واکاوی كرامت انسان به عنوان یک اصل آفرینش از دیدگاه قرآن

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان‌شرقی، بدون ترديد يكی از مهم‌ترين موضوعات قرآنی، حول محور انسان و ويژگی‌های او سير می‌كند. در واقع آن گونه كه قرآن انسان را ترسيم نموده، در هيچ جايی به چنين نحوی، جنبه‌های متفاوت و کرامت انسانی در نظر گرفته نشده است. در حقيقت در بين مخلوقات، انسان از ويژگی‌های بسيار متمايزی برخوردار است كه به احسن الخالقين خطاب شده است.
اندازه فقر زمینه ساز لگدمال شدن عزت نفس انسان‌هاست
صمدبهروز، استادیار دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز، در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان شرقی، اظهار کرد: کرامت انسانی یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های حقیقت انسان به شمار می‌رود و به همین دلیل است که خداوند به فرشتگان امر فرمود تا در مقابلش به خاک بیفتند. انسان موجودی است که خلقتش در زیباترین شکل و هیئت صورت پذیرفت؛ و به همین جهت تاج کرامت بر سر وی نهاده شد و برتری او بر بسیاری از موجودات جهان هستی اعلام شد.
وی، با استناد به آیه 70 سوره اسراء  ادامه داد: در این آیه می‌خوانیم:" به تحقیق ما فرزندان آدم را گرامى داشتیم و مورد لطف و کرامت قرار دادیم. در خشکى و دریا براى آنها وسایل حمل و نقل فراهم کردیم و براى آنها روزی‌هاى حلال و پاکیزه نصیب نمودیم و آنها را بر بسیارى از مخلوقات خویش برترى دادیم".
وی خاطرنشان کرد: این آیه برتری بیچون و چرای انسان را بر بسیاری از مخلوقات میرساند و از طرف دیگر آیاتی وجود دارد که این برتری را به چالش میکشد و آن را نفی میکند.
بهروز، فقر را عاملی برای مخدوش شدن حرمت انسان دانست و  ادامه داد: شاید هیچ پدیده‌ای به اندازه فقر زمینه ساز لگدمال شدن عزت نفس انسان‌ها نباشد. این مسئله واقعیتی انکار ناپذیر است؛ چرا که به واسطه تنگ دستی و فقر، کرامت نفس و حرمت انسان‌ها مخدوش خواهد شد.
این استاد دانشگاه، با اشاره به فرموده مولا علی(ع)افزود: از این رو است که علی(ع) می‌فرماید: "خدایا آبرویم را با بی نیازی حفظ کن و با تنگ دستی منزلت اجتماعی مرا کاهش مده".
بهروز، گفت: قرآن کریم گوهر اصلى انسان را به عنوان یک موجود شریف و کریم معرفى می‌کند که اگر انسان کریم بشود راه طبیعى خویش را پیموده و گوهر اصیل خود را بازیافته است و چون اطاعت و صعود، مناسب با گوهر اصلى انسان است. بنابراین، عصیان و سقوط بر انسان تحمیل است، اما کرامت چنین نیست؛ زیرا گوهر آدمى کریم است. خداى بزرگ می‌فرماید: ما انسان را گرامى داشتیم.  
استاد دانشگاه تبریز، با اشاره به ارتباط کرامت و بزرگواری افزود: کرامت، بزرگوارى و دورى از هر پستى و فرومایگى است، چرا که وصفى ارزشى است و از اسمای حضرت حق است، اما در مقابل هر چه انسان را از بزرگ منشى و قرب الهی دور سازد ریشه در دیانت و پستى و زشتى دارد.
انحطاط و سقوط اخلاقی باعث سقوط انسان از مقام و جایگاه انسانی می‌شود

حجت‌الاسلام یعقوب قاسمی خویی، استادیار دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز در گفت‌وگو با ایکنا اظهار کرد: از نگاه قرآن کریم و روایات، انحطاط و سقوط اخلاقی که در حقیقت موجب سقوط انسان از جایگاه و کرامت انسانی می‌شود، به عوامل مختلفی بستگی دارد.
وی، افزود: انحطاط در حقیقت همان سقوط اخلاقی و سقوط از مقام و جایگاه انسانی است که در برابر کرامت انسانی قرار می‌گیرد، همان کرامتی که یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های حقیقت انسان به شمار می‌رود و به همین دلیل خداوند به فرشتگان امر فرمود تا در مقابل انسان به خاک بیفتند.
وی، با اشاره به آیه 124 سوره طه خاطرنشان کرد: در این آیه می‌خوانیم:" هر کس از یاد من روى گردان شود، زندگى سخت و تنگى خواهد داشت و روز قیامت، او را نابینا محشور مى‏‌کنیم"!  
حجت‌الاسلام قاسمی خویی ادامه داد: در این آیه شریفه علت تنگى معیشت در دنیا و دچار شدن به مشکلات زندگی دنیایی، فراموش کردن خدا و روی گردانی از یاد او معرفی شده است.
وی افزود: از نگاه قرآن کریم، انحطاط و سقوط اخلاقی که باعث سقوط انسان از مقام و جایگاه انسانی می‌شود به عوامل مختلفی بستگی دارد، تعدادی از آیات قرآن بیانگر این است که انسان‌ها به جهت غفلت و به کار نگرفتن عقل و اندیشه و عمل نکردن به مقتضای آن، کرامت انسانی خویش را از دست داده‌اند و برخی دیگر از آیات قرآن هوای نفس و دنیا پرستی را عامل سقوط از جایگاه رفیع انسانی معرفی کرده‌اند.  
این استاد دانشگاه یادآور شد: قرآن از شیطان به عنوان دشمن آشکار انسان یاد می‌کند و به وی سفارش می‌کند تا او را دشمن خود بداند چرا که او دشمن قسم خورده انسان است تا او را از مسیر سعادت دور کرده و به حضیض ذلت بکشاند.
وی با اشاره به آیه 179 سوره اعراف خاطرنشان کرد: در این آیه می‌خوانیم:" به تحقیق تعداد بسیاری از جنّ و انس را براى جهنّم آفریدیم، آنها دل‌هایى دارند که حقیقت را نمى‌‏توانند درک کنند، دیدگانى دارند که [حقایق را] نمى‌‏توانند ببینند و گوش‌هایى دارند که از شنیدن کلام حقّ‏ ناتوانند، آنها مانند چهارپایان‌اند، بلکه گمراه‌تر، اینان به واقع افراد غافل و بى‌توجّه به هشدارهاى الهى هستند".
حجت‌الاسلام قاسمی خویی، هوای نفس را عاملی در سقوط جایگاه رفیع انسانی دانست و ادامه داد: برخی دیگر از آیات قرآن هوای نفس را عامل سقوط از جایگاه رفیع انسانی معرفی کرده‌اند، در آیه 28 سوره کهف می‌خوانیم: " پیروی مکن از آن‌کس که دلش را از یاد خویش غافل ساخته‌ایم و از هوای نفس خود فرمان می‌برد و کار او از حد گذشته است".
وی افزود: علایق شدید مادی و دنیاپرستی انسان را به هر انحراف و گناهی، می‌کشاند، زیرا سوء استفاده انسان از دنیا و دلبستگی به آن، فریب خوردن، مغرور شدن و غافل شدن از آخرت را به دنبال دارد.