نگاهی به مراسمها و آیینهای مردم کردستان در ماه رمضان
گروه اجتماعی: ماه رمضان، ماهی که همراه با خود برکت و رحمت را میآورد که مسلمانان هر کدام برای استقبال و برپایی فرایض این ماه مبارک مراسم و آیینهای خاصی دارند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از کردستان، رمضان در کردستان با آداب و رسوم خاصی برگزار میشود که هرچند به مرور زمان برخی از آیینها و سنتهای گذشته از بین رفتهاند اما هنوز آیینها و رسومات اصلی پابرجا بوده و مردم این منطقه با آنها به استقبال ماه رمضان رفته و این ماه را گرامی میدارند.
طنینانداز شدن نوای «مرحبا، مرحبا» در کردستان اولین نشانه فرا رسیدن ماه مبارک رمضان است که در اولین شب این ماه و همزمان با رویت هلال ماه رمضان، از گلدستههای مساجد کردستان به گوش میرسد.
نوای «مرحبا» همراه با قرائت ادعیه، اذکار و اشعاری مذهبی در مدح رسول گرامی اسلام حضرت محمد(ص) است که همزمان با اولین شب ماه مبارک آغاز و تا پانزدهم رمضان ادامه دارد.
«مرحبا» به معنی خیرمقدم گفتن به ماه مبارک رمضان است که شامل ابیات «مرحبا مرحبا یا شهرالرمضان، مرحبا مرحبا یا شهر الخیر و البرکت و الاحسان، مرحبا مرحبا یا شهر التسبیح و التلاوت القرآن» است و از پانزدهم تا آخر ماه رمضان نیز آواز «الوداع» جای «مرحبا» را میگیرد.
بیدار شدن برای سحری که در اصطلاح عامیانه کُردی به آن «پارشیو» میگویند یکی دیگر از بخشهای گرامیداشتن این ماه است؛ در حال حاضر یک ساعت قبل از اذان صبح از مساجد کردستان نوای «صلات» شنیده میشود تا مومنان و روزه داران برای خوردن سحری بیدار شوند.
«صلات» نیز شامل ادعیه، اذکار و صلوات و درود بر پیامبر اکرم(ص) است و برای اینکه اهالی خانه برای خوردن سحری و آدای نماز صبح بیدار شوند کاربرد دارد.
در گذشته در استان کردستان مرسوم بوده که مردم را با شلیک توپ از آمدن ماه رمضان و بیدار شدن برای سحری باخبر میکردند که در حال حاضر این رسم منسوخ شده است.
همچنین در گذشته بیدار کردن مردم برای «پارشیو» همراه با دف نوازی، مدیحه سرایی و نواختن «دو طبله» از دیگر رسومی بود که انجام میشد اما در حال حاضر تقریبا این رسم نیز از بین رفته است.
اقامه نماز تراویح بعد از نماز عشاء
از دیگر آداب زیبای ماه رمضان در کردستان، اقامه نماز «تراویح» بعد از اذان عشاء است که روزه داران هر شب در مساجد جمع شده و به صورت جماعت به اقامه این نماز میپردازند.
نماز تراویح بیشتر به صورت 20 رکعت اقامه میشود که در انتهای آن نیز سه رکعت نماز سنت «وتر» به آن اضافه میشود.
بعد از اقامه نماز تروایح و وتر، مراسم دعاخوانی، مولودی، پرسش و پاسخ مذهبی از امام جماعت مسجد نیز برگزار میشود.
همزمان با فرا رسیدن شبهای قدر نیز مردم دیندار استان کردستان به اعتکاف در مساجد در 10 شب آخر ماه رمضان میپردازند و قرائت قرآن، قصیده بردیه، اذکار، ادعیه و مولودی خوانی از جمله آدابی است که کُردهای اهل سنت در شبهای قدر به جای میآورند.
در استان کردستان لیالی قدر را بیشتر شبهای نوزدهم، بیست و یکم، بیست و سوم و بیست و هفتم میدانند و تمام این شبها را تا صبح بیدارند و به تلاوت قرآن و شب زندهداری و برگزاری مراسم مذهبی میپردازند.
برپایی مراسم جزء خوانی قرآن و ختم یک دور کامل قرآن، پخش نذورات و پرداخت فطریه که در اصطلاح کُردها به آن «سر فطره» میگویند از دیگر فعالیتهایی مردم استان در ماه مبارک رمضان است که در دهه آخر این ماه مبارک به اوج خود میرسد.
پخت «کولیره» و «برساق» در شب 27 ماه رمضان
پخت «کولیره» یا «برساق» از نانهای سنتی محلی استان کردستان و پخش و توزیع آن از دیگر رسومی است که بانوان کردستانی در جهت ادای نذر و نذورات خود و اطعام همسایگان و نیازمندان انجام می دهند و بیشتر در شب 27 ماه مبارک رمضان صورت میگیرد.
«چیشتی مجیور» آئین ویژه مردم دیواندره در عید فطر
در منطقه دیواندره استان کردستان نیز با حلول ماه رمضان آداب و سنن ویژه ای برپا میشود که از جمله میتوان به پیشقدم شدن ریش سفیدان روستاها برای حلالیتطلبی از دیگر اهالی روستا و رفع کدورتها، ادعیه خوانی و برپایی نماز تراویح و نماز وتر در شب های این ماه مبارک اشاره کرد.
یکی دیگر از آداب و سنت های ویژه منطقه دیواندره «چیشتی مجیور» است که این سنت حسنه همواره در طول تاریخ پرافتخار مسلمانان این منطقه وجود داشته است.
«چیشتی مجیور» بدین معناست که مردم در روز عید فطر هر کدام غذاهایی را که برای این روز مبارک تهیه کردهاند به مساجد محل آورده و پس از کنار هم گذاشتن غذاها تمامی آنها را با هم مخلوط کرده و هر فردی برای تبرک مقداری از غذاهای موجود را به خانه میبرد.
دعاخوانی هنگام سحر ریش سفیدان در بیجار
مسلمان شیعه و سنی که در روستاهای منطقه بیجار زندگی میکنند همانند مردمان دیگر مناطق کردستان آداب و رسوم ویژهای در ماه مبارک رمضان دارند.
دعا خوانی هنگام سحر ریش سفیدان از آیینها و آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در منطقه بیجار است.
در روستاهای این منطقه بر اساس سنت دیرینه هنگام سحر صدای دعاخوانی ریش سفیدان به گوش میرسد که با خواندن ادعیه ویژه اقدام به بیدار کردن مردم میکنند.
در آیین دعاخوانی، ریش سفیدان پیش از آغاز سحر از خواب بیدار شده و با رفتن به پشت بام منازل خود با صدای بلند دعا خوانده و با این کار مردم روستا را از فرا رسیدن سحر آگاه میکنند.
نوای الوداع در گلدستههای مساجد کردستان
نوای حزن انگیز «الوداع یا شهر رمضان» از شب 15 رمضان از مساجد کردستان طنین انداز می شود، نوای «الوداع یا شهر رمضان» تلنگری است برای آنان که بهرهای از کوچههای پرخیر و برکت شهر رمضان را نبردهاند تا حسرتی بر دل آنها در پایان ماه رمضان باقی نماند و حداقل از این فرصت اندک نهایت استفاده را از خوان پربرکت خداوند متعال ببرند.
نوای الوداع روزهداران کردستانی همگی دست به دعا و نیایش بر میدارند تا شاید الطاف الهی شامل حال آن ها شود و خداوند روزه و عبادات آنها را در ماهی که میزبان بندگانش بوده است، بپذیرد.
در این ماه مبارک انگار تمام کائنات رنگ پاکی و پاکیزگی به خود میگیرد و دلهای همگان در جستجوی حقیقتی است که برای آن خلق شده است تا شاید کیمیای سعادت خود را در کوچه پس کوچههای رمضان باز یابد.
در این ماه مادرانی را میبینیم که با لباسهای سفید و پاک و چادرنمازهایشان راه منزل تا خانههای خدا را مشتاقانه و با ذکر صلوات و انواع اذکار طی می کنند تا سرکلاسهای قرآن به موقع حاضر شوند.
هنگام نماز عصر وقتی که از کوچه پس کوچههای شهرهای سنندج می گذری تصویری را شاهد خواهی بود از دختربچههایی که همچون گوهری در صدف حجاب خود را پوشانده و وضو گرفته راه مساجد را درپی گرفته و پسربچههایی که با کلاههای کوچک سفید و لباسهای پاک و طهارت در یک جا جمع شده تا ذوق زده و با دلی محکم همه باهم به مساجد بروند و قرآن را در کنار سایر بزرگان جزء خوانی کنند که این امر نوید این را به همگان میدهد که آری آینده اسلام همچون آیه قرآن روشن و نورانی است.
نوای الوداع همچنین یادآور شبهای «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» میباشد، شبهایی که سراسر زمین را نور خداوند تجلی بخشیده است و فرشتگان آسمانی تا دم صبح به زمین میآیند تا بر بندگان مؤمن خداوند سلام و درود بفرستند. پس وای برکسی که از آن بهرهای نجست
برپایی نماز عید فطر در مساجد کردستان
با پایان ماه رمضان، مومنان که یک ماه بر سر سفره الهی میهمان بودهاند منتظر شنیدن اعلام عید فطر میشوند که در صبح روز عید و ساعتی پیش از طلوع آفتاب نوای «الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله، الله اکبر، الله اکبر و لله الحمد» از بام مساجد کردستان بر میخیزد و مردم نیز راهی مساجد میشوند تا در آئین نماز عید سعید فطر، شرکت کنند.
آخرین رسم این ماه مبارک در کردستان، گرفتن روزه (شهشلان) است که پس از عید فطر و طبق سنت، شش روز اول ماه شوال را مؤمنان روزه میگیرند زیرا در روایات آمده که ثواب این شش روز روزه همانند گرفتن یک ماه کامل است؛ به این ترتیب آیینهای زیبای ماه رمضان در کردستان خاتمه میباید.
