آیه و حدیث سرچشمه فکری شاعران فارسی زبان است
گروه اندیشه: عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند گفت: احادیث یکی از سرچشمههای فکری شاعران فارسی زبان بوده است و شاعرانی چون مولوی، شعدی، حافظ، نظانی و... که پشتوانه فرهنگیشان قویتر بوده بیشتر از آیات قرآن و احادیث در اشعار و آثار خود استقاده میکردند.
محمد بهنامفر، عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، گفت: تأثیر احادیث معصومین (ع) در شعر فارسی بسیار مشهود و جلوهگر است اما در دورههای مختلف شدت و ضعف دارد.
وی اظهار کرد: احادیث یکی از سرچشمههای فکری شاعران فارسی زبان بوده است و شاعرانی چون مولوی، سعدی، حافظ، نظانی و ... که پشتوانه فرهنگیشان قویتر بوده بیشتر از آیات قرآن و احادیث در اشعار و آثار خود استقاده میکردند.
استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند بیان کرد: شیوههای کاربرد احادیث در آثار ادبی نیز متفادت است، برخی برای اثبات مدعای خود به احادیث استناد کردند و برخی دیگر از شاعران به قدری احادیث فضای ذهنی آنها را مسخر کرده که ضمن سرودن شعر یا بیان حکایتی از احادیث استفاده میکردند.
مصداقهایی از بهره گرفتن از حدیث در مثنوی
بهنامفر ادامه داد: در یک مثال مولانا در شعری میگوید گفت پیغمبر به آواز بلند/ با توکل زانوی اشتر ببند که این بیت شعر برگرفته از حدیثی است که در آن پیامبر (ص) وقتی از یک اعرابی پرسید شترت را چه کردی و او گفت با توکل بر خدا رها کردم حضرت در جواب او فرمود اول شتر را میبستی و بعد توکل میکردی و در واقعی بیان داشتند توکل منافی تلاش انسان نیست.
وی افزود: و یا در بیتی دیگر مولوی میگوید دیده را نادیده میآرید لیک /چشمتان را واگشاید مرگ نیک که اشاره دارد به حدیثی که هم از پیامبر (ص) و هم از حضرت علی (ع) نقل شده و در آن بیان شده که مردم در خوابند وقتی مردند بیدار میشوند به این معنا که به آگاهی حقیقی میرسند.
عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند گفت: در جایی دیگر مولوی میگوید: پس چو حکمت ضالهی مومن بود/ آن ز هر که بشنود موقن بود که اشاره به حدیث پیامبر (ص) دارد که میفرمایند حکمت ضاله (گمشده) مؤمن است.
بهنام فر اظهار کرد: مرحوم فروزانفر کتابی نوشتهاند با عنوان احادیث در متنوی و در آن کتاب به ۷۴۵ مورد که در آن مولوی از احادیث در اشعار خود استفاده کرده استناد نمودهاند که بسیار قابل توجه و تأمل است.
فردوسی و تغذیه فکری از احادیث معصومین(ع)
وی بیان کرد: فردوسی نیز در موارد متعددی از احادیث در اشعار خود استفاده کرده است، از جمله میگوید چو عیب تن خویش داند کسی ز عیب کسان برنخواند بسی که اشاره به حدیث حضرت علی (ع) در نهج البلاغه دارد هر که در عیب خود نگرد عیب جویی دیگران از نظرش برود.
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند ادامه داد: و یا در جایی دیگر فردوسی میگوید: هر آن چیز کانت نیاید پسند/ تن دوست و دشمن بدان درمبند این بیت نیز اشاره به حدیث حضرت علی (ع) دارد که هر چه برای خود میپسندی برای دیگران هم بپسند و هر چه برای خود نمیپسندی برای دیگران هم مپسند.
وی افزود: حتی شعر معروف سعدی که بنی آدم اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند اشاره به حدیث از حضرت پیامبر (ص) دارند که میفرماید: مؤمنان مانند یک جسد و پیکر واحد هستند و از این مثالها در اشعار فارسی بسیار زیاد است.
آشنایی شاعران معاصر با قران و حدیث به اندازه گذشتگان ادب فارسی نیست
عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند گفت: اگر حافظ و فردوسی و سعدی و... از احادیث و آیات قرآن و احادیث در شعر خود استفاده میکردند به سبب انس آنان با این منابع بود و همین ارتباط عمیق با کلام وحی و سخن معصومین (ع) شعر آنان را ماندگار کرد.
بهنامفر یادآور شد: شاعران معاصر نیز کم و بیش از آیات و احادیث در آثار خود استفاده میکنند اما چون میزان آشنایی آنان با احادیث و روایات و آیات قرآن به اندازه شاعران گذشته نیست کمتر از آثار کلاسیک در اشعارشان از این منابع استفاده شده است.
حکیمه بهمن زاده
