مروری بر برگزاری آیین‌های سنتی عزاداری حسینی در ماسوله + فیلم و عکس

به گزارش کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، مراسم عزاداری حسینی در شهر تاریخی ماسوله از توابع استان گیلان هر ساله به همراه آیین‌های سنتی برگزار می‌شود.
از جمله این مراسم می‌توان مراسم‌سنج زنی اول محرم در محله مسجد‌بر ماسوله را نام برد که از پیشینیان به خانواده گلزار، شریف‌العلما به کربلایی میرزا عابد و فرزند ایشان مرحوم وجیه‌الله گلزار و هم‌اکنون فرزند ایشان محمد ابراهیم گلزار رسیده است.
در دهه محرم بزرگان چهار محله در مسجد امامزاده عون ابن علی(ع) جمع می‌شدند و برنامه ماه محرم را به ترتیب به مرحله اجرا در می‌آوردند، به احترام امامزاده عون ابن علی، اولين سنج در محله مسجدبر به صدا در می‌آید و لحظه‌ای بعد همزمان سنج محله »خانه بر» و «کشه سر» و «اسدمحله» به صدا در می‌آید، به‌ طوری که صدای سنج در چهار محله ماسوله طنین‌انداز می‌شود، اگر بر حسب اتفاق محله‌ای زودتر از محله «مسجد‌بر» سنج می‌زد، باید جریمه پرداخت می‌کرد، در زمان قدیم جریمه به مقدار وزن و یا واحد سنگ معمولی ماسوله بود، مثلا چند گرم چای، قند و گلاب پرداخت می‌کردند.

در اولین روز  محرم در محله مسجد‌بر مراسم شربت‌دهی اجرا می‌شود، در قدیم اسبی را زین کرده و در چهار محله ماسوله به راه می‌افتادند و مرثیه‌خوانی و سینه زنی می‌کردند و به عزاداران شربت می‌دادند، این مراسم را هر چهار محله به ترتیب در عرض چهار روز اجرا می‌کنند.
در روز پنجم محرم به نیت احترام به حضرت ابوالفضل(ع) تشتی در محله «کشه‌سر» ماسوله آماده کرده و در داخل آن مقداری آب ریخته و پارچه سیاهی روی آن انداخته و از مسجد محله با مرثیه‌خوانی حرکت می‌دهند تا مردم نذورات خود را داخل تشت بریزند، این نذورات صرف هزینه‌های مسجد محله می‌شود.

طوق‌بندی (علم بندی)
مراسم علم‌بندی ماسوله نيز مانند خود اين شهر زيبا، منحصر به فرد است، يکی از دلائل منحصر به فرد بودن، شکل عمودی ميل علم است، برخی معتقدند که اصل علم در آغاز اسلام به اين گونه بوده است و عده ديگر می‌گويند به خاطر ساختار معماری اين شهر علم به اين شکل طراحی شده است.
 علم‌های افقی که در شهرهای ديگر ايران متداول هستند در اين شهر با وجود پلکان‌ها و بام‌های شهر کوهستانی قابل حمل نيستند، علت ديگر ويژه بودن مراسم در ماسوله، اولويت‌های قوم‌گرايانه در اجرای آن است، علمدارها و کسانی که علم را به مسجد حمل می‌کنند خانواده‌های قديمی و شاخص شهر هستند که بدين سان موقعيت و اعتبار خود را  قوام می‌بخشند.




ترتيب سپردن علم‌ها به دسته‌ها اهميت زيادی دارد و طبق مقررات دقيقی اجرا می‌شود و حتی در برخی دوره‌ها بين دسته‌های عزاداری از قوم‌های مختلف نزاع و کشمکش پيش آمده بود.
مراسم علم‌بندی ماه محرم در ماسوله عملکرد ديگری نيز دارد، در اين روز اکثر اهالی ماسوله مقیم تهران، گیلان و جای جای ایران زیبا همانند روز سنج‌زنی، گرد هم می‌آيند و با يکديگر ديدار می‌کنند و موقعيتی برای شهر فراهم می‌شود تا وجوه تاريخی و ميراث فرهنگی آن توسط مردم زنده نگه داشته شوند. همانند ساير نقاط تاريخی ايران، ماسوله نيز قربانی مدرنيته شده است تا جايی که اکنون با مهاجرت مردم به شهرها جمعيت ماسوله در زمستان به حدود ۱۰۰۰ نفر و تابستان به اندکی بيشتر تقليل يافته است، اما کمتر ماسوله‌ای پيدا می‌شود که حضور در ماسوله را در روز ششم محرم فراموش کند.
لازم به‌ ذکر است این مراسم به صورت نمادین در محله مسعودیه تهران نیز توسط ماسوله‌ای‌های مقیم مرکز برگزار می‌شود.
از روز هفتم تا عاشورا نیز مردم ماسوله به عزاداری سالار شهیدان می‌پردازند و در مساجد و بقاع متبرکه این شهر روضه‌خوانی برگزار می‌شود.
از دیگر سنت‌های عزاداری مردم ماسوله زنده نگه داشتن شب تاسوعا و پیوند آن به صبح عاشورا است، به طوری‌ که دسته‌های عزاداری به مرثیه‌خوانی پرداخته و در میان کوچه‌های تو در توی ماسوله حرکت می‌کنند و صبح عاشورا در کنار بقعه امامزاده عون بن محمد بن علی(ع) جمع شده و اقامه عزا می‌کنند.
در صبح عاشورا مردم ماسوله طبق سنت، شیر برنج، چای دارچین و نان و عسل نذری می‌دهند، در عصر عاشورا نیز در بازار سنتی ماسوله، مراسم تعزیه‌خوانی برگزار می‌شود که در این تعزیه صحرای عاشورا به صورت نمادین به نمایش در خواهد آمد و در شب عاشورا نیز مراسم شام غریبان با مرثیه‌خوانی و اقامه روضه و نذری پایان می‌یابد.








میر‌شهاب‌‌الدین قوامی