مرحوم «محمدباقر شریف‌زاده گلپایگانی» فردی مخلص و دین باور بود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، مرحوم آیت‌الله محمدباقر شريف‌زاده گلپایگانی، عالم برجسته و استاد دانشگاه تهران بود كه آثار عالمانه‌ای را در حوزه علوم قرآنی و خصوصا مباحت مربوط به «آيات الاحكام» را به رشته تحرير درآورد. همچنين وی در سال ۱۳۳۲ شمسی، اقدام به ساخت مسجد با شكوهی در شرق تهران كرد كه بر آن، نام مقدس پيامبراكرم(ص) نهاده شد؛ در دوره‌ای آیت‌الله قربانی، نماینده ولی فقیه در گیلان برای تدوین کتب خود از راهنمایی‌های ایشان بهره جسته است. بر همین اساس مصاحبه‌ای در خصوص شخصیت این عالم ربانی با آیت‌الله قربانی انجام گرفت.

آیت‌الله قربانی، نماینده ولی فقیه در گیلان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، در پاسخ به این سوال که «باتوجه به آشنایی شما با آیت‌الله شریف‌زاده گلپایگانی، مهم‌ترین ویژگی شخصیتی و علمی ایشان را چه می‌دانید؟» اظهار کرد: حدود 45 سال قبل بنده به اتفاق یکی از دوستان به منزل ایشان که دانشجوی وی بود رفتیم، دوست من علاوه بر اینکه دانشجوی ایشان بود به مسجد ایشان برای نماز هم می‌رفت و از محسنات حضرت گلپایگانی برای من ذکر خیر کرد تا حدی که من علاقمند شدم به دیدار ایشان که از روحانیون اندیشمند و اساتید توانای دانشگاه بود، بروم؛ اتاق ایشان سراسر کتاب بود و تسلطی که بر پاسخگویی به سوالات افراد داشتند، نشان می‌داد، فردی با دایره المعارفی از اطلاعات هستند؛ بعد از مدتی که تصمیم گرفتم کتاب «تفسیر جامع آیات الاحکام» را بنویسم که تالیف این کتاب 12 جلدی به مدت 14 سال به طول انجامید و بزرگترین ابزار راهنمای من در نوشتن این کتاب، دو کتاب آیات الاحکامی از علمای برجسته بود یکی از علامه سیوری صاحب کتاب «کنزالعرفان» و دیگری کتاب «مسالک الافهام» از کاظمی شاگرد شیخ بهایی بود؛ برای این دو کتاب علامه محمدباقر شریف‌زاده گلپایگانی پاورقی‌های ممتعی از لحاظ ادبی، رجالی، درایت الحدیثی، تفسیری و مقارنه میان فقه شیعه و فقه اهل سنت مرقوم فرمودند. به سبب تفسیر قرآن علمای اهل سنت و شیعه که ایشان اطلاعات جامعی در این زمینه داشتند در نوشتن کتاب «تفسیر جامع آیات الاحکام» به بنده کمک فراونی کرد.

وی افزود: اگر مقدمات، پاورقی‌ها و توضیحات ایشان در کتب علامه سیوری و کاظمینی نبود، من نمی‌توانستم «تفسیر جامع آیات الاحکام» را بنویسم لذا من به این مرد بزرگ مدیونم و از خداوند می‌خواهم جزای این زحمات را به ایشان بدهد؛ پاورقی و توضیحات ایشان دو کتاب مذکور را احیا کرد زیرا پیش از این دو کتاب که با پاورقی‌های ایشان نگارش شده بود، مجلدات متعددی را مطالعه کرده بودم اما هیچ یک مانند این دو کتاب نتوانسته بودند مرا مجذوب کنند. پاورقی و توضیحات ایشان به گونه‌ای دو کتب مذکور را احیا کرد که کتاب «تفسیر جامع آیات الاحکام» بنده بر محور آنها نوشته شد.

آیت‌الله قربانی در پاسخ به این سوال که «روش و رویکرد ایشان در گزینش و پژوهش در آیات‌الاحکام چه بود؟» گفت: گزینش و روش ایشان، گزینش تحقیق و علم بود و از روی تعصب نبود؛ اگر مطلبی در نوشته‌های مرحوم علامه سیوری یا کاظمی بود که مبنای علمی دقیق، رجالی، درایتی، ادبی درست نداشت، آیت‌الله شریف‌زاده گلپایگانی خود را موظف به دفاع از مطلب نمیداستند بلکه مقارنه علمی میان فقه و تفسیر شیعه و اهل سنت ایجاد می‌کرد و مباحث صحیح را با مدارک زنده اثبات می‌کردند. ما اگر بخواهیم میان مکتب‌های اعتقادی و حقوقی مقارنه تطبیقی، عقلانی و با مداریخ ادبی و روایی بررسی کنیم باید تعصب را کنار بگذاریم که این امر باعث وحدت ما می‌شود، در این روزگاری که گروه‌هایی قصد دارند تفرقه ایجاد کنند ما می‌توانیم براساس عقلانیت و منطق بین آنها مقارنه ایجاد کنیم و آنی را که حرف حق است، بپذیریم؛ در حوزه‌های علمیه به ما آموخته بودند که «نحن ابناء الدلیل، حیث ما مال نمیل» یعنی ما فرزندان استدلالیم، هر طرف استدلال ما را هدایت کند ما به آن سو گرایش می‌یابیم؛ ما هم این طرز نگار و تحقیق را از این عالم ربانی دریافت کردیم و در حد خودمان عمل هم کردیم.   

نماینده ولی فقیه در گیلان در پاسخ به این سوال که «کم و کیف اثرگذاری دستاورد ایشان بر پژوهش‌های فقه القرآن چه بوده است؟ و آثار فقه القرآن ایشان به چه میزان مورد ارجاع اهل فن است؟» تصریح کرد: درباره آیات الاحکام شاید بیش از 100 جلد کتاب نوشته شده و قسمتی از آنها را آیت‌الله مرعشی در مقدمه «کنزالعرفان» یا «مسالک الافهام» با اسامی نویسندگانشان آورده که در بین آنان نویسنده‌های اهل سنت هم به چشم می‌خورد که نوشته‌هاشان قابل توجه است، 5 جلد توسط ابو عبدالله بن عربی، 4 جلد احکام القرآن جصاص، در دوران معاصر هم 12 جلد تفسیر قرآن بر اساس آیات الاحکام توسط قرطبی و همچنین دو جلد جامع الازهر توسط عالمان اهل سنت نگارش شده است؛ در بین علمای شیعه کتب علامه سیوری، کاظمی، استرآبادی و... از کتب مطرح در زمینه آیات الاحکام هستند. ولی در بین تمام کتب نگارش شده با موضوع آیات الاحکام، هیچکدام به پای «کنزالعرفان» و «مسالک الافهام» با پاورقی‌ها و تحقیقات مرحوم آیت‌الله شریف‌زاده گلپایگانی نمی‌رسد و پس از این دو کتاب «زبده البیان» مرحوم مقدس اردبیلی مطرح است.

آیت‌الله قربانی در پاسخ به این سوال که «دلایل ناشناخته ماندن ایشان چه بوده است؟» گفت: نمیدانم به چه دلیل ایشان مخمول الذکر مانده، شاید به جهت اینکه مدتی در حوزه علمیه قم بود و سپس به دانشگاه‌ها رفت و تدریس در دانشگاهها را آغاز کرد، البته در آن زمان‌ رفتن به دانشگاه‌ها را تکلیف می‌دانستند اگر در آن زمان‌ها آقاشیخ محمود خراسانی، مرحوم ابن الدین، عصار که از شاگردان آخوندزاده خراسانی بود، مشکات و شریف‌زاده گلپایگانی اگر آن زمان به دانشگاه‌ها نمی‌رفتند با هجومی که غرب به اسلام و دین کرده و دانشگاه‌ها محل تاخت و تاز آن گروه‌ها شده بود، و اسلام را یک دین عقب‌مانده معرفی می‌کردند به طور کلی از گردونه خارج می‌شد؛ این بزرگواران در آن زمان احساس تکلیف کردند تا با رفتن به دانشگاه‌ها از اسلام دفاع کنند. مرحوم راشد در دانشگاه‌ مدافع قرآن بود، مرحوم عصار مدافع اسلام بود، همچنین مرحوم ابن الدین مدافع اسلام، مرحوم مشکات مجتهد جامع الشرایط و مدافع اسلام بود و امثال اینها بنا به فرموده امام(ره) «اینان خود را از لجن عبور دادند تا بتوانند از اسلام دفاع کنند» یعنی به تشکیلات حکومت‌ها و دربار که دانشگاه یکی از شئون اینها بوده وارد می‌شدند تا اسلام را حفظ کنند؛ در آن زمان طاغوت‌ها در میان دین باوران جایگاهی نداشتند و کسی که وارد دانشگاه می‌شد مورد احترام نبود به دلیل اینکه می‌گفتند آنها وابسته به حکومت و دولت هستند در حالیکه آنان مدافع اسلام و حریم قرآن بودند اما چون دید جامعه نسبت به این افراد این بود که در دستگاه دولت هستند لذا چندان مورد توجه نبودند. آیت‌الله محمدباقر شریف‌زاده گلپایگانی از شاگردان مرحوم شیخ عبدالکریم حائری بود و مرحوم حائری به ایشان فاضل معاصر می‌گفت و از طرفی هم خواهرزاده آیت‌الله مرحوم گلپایگانی بود ولی با این حال چون مدتی در دانشگاه، اوقاف، فرهنگ و ارشاد مشغول بود محبوبیت لازم در جامعه را نداشت و چنانچه اگر در حوزه علمیه بود از مراجع به نام و ماندگار می‌بود. 

وی با بیان اینکه آیت‌الله محمدباقر شریف‌زاده گلپایگانی فردی مخلص و دین باور بود، ادامه داد: ایشان وقتی مسجدالنبی را در چهارصددستگاه تهران ساخت و پیش نماز شد و به تفسیر و تحلیل مبانی قرآنی و اسلامی و تبلیغی پرداخت از جایگاه شناخته شده‌تری برخوردار شد که الان هم به یاد گرامیداشت یاد ایشان افتادند. چون خادم افتخاری حضرت رضا(ع) بود وصیت کرد تا وی را همانجا دفن کنند.