شیخ مفید در نگاه اندیشمندان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان‌جنوبی، تاریخ شیعه سرشار از افتخارات بسیار و تحولات چشم‌گیر است. تحولاتی که به دست عالمان متعهد و فرزانگان اندیشمند پدید آمده است.در این میان به سده چهارم هجری بر می‌خوریم که فتح الفتوح تاریخ شیعی است.

روزگاری که مردی بزرگ و اندیشمندی فرزانه دائره المعارفی جامع از معارف اسلامی تدوین کرد و قریب 50 سال پرچمدار عرصه‌های علمی، فکری و فرهنگی مسلمین گردید و سرانجام به آنجا رسید که دوست و دشمن زبان به تمجید او گشودند و قلم به تعریف او برگرفتند و او را مفید لقب دادند.

اما به راستی شیخ مفید که بود که اینگونه نامش در تاریخ فقاهت شیعه می‌درخشد و دوست و دشمن با علم و دانش او شهادت داده‌اند.

شیخ طوسی، سید شرف الدین عاملی، علامه بحرالعلوم، قاضی نورا... شوشتری، این شهر آشوب مازندرانی شیخ آقا بزرگ تهرانی، حاج میرزا حسین نوری و بسیاری دیگر از سبز سیرتان اندیشمند و دانایان شیعه شیخ را مردی فقیه، مؤلفی زبردست و صاحب دویست کتاب، صاحب فکری بلند و عالی و دارای ذهن دقیق و قابل توجه دانسته‌اند، او را در دوری از خطا و گناه، برخوداری از فقاهت و عدالت و بهره‌مندی از تیزهوشی و فضائل بسیار، کم نظیر شمرده‌اند.

در بین دانشمندان اهل تسنن نیز شخصیت‌هایی چون ابن ندیم، ابن جوزی، ابن حجر عسقلانی و دیگران زبان به تمجید این فرزانه گشوده‌اند؛ او را پاسدار علم، فروتن،‌ دارای جایگاهی والا و صاحب نظر در فقه و کلام و روایت دانسته‌اند و بر مقام بس رفیع شیخ سر تعظیم فرود آورده‌اند.

داستان‌هایی از زندگی شیخ مفید

ایمان راسخ و انبوه دانشی به همراه اخلاص و پشتکار کیمیایی چشمگیر بود که وجود شیخ را نورانیتی خیره کننده بخشیده و کار وی را بدانجا رسانید که چون فتوایی را بطور غیر عمد به اشتباه جواب داد حضرت ولی عصر (عج) خود با پیغامی آن را اصلاح فرمود، پس از مدتی که مرحوم مفید آگاه شد و در پی آن از دادن فتوا منصرف گردید آن حضرت طی نامه ای به شیخ فرمود: بر شماست که فتوا بدهید و بر ماست شما را استوار کرده و نگذاریم در خطا بیفتید.

مقام علمی و منزلت معنوی شیخ در آن حد بود که در خواب دخت رسول الله (ص) حضرت زهرا (ع) را دید که دست عزیزان خود امام حسن و امام حسین (ع) را در دست داشته و خطاب به شیخ فرمود: ای شیخ به این دو فقه بیاموز.

جاذبه فوق العاده و پشتکار فراوان شیخ مفید موجب جذب بسیاری به حوزه درس وی گردید؛ این عالم فهیم و بلند همت با احاطه و تسلطی اندیشمندانه پای به میدان نبرد علمی فرهنگی گذارد و با استفاده از مبانی علم کلام و اصول فقه، راهی هموار و روشن در بحث و استدلال بر روی شیعیان گشود.

از یک سو گروه بی‌شماری از دانشمندان مذاهب مختلف را تربیت نمود و مشعل‌های فروزانی چون سید مرتضی، سید رضی، شیخ طوسی، و دهها نفر دیگر را تحویل حوزه‌های علمی و دینی داد و از سوی دیگر قلم به دست گرفت و با این سلاح برق‌آسا و ژرف، تحولی بهنگام ایجاد کرد. اصول فقه را با سبکی شیوا و دلپذیر فراهم آورد، علم کلام را از غنای بیشتری برخوردار کرد و در اصول دین و عقاید موضوعات خاصی چون اثبات امامت امیر المومنین علی(ع) را از قرآن به طور بسیار نفیس مزین نمود.

قلم روان و دلپذیر این شیخ اندیشمند بود که غیبت امام زمان (ع) را زیبا توضیح داد و تاریخ زندگانی ائمه معصومین (ع) را در کتابهای گوناگونی چون ارشاد و جَمَل به رشته تحریر درآورد.

شیخ مفید از سر ارادت و عشق از مولای خود حضرت مهدی (عج) نام برده و پیرامون شخصیت آسمانی آن امام آثاری پدید آورده است. بخشی از کتاب ارشاد شیخ مفید، کتاب الفصول العشره فی الغیبه به همراه پنج اثر دیگر از این علامه و شیفته اهل بیت (ع) درباره حضرت بقیه الله(عج) است.

جبهه‌‌های مختلف مناظره

نشو و نمای عقاید گوناگون و نحله‌های مختلف عقیدتی، زمان شیخ مفید را معرکه آراء و هنگامه مناظره کرده بود. بیان پر جوش، تسلط چشم گیر و بصیرت بسیار وی موجب برتری همیشه در نبردهای علمی فرهنگی وی شده بود. کتب تصحیح الاعتقاده و الفصول المختاره مجموعه‌ای از برخی مناظرات شیخ با بیش از بیست تن از علما و صاحب نظران عقاید مختلف که از آنها می‌توان به مناظره با اشاعره، معتزله، اصحاب حدیث، متصوفه و مرجعه اشاره کرد.

هرچند توفان حوادث، گرد گرفتاری بر وجود این دانشمند فرزانه فرو نشاند و تبعیدها و ناراحتی‌های زیادی برای وی فراهم آورد اما بدخواهی زشت سیرتان و سخن چینی پلیدان نزد حکام نتوانست عزم و اراده محکم شیخ را متزلزل کند و هر روز، روزی روشن‌تر و نورانی‌تر برای وی پدید می آمد.

و امروز پس از قرن‌های متمادی شیخ مفید هنوز مفید است در معرکه آراء ، کلام وی خورشید مناظرات و آفتاب گفتگوهاست و فردا و فرداها از آن او و راهیان او خواهد بود.