مقدمات و مؤخرات شب قدر/ماههای عبادت، مقدمه بهرهمندی از بركات اين شب
گروه فعالیتهای قرآنی: مدير مدرسه علميه آيتالله قاضی دزفول با بيان اينكه شب قدر يك پيشينه دارد و پیشینه آن تمام سال و مخصوصا ماه رجب، شعبان و رمضان است، گفت: در اين مدت بايد خود را برای شب قدر آماده كنيم؛ مانند دانشآموزی که تمام طول سال را برای امتحان نهایی درس میخواند.
حجتالاسلام و المسلمين منصور کیانی، مدير مدرسه علميه آيتالله قاضی دزفول در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، درباره جايگاه شب قدر گفت: یکی از آن اندیشههای ظریف، فلسفی و دارای استدلال دقیق شیعه، شب قدر است. شب قدر باب وسیعی بوده و سخنان خوبی پیرامون در منابع مطرح شده است.
وی در توضيح جايگاه اين شب به بيان مقدمهای در خصوص جبر و اختيار انسان پرداخت و گفت: بشر موجودی مختار است اما گروههایی او را مختار مطلق میدانند که همه چیز به او تفویض شده است. اما این حرف، سخن صحیحی نیست و در واقع میبینیم بسیاری از کارهایی که ما به دنبال تحقق آنها هستيم انجام نمیشود.
كيانی ادامه داد: انسان مختار است اما نه اختیار مطلق. اختیار ما در طول اختیاری دیگری است گروهی دیگر نیز چه در میان مسلمانان و چه در ميان غیرمسلمانان معتقدند ما هیچ اختیاری نداریم. اینها جبری هستند و قائل به اين هستند كه خدا هر چه بخواهد میشود و ما كارهای نيستيم. این دو دیدگاه، دو سر افراط و تفریط هستند که چه در جهان اسلام و غیراسلام وجود دارند.
جبر و اختيار انسان در نگاه شيعه
اين مدرس حوزه علميه ادامه داد: امروز در اروپا و آمريكا و كشورهای به اصطلاح پيشرفته كه کثرت خودکشیها را میبينيد ناشی از این دیدگاه است که ما اختیاری از خود نداریم. در عالم اسلام و خصوصا تشع یک مبنای ظریفی دارد که براساس آن انسان نه مختار مطلق است و نه بیاختیار کامل؛ بلکه حالت او امر بینالامرین است. در امر بينالامرين انسان حالت مضطر را دارد. به طور مثال وقتی انسان بیمار شود و پزشك به او بگويد كه بايد تحت عمل جراحی قرار گيرد؛ گرچه میتواند راه دیگری هم انتخاب کند اما انسان مختار جهت بهبودی باید زير تيغ جراحی قرار گيرد؛ كانه فرد مضطر است؛ يعنی بايد بدنبال علاج خود برود؛ در عين حالی كه میتواند نرود اما میرود، مضطر است. براين اساس ما نه مختار مطلق و نه مجبور مطلق هستيم.
تفاوت قضای الهی با قدَر الهی
كيانی گفت: آیا آنکه اختیار ما در طول اختیار اوست و این نظام را میگرداند، فضایی لایتغیر دارد؟ ما این را نمیپذیریم. در تشیع این اعتقاد وجود دارد كه وقتی فیض از وجود مقدس باریتعالی آمد به عالم صفات، ملکوت اعلی و ملكوت سفلی تنزل میيابد و پس از آن كه به زمین میآيد، آنچه برای هر كس میآید، قَدَر(قسمت) میشود. بنابراين تفاوت قضای الهی و قدر الهی اين است كه قضای الهی لایتغیر است اما قدر الهی تغییر میکند. این اندیشه از قرآن برمیآید و اندیشه فوقالعاده زیبایی است؛ نه انسان را از كار و تلاش باز میدارد و نه انسان را طوری رها میكند كه گويا همه كاره است.
مدير مدرسه علميه آيتالله قاضی دزفول افزود: بر اساس این نگاه باید بر خدا توکل کنی، دعا کنی و به او امیدوار باشی، اگر خواسته تو محقق شد، خیر تو در آن بود و اگر محقق نشد باز هم خیر تو چنین اقتضایی داشت. آیه 38 و 39 سور رعد؛ «لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ، يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ؛ هر زماني كتابی دارد، خداوند هر چه را بخواهد محو و هر چه را بخواهد اثبات میكند، و ام الكتاب نزد او است» این مطلب را آورده است.
وی توضيح داد: برای هر چیزی یک اجلی است که نوشته شده است؛ یعنی برای سرآمد و كمال هر چيزی نوشتهای هست که خداوند گاهی اين نوشته را پاک و گاهی اثبات میکند و باقی میگذارد. موضوع دیگری به نام امالکتاب نیز وجود دارد که لایتغیر است و امهات امور بشری در آنها آمده است. مثلاً آيا کسی كه ظلم کند، بازخورد عملش را نمیبیند؟ خير. آيا اگر كسی همواره كار خير كند، جزای شر ميبيند؟ خير. اینها قضای الهی است و تغییر نمیکند.
كيانی تصريح كرد: متأسفانه این موضوع اگر در جاهایی به جز انديشه ظریف شیعه دنبال شود، سر از افراط يا تفريط در میآورد. چنانکه یهود گفتهاند: «یدالله مغلوله» به اين معنا كه هر سرنوشتی رقم زده است، ديگر قابل تغيير نيست. قرآن پاسخ آنها را چنين میدهد: «غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ؛ دستهايشان بسته باد و بخاطر اين سخن از رحمت (الهي) دور شوند! بلكه هر دو دست (قدرت) او گشاده است»(مائده، 64). چنين نيست و اگر شما دعا كنيد، اعمال خود را درست كنيد، خداوند بر اساس اين اعمال روزی و بركات را برای شما كم يا زياد میكند.
شيعه بدبينی را نمیپذيرد
اين مدرس حوزه علميه گفت: گاهی در میان افراد میشنویم که ما شانس نداریم یا از اول بدبخت بودیم. اين یک نوع بدبینی است که شیعه آن را نمیپذیرد. مولوی در اين رابطه میگويد:
همچنین تاویل قد جف القلم
بهر تحریضست بر شغل اهم
پس قلم بنوشت که هر کار را
لایق آن هست تاثیر و جزا
کژ روی جف القلم کژ آیدت
راستی آری سعادت زایدت
ظلم آری مدبری جف القلم
عدل آری بر خوری جف القلم
عدل بياوری، بهرهمند میشوی، ظلم نيز بداقبالی و پشيمانی به دنبال دارد.
شب قدر چه زمانی است؟
وی خاطرنشان كرد: خداوند میفرمايد: «يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ» اين محو و اثبات مربوط به چه زمانی است؟ ما معتقديم شب قدر است. شب قدر چه زمانی است، شب اندازهگیری است. نبايد به اشتباه تصور شود كه همه چيز در شب قدر بوده است، ما از اول ماه رجب تا آخر ماه رمضان فرصت داريم تا فاصلهها را كم كم پر كنيم تا صورت زيبایی از قدر را ببينيم. نمیشود انسان ماههای رجب، شعبان و رمضان را از دست بدهد و شب قدر را بگيرد.
شب قدر مقدمات و مؤخراتی دارد/ مقدمات شب قدر را بايد در طول سال فراهم كنيم
كيانی گفت: پس شب قدر يك پيشينه دارد و بعدی نيز دارد. پیشینه آن تمام سال و مخصوصا ماه رجب، شعبان و رمضان است كه در اين مدت خود را برای شب قدر آماده میكنيم. بعد از قدر نیز برای آن است که اين آثار را اثبات کنیم. پس شب قدر مقدمات و مؤخراتی دارد. مقدمات شب قدر را بايد در طول سال فراهم كنيم؛ مثل دانشآموزی که تمام طول سال را برای امتحان نهایی درس میخواند. برای اينكه نتيجه امتحان خوب رقم بخورد بايد نه ماه تلاش میكرد و شب آخر نيز مضاعف تلاش كند.
مدير مدرسه علميه آيتالله قاضی دزفول در پايان گفت: بنابراين در اين شب، نبايد آدم مأيوس و دلسرد از اميد و توكل به خدا باشد و نه اينكه به چنين شبی بیتوجه باشد؛ چرا كه در اين شب خداوند برخی امور را برای ما محو و يا اثبات میكند.
