [چه] از كسانى كه پيش از شما به آنان كتاب داده شده و [چه از] كافران دوستان [خود] مگيريد و اگر ايمان داريد از خدا پروا داريد».
از نظر اسلام خود اقتصاد نقش اساسی و مهمی در زندگی بشر و جامعه انسانی ایفا میکند؛ چراکه قرآن، اقتصاد را همانند ستون میانه خیمه میداند که موجب قوام جامعه و ایستادگی آن بهعنوان یک هویت اجتماعی مستقل میشود.
اقتصادی میتواند قوامبخش و مقاوم باشد و بهعنوان ستون اصلی خیمه نظام اجتماعی اسلام عمل کند که خود از توانایی و استقامت ذاتی و درونی برخوردار باشد. جامعه اسلامی باید بهگونهای به اقتصاد بها دهد که نیازی به جوامع دیگر نداشته باشد.
همچنین آیه یک سوره ممتحنه نیز به این موضوع اشاره دارد و میفرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاء تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءكُم مِّنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاء مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنتُمْ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاء السَّبِيلِ؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى برمگيريد [به طورى] كه با آنها اظهار دوستى كنيد و حال آنكه قطعاً به آن حقيقت كه براى شما آمده كافرند [و] پيامبر [خدا] و شما را [از مكه] بيرون مىكنند كه [چرا] به خدا پروردگارتان ايمان آوردهايد اگر براى جهاد در راه من و طلب خشنودى من بيرون آمدهايد [شما] پنهانى با آنان رابطه دوستى برقرار مىكنيد در حالىكه من به آنچه پنهان داشتيد و آنچه آشكار نموديد داناترم و هر كس از شما چنين كند قطعاً از راه درست منحرف گرديده است».
ریشه همه مشکلات اجتماعی و سیاسی فقر اقتصادی است، خداوند متعال در قرآن مسأله امنیت و اقتصاد را پایه و اساس جوامع بشری ذکر میکند، اینها زیربنا، پایه و اساس هستند.فرهنگ و تمدن در جایی شکل میگیرد که اقتصاد رونق داشته و امنیت حاکم باشد.
اقتصاد در زندگی مردم در اولویت قرار دارد و مقام معظم رهبری نیز بارها متذکر شدند که اقتصاد و معیشت مردم را در اولویت برنامهها قرار دهید لذا در این راستا و با توجه به اهمیت مسأله اقتصاد امسال از طرف مقام معظم رهبری به نام «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نامگذاری شده است.
اقتصاد مقاومتی همان مردمی کردن اقتصاد است یعنی حضور واقعی و جدی مردم در عرصه اقتصاد و دولت تسهیلگر این حضور است، آنگاه ساخت درونی قدرت استحکام مییابد.
اقتصاد مقاومتی یک تاکتیک نیست که کوتاهمدت باشد و یک واکنش نیست که با تغییر شرایط محیطی مانند رفع تحریمها فراموش شود بلکه راهبردی بلندمدت و مردمگراست یعنی حرکتی است که اقتصاد را به یک امر نهادی تبدیل میکند.
هدف اقتصاد مقاومتی توجه به سهم و نقش اساسی آحاد مردم، کارآفرینان و تولیدکنندگان، ایجاد عدالت بین تمامی فعالان عرصه اقتصاد اعم از صاحبان ایده و سرمایه، ارائهدهندگان خدمات و ...، استفاده از ظرفیتهای داخلی توأم با توجه بازارهای خارجی، تولید محور کردن اقتصاد و افزایش توجه و تمرکز به بخش واقعی اقتصاد، ایجاد پایداری در اقتصاد و تضمین رشد مستمر آن در بلندمدت است.
توجه به شرکتهای دانشبنیان و توسعه علم و فناوری، مدیریت مصرف و ارتقای بهرهوری، خوداتکایی در تأمین نیازهای اساسی جامعه، کاهش اتکای بودجه به نفت، استفاده از ظرفیتهای مبادلات اقتصادی با تجدید آرایش و گسترش ارتباطات تجاری، ثبات اقتصادی و مبارزه با فساد، ایجاد امنیت اقتصادی، واکنش هوشمند و فعال و سریع به تغییرات محیطی از دیگر اهداف اقتصاد مقاومتی است.
مهمترین ویژگیهای رویکرد اقتصادی را میتوان درونزایی، جهادی و حماسی، انعطافپذیر، پیشرو بودن و فرصتساز بودن آن دانست مجموعه سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی در واقع الگویی بومی و علمی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی و منتسب با وضعیت امروز و فردای کشور است. لذا براساس سیاستهای اقتصاد مقاومتی باید توانمندیها و نیازمندیها را بسنجیم و با ظرفیت نیازهای خود را رفع کنیم، چراکه ما در امر خودکفایی و تولید بنزین توانستیم از ظرفیت خود استفاده کینم.
اقتصاد مقاومتی از نگاه قرآن
خداوند متعال در آیه 139 سوره آلعمران فرموده است: «وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ؛ و اگر مؤمنيد سستى مكنيد و غمگين مشويد كه شما برتريد» طبق صریح آیه یاد شده، مؤمنین نسبت به دیگران برتری خواهند داشت. از طرف دیگر میدانیم که یکی از لوازم برتری، بینیازی اقتصادی از دولتهای استکباری و خودکفایی مسلمانان است؛ زیرا بدیهی است که نیاز و احتیاج به دیگران همیشه ملازم با ذلت و اسارت است. از اینرو ملتی که بخواهد عزیز و سربلند زندگی کند باید ابتدا خود را از بند اسارت کفار آزاد سازد. چنین ملتی است که سزاوار صفت ایمان است و ملتی که با ذلت و خواری دست نیاز به سوی بیگانه دراز میکند، طبق صریح این آیه، ملت مؤمنی نیست.
همچنین خداوند متعال در آیه 141 سوره نساء در این رابطه فرموده است: «الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِن كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِّنَ اللّهِ قَالُواْ أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ وَإِن كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُواْ أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُم مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَن يَجْعَلَ اللّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا؛ همانان كه مترصد شمايند پس اگر از جانب خدا به شما فتحى برسد مىگويند مگر ما با شما نبوديم و اگر براى كافران نصيبى باشد مىگويند مگر ما بر شما تسلط نداشتيم و شما را از [ورود در جمع] مؤمنان باز نمىداشتيم پس خداوند روز قيامت ميان شما داورى مىكند و خداوند هرگز بر [زيان] مؤمنان براى كافران راه [تسلطى] قرار نداده است».
با توجه به معانی این آیه مبارکه متوجه میشویم که در اقتصادی که مدنظر قرآن است، سعی بر این است که با استفاده از سلاح پویایی اقتصاد، حاکمیت سیاسی دولت اسلامی در روابط با بیگانگان حفظ شود، زیرا در روابط خارجی بین دولتها، مناسبات اقتصادی و سیاسی بسیار به هم پیوسته و درهم تنیدهاند، هماکنون وابستگی سیاسیای که در بسیاری از کشورهای به ظاهر مسلمان مشاهده میشود، نتیجه مستقیم وابستگی اقتصادی آنها به ابرقدرتها است. از اینرو برای حفظ اعتبار و حیثیت اسلامی، دولتهای اسلامی موظف هستند از هرگونه عملی که راه نفوذ کفار را برای تسلط بر مسلمین میگشاید، خودداری کنند و پیشاپیش راههای نفوذی آنان را با تدبیر و سیاست ببندند و از آنجا که بزرگترین راه نفوذ آنان، تأمین نیازمندیهای اقتصادی است، از اینرو اِعمال سیاست اقتصادی خودکفا و همیاری عموم اقشار در قطع وابستگی و بستن راههای نفوذی آنان، از مهمترین مسئولیتهای ملت اسلامی است.
همچنین در آیه 144 سوره نساء آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاء مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَن تَجْعَلُواْ لِلّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُّبِينًا؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد به جاى مؤمنان كافران را به دوستى خود مگيريد آيا مىخواهيد عليه خود حجتى روشن براى خدا قرار دهيد» و نیز در ایه 57 سوره مائده آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الَّذِينَ اتَّخَذُواْ دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِّنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد كسانى را كه دين شما را به ريشخند و بازى گرفتهاند [چه] از كسانى كه پيش از شما به آنان كتاب داده شده و [چه از] كافران دوستان [خود] مگيريد و اگر ايمان داريد از خدا پروا داريد».
از نظر اسلام خود اقتصاد نقش اساسی و مهمی در زندگی بشر و جامعه انسانی ایفا میکند؛ چراکه قرآن، اقتصاد را همانند ستون میانه خیمه میداند که موجب قوام جامعه و ایستادگی آن بهعنوان یک هویت اجتماعی مستقل میشود.
اقتصادی میتواند قوامبخش و مقاوم باشد و بهعنوان ستون اصلی خیمه نظام اجتماعی اسلام عمل کند که خود از توانایی و استقامت ذاتی و درونی برخوردار باشد. جامعه اسلامی باید بهگونهای به اقتصاد بها دهد که نیازی به جوامع دیگر نداشته باشد.
همچنین آیه یک سوره ممتحنه نیز به این موضوع اشاره دارد و میفرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاء تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءكُم مِّنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاء مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنتُمْ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاء السَّبِيلِ؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى برمگيريد [به طورى] كه با آنها اظهار دوستى كنيد و حال آنكه قطعاً به آن حقيقت كه براى شما آمده كافرند [و] پيامبر [خدا] و شما را [از مكه] بيرون مىكنند كه [چرا] به خدا پروردگارتان ايمان آوردهايد اگر براى جهاد در راه من و طلب خشنودى من بيرون آمدهايد [شما] پنهانى با آنان رابطه دوستى برقرار مىكنيد در حالىكه من به آنچه پنهان داشتيد و آنچه آشكار نموديد داناترم و هر كس از شما چنين كند قطعاً از راه درست منحرف گرديده است».
