حسنپادشاه زیر غبار فراموشی
گروه اجتماعی: مجموعه ميدان حسن پادشاه که امروز صاحبالامر نامیده میشود در دوران آق قيونلوها به میدان حسن پادشاه و در زمان ايلخانيان مغول به باغ معروف بوده است که امروزه در اثر بیتفاوتی و بیتوجهی اهالی آن منطقه و مسئولین رو به نابودی کامل است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از آذربایجانشرقی، طی بازدید معاون فرهنگی اداره کل اوقاف و امورخیریه استان و رئیس اداره اوقاف و امورخیریه ناحیه یک تبریز از میدان صاحب الامر و مسجد حسن پادشاه و همچنین در گفتوگوی تلفنی با حجتالاسلام جعفری، اقدام به تهیه گزارش حضوری از این مکان زیبا و کهن کردم که تا قبل از آن حتی از وجود چنین مکانی بی خبر بودم.
برای تهیه گزارش از این مکان تاریخی به همراه عکاس ایکنا به آنجا رفتیم و طبق تعریف و تاریخچهای که شب قبل از تهیه گزارش از این بنای تاریخی که قدمت آن به 870 هجری قمری باز میگردد، خوانده بودم، اصلا انتظار وخامت اوضاع در این حد و اندازه را نداشتم؛ درب ورودی مسجد نشان از تاریخی کهن داشت که در اثر گذشت زمان و بیتفاوتی اهالی و مسئولین مربوطه پوسیدگی در آن هویدا بود.
مسجد و میدان حسن پادشاه یکی از مکانهای قدیمی شهر تبریز است که در محوطه میدان صاحبالامر واقع شده است و اصل بنای آن مربوط به دوره فرمانروایی حکومت آققویونلوها میباشد و با رجوع به منابع تاریخی و مدارک و شواهد برجای مانده، این مسجد یکی از باشکوهترین مساجد تبریز بوده است.
داخل محوطه مسجد که شدم با وجود تمام کم لطفیها، باز هم زیبایی این شاهکار معماری نمایان بود؛ گنبدهای کاشیکاری شده که امروزه اکثر آنها به یغما برده شده است، نشان از ظرافت خاص هنر و معماری داشت. معماری این مسجد در جهان کم نظیر است و اصلا در باور انسان نمیگنجد که این مکان مقدس زمانی مرکز بزرگترین فرمانروایی در جهان بوده است و بازماندههای این مکان قدیمی خود نمایانگر عظمت و شکوه این بنای تکرار ناشدنی می باشد.
در داخل مسجد نشانههایی از کاشیکاریهای معرق شامل نقوش اسلیمی، خطایی و خط بنایی با رنگهای لاجوردی، فیروزهای، سفید و سیاه دیده میشد و گنبدهای زیبای این مسجد که از چهارسو با نقش و نگار بوته، کتیبههای متعدد و گلها زینت داده شده بود، جلوهگری میکرد.
نکته قابل توجه این بود که در طی گزارش متوجه شدم، طرح میدان نقش جهان اصفهان برگرفته از میدان بزرگ حسن پادشاه است که زمانی بزرگترین میدان جهان به شمار میرفت و حتی وسعت آن دو برابر وسعت میدان نقش جهان اصفهان یعنی 82 هزار مترمربع بود، ولی امروزه از آن وسعت، فقط محوطهای کوچک با دو بنای مسجد صاحبالامر ،مدرسه اکبریه و نیز مخروبهای به نام مسجد حسن پادشاه برجای مانده است، که طبق گفته اهالی آن منطقه سال به سال رو به ویرانی می گذارد.
مستندات تاریخی نشان از آن دارد که اوزون حسن یا همان حسن پادشاه، پادشاه سلسله آق قویونلوها، تبریز را به عنوان پایتخت انتخاب کرده بود و بنای این مسجد را از سنگ و سرب نهاده است و البته رونق این مکان تاریخی تا قرن 10 هجری ادامه داشت و البته با شکلگیری حکومت صفویه و انتخاب مجدد تبریز به عنوان پایتخت، مساجدی در اطراف آن احداث شد.
در زلزله 1194 هجری قمری بخشهای از این مجموعه از جمله بازار و مسجد تخریب شده است و همچنین موقعیت قرارگیری این مکان، در حریم رودخانه مهرانرود باعث شد، طغیان رودخانه و سیلابها، آسیبهای جدی به این مجموعه وارد کند.
برای ادامه گزارش از مسجد خارج شدم تا از کسبه اطراف این مکان تاریخی و اهالی آن منطقه نیز مصاحبه میدانی داشته باشم؛ از پیرمردی که بیرون محوطه مسجد نشسته بود قدمت این مسجد را که به اوزون حسن مشهور است را جویا شدم، او فقط به یک جمله اکتفا کرد: شایسته این مکان نیست که بدین گونه رها شود.
دوباره به داخل مسجد رفتم و می اندیشیدم که همه قسمتهای مسجد را دیدهام و این مقدار برای تهیه گزارش کافی میباشد که یکی از اصناف آن منطقه به طرفم آمد و گفت: مزار حسن پادشاه نیز اینجاست چرا به آنجا نمیروید؛ همراه همکار عکاسم به طرف قبر حسن پادشاه رفتیم، حیاطهای تودرتو را گذرانده و به یک مکانی پر از کتیبه و کاشیهای زیبا رسیدیم؛ ساختار زیبا وتاریخچه غنی و استادکارانه این بخش حیرت انگیز بود که تنها پارهای از آن باقی مانده است.
همکارم با اشاره به محوطه بزرگ در پشت مسجد گفت: طبق اسناد تاریخی به جای مانده از این شاهکار معماری، مراسمهای عروسی و عزاداری در این مکان برگزار میشد در حالی که امروزه مخروبهای بیش نبود.
در تماس تفلنی با رئیس اداره اوقاف و امورخیریه ناحیه1 تبریز از اهداف بازدید اخیر از این مکان پرسیدم که اظهار نمود: طی جلساتی که با سازمان میراث فرهنگی داشتیم، اقدام به بهسازی این مکان در آینده نزدیک خواهیم کرد.
وی یادآور شد، طی این بازدید از این شاهکار بینظیر، کاشف به عمل آمده است که در بارندگیهای اخیر فروردینماه سالجاری قسمتی از بنا به طور کامل از بین رفته است و بسیاری از سنگهای گرانبهای این مکان به سرقت رفته که باید هر چه سریعتر به این اوضاع رسیدگی شود.
وی خاطرنشان کرد: بهسازی مجدد این مکان به علت حجم کاری زیاد، بازسازی معماری سابق آن و نبود بودجه لازم بدون همکاری و حمایت استانداری آذربایجانشرقی، شهرداری تبریز، سازمان میراث فرهنگی و سازمان اوقاف و امور خیریه استان امکانپذیر نخواهد بود.
حجتالاسلام جعفری افزود: طی هماهنگیهایی که با سازمان میراث فرهنگی داشتیم، تصمیم بر آن شد تا به همت خیرین و اداره اوقاف و امور خیریه استان، اقدام به بهسازی و مقامسازی این اثر تاریخی نماییم.
در پایان گزارش از مسجد خارج شدیم و به طرف میدان اصلی صاحبالامر رفتیم که توسط ساخت یک خیابان دو طرفه به دو نیم تقسیم شده است و هیچ اثری از آن میدان بزرگ و کهن که در جهان نظیر نداشت، نبود.
در مسیر، تاریخچهای را که قبل از آمدن به این مکان تهیه کرده بودم را ورق میزدم تا به قسمت خاطرات سفر ژان شاردن جواهرفروش و جهانگرد فرانسوی به تبریز رسیدم که وی در این سفر چنین نوشته است: میدان تبریز بزرگترین میادین عالم است که من دیدهام و خیلی بزرگتر از میدان اصفهان میباشد؛ همه روزه این میدان پر از عموم مردم میشود که برای تفریح و تماشای اجرای نمایشهای برگزار شده در این میدان، جمع میگردند؛ این میدان بزرگ در ساعات روز خالی نمیباشد و در حقیقت بازار انواع و اقسام خواروبار و اشیاء به شمار میرود.
با همه این اوصاف یاد حرف آن پیرمرد افتادم که گفت: شایسته این مکان نیست که بدین گونه رها شود، بازسازی مسجد تاریخی حسن پادشاه میتواند به عنوان یکی از شاهکارهای تمدن جهان اسلام به محل بازدید گردشگران ایرانی و خارجی به ویژه جهت نیل به هدف تبریز پایتخت گردشگری اسلام در سال 2018، تبدیل شود.
گزارش از کتایون حمیدی
خسته نباشید خوب بود 
خیلی عالی بود، از این دست گزارش ها بیشتر کار کنید 
