اصول طب سنتی از منظر آموزههای دینی
گروه اجتماعی: رهنمودهای اسلام درباره سلامتی، افزون بر تندرستی جسم، سلامت روح انسان را نیز تأمین میکند و زمینهساز شادابی و طول عمر انسان است.
بیشک رعایت اصول طب اسلامی و سنتی از مهمترین عوامل سلامت، شادابی و طول عمر انسان است. اگر مردم این اصول را به کار ببندند، بیشتر بیماریها از جامعه بشری رخت برمیبندد و انسان لذت زندگی را خواهد چشید.
نکته مهم این جا است که رهنمودهای اسلام درباره سلامتی، افزون بر تندرستی جسم، سلامت روح انسان را نیز تأمین می کند و از جنبه دیگر عقل و علم بشر به همه رازهای آفرینش احاطه ندارد و بسا حکمت برخی از رهنمودهای اسلامی در این حوزه برای دانش امروز مجهول باشد و اینک به برخی از این اصول اشاره می کنیم.
ورزش و سلامت جسم و روح در نگاه معصومین(ع)
دین مبین اسلام افزون بر توجه به روح آدمی، به آمادگی جسمانی او نیز عنایت دارد؛ از این رو درباره ورزشهایی مانند شنا، سوارکاری و تیراندازی تأکیدات فراوانی میکند. ورزش سلامت انسان را تضمین میکند و خطر بسیاری از بیمارهای متداول را کاهش میدهد.
البته ورزش و نرمش باید اصولی و عاقلانه انجام پذیرد و متناسب با سن و جنس و مزاج افراد باشد. از این رو برخی از ورزشهای سنگین و سخت برای سلامت انسان مفید نیستند و هرگز ارزش درمانی ندارند و چه بسا سبب آسیبهای جدی به بدن فرد میشوند.
از این جهت امام سجاد(ع) در نیایشی به درگاه الهی عرض کرد: خدایا نعمت سرزندگی و کوشایی را به ما ارزانی دار و ما را از سستی و تنبلی و ناتوانی و بهانهآوری و زیان دل مردگی و ملال ایمن بدار و یا امام باقر(ع) فرمود: رسول الله(ص) مسابقه اسب دوانی ترتیب میداد و جوایز آن را از مال خویش می پرداخت.
تنظیم وضعیت خواب و بیداری
آفرینش انسان به گونهای است که نمی تواند پیوسته در حالت فعالیت باشد و به استراحت و رفع خستگی و تجدید قوا نیاز دارد و از طرف دیگر اصول طب اسلامی و سنتی که سبب حفظ تندرستی میشود بر توازن و تعادل خواب و بیداری تأکید دارد و اختلال در هر یک از خواب و بیداری بیماری های جسمی و روحی را در پی دارد.
امام رضا(ع) فرمود: مرکز فرماندهی خواب، در مغز است و خواب بدن را نیرو و استقامت میبخشد، و امام باقر نیز فرمود: خواب در آغاز روز سبب سفاهت، خواب قیلوله( بعد از نماز ظهر) نعمت است، خواب بعد از ظهر حماقت است و خواب میان نماز شام و خفتن انسان را از روزش محروم میگرداند.
تأثیر آب و هوا بر جسم انسان
در قرآن کریم، از تأثیر مهم بادها و هوا بر زندگی بشر و جسم و جان انسان ها سخن به میان آمده است. خداوند حکیم سوره ذاریات را با سوگند به بادها آغاز کرده و به باور مفسران سبب سوگند الهی به بادها دو چیز میتواند باشد، سودمندی فراوان بادها برای بندگان و دلالت بادها بر وحدانیت خدای سبحان و نوآوری آفرینش او.
گفتنی است که در برخی روایات اسلامی نیز از تأثیر شگرف هوا بر جسم و جان آدمی سخن به میان آمده است و آثار مخصوص هوای هر فصل و سودمندی های آن بیان شده است که به نمونه ای از آنان درادامه اشاره میشود.
برای مثال امیرالمؤمنین(ع) درباره آثار هوای هر فصل فرمود: در آغاز سرما، از آن(از سرما) پرهیز کنید و در پایان آن به استقبالش بروید. زیرا سرما بر بدن انسان، همانگونه اثر دارد که بر درختان تأثیر میگذارد، نخست درختان را میسوزاند و سرانجام آنها را میرویاند. نهج البلاغه حکمت ۱۲۸
تصحیح و تعدیل خوردن و آشامیدن
اصل خوردن و آشامیدن و علاقه انسان به آن و لذت بردن از غذاها و نوشیدنیها امری فطری و غریزی است که خدای رحمان در نهاد او قرار داده است و هرگز نکوهیده و بد نیست و گواه این مدعا آموزههای دینی است که به نعمتهای مختلف الهی و خوردنی و آشامیدنیها اشاره دارد.
اما در آموزههای دینی و روایات معصومین(ع) به تعادل در خوردن و آشامیدن سفارش و از افراط و اسراف و زیاده روی در آن دو نهی شده است. بی شک سبب بسیاری از بیماریها خوردن و آشامیدن نادرست و نابهنگام است.
چنان که امام رضا(ع) فرمود: سلامت و پایداری بدن و همچنین بیماری آن به غذا و نوشیدنی وابسته است که اگر آن دو را اصلاح ساختی بدن اصلاح میشود و چنان چه آن دو را تباه و فاسد ساختی بدن تباه میگردد. بحارالانوار ج ۵۹ ص۳۱۶
و یا امام صادق(ع) در سفارشی به یکی از یاران خود فرمود: مبادا چیزی را بخوری که به آن اشتها نداری، چون این امر سبب حماقت و نادانی میشود. همچنین تا گرسنه نشدی چیزی مخور و هنگام خورن غذا آن را از حلالها برگزین طب الائمه ص.
منبع: کتاب منبع: طب اسلامی/ مبانی و اصول نوشته حجتالاسلام علی رضایی بیرجندی امام جمعه شهرستان بیرجند
