مکر الهی چیست
گروه اجتماعی: نسبت دادن مكر به خداوند، وقتى از خداى تعالى صحيح است كه بهعنوان مجازات صورت بگيرد؛ یعنی انسان معصيتى كند كه مستحق عذاب شود و خداوند او را از آنجايى كه خودش نفهمد عذاب کند و يا سرنوشتى براى او تنظيم كند كه او خودش با پاى خود و غافل از سرنوشت خود بهسوى عذاب برود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از کردستان، از امام رضا(ع) درباره آیاتی که مسخره کردن، مکر و نیرنگ به خدای متعال نسبت میدهند، سوال شد و حضرت فرمود: خداى تبارك و تعالى استهزاء، ريشخند و مكر نميكند و فريب نمي دهد و ليكن ايشان را جزاء ميدهد و خدا از آنچه ستمكاران ميگويند، بسیار برتر است.
معنای مکر در لغت:
«مكر» در لغت به معناى تدبير است. اعم از آنكه اصل تدبير خوب باشد يا بد، و يا اين تدبير در كار بد باشد و يا در كار خوب. گرچه بعضى مكر را به فريب دادن معنا كردهاند و چنانچه به خدا نسبت داده شود به معناى پاداش و كيفر نيرنگ و فريب مىباشد.
(مكر) در لغت عرب با آنچه در فارسى امروز از آن مىفهميم تفاوت بسيار دارد در فارسى امروز مكر به نقشه هاى شيطانى و زيان بخش گفته مى شود، در حالى كه در لغت عرب هر نوع چاره انديشى را ( مكر) مى گويند كه گاهى خوب و گاهى زيانآور است.
در قرآن مجيد نيز گاهى«ماكر» با كلمه «خير» ذكر شده مانند:«وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ؛ خداوند بهترين چارهجويان است» و گاهى «مكر» با كلمه «سيئ» آمده است. مانند: «وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ؛ نقشه و انديشه بد جز به صاحبش احاطه نخواهد كرد».
از طرفی مکر و نیرنگ برای کسی است که در مقابل دشمن خود عاجز است و برای غلبه بر دشمن خود اقدام به مکر و نیرنگ می کند اما این معنا در مورد خداوند متعال که بر همه چیز مسلط و قادر است صحیح نمی باشد.
بنابر اين منظور از «مكر» در آیاتی که مکر را به خدا نسبت مىدهد یکی از معانی زیر است:
1)- نقش بر آب کردن نقشه دشمنان(تفسیر نمونه)
2)- مجازات نمودن بر مکر مکاران(مجمع البیان)
بیتأثیری مکر در دیدگاه قرآن:
مکارانی که میخواهند مکر خود را در برابر حق بکار ببرند، از نظر بیانات و آموزههای قرآنی شکست خورده هستند که ذیل دو عنوان بر اساس آیات قرآن به نوع شکست میپردازیم:
1 . بازگشت مکر به خود مکار:
در آیاتی از قرآن کریم خداوند مکر و خدعهی مکاران را خودفریبی دانسته و بازگشت آن به خود مکار بیان نموده است: «يخُادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ مَا يخدَعُونَ إِلَّا أَنفُسَهُمْ وَ مَا يَشْعُرُونَ؛ با خدا و كسانى كه ايمان آوردهاند، نيرنگ مىبازند. در حالى كه جز بر خودشان نيرنگ نمىزنند و (با درك حسّى) متوجه نمىشوند.
2 . شکست مکاران در حیله و مکرشان
قرآن کریم از مکر و خدعه ی بسیاری از مکاران یاد کرده و این مکر را شکست خورده دانسته که در مورد مکر کافران می فرماید: «نقشه ی كافران جز در گمراهى نيست». و یا درباره مکر فرعون میفرماید: «توطئه ی فرعون (و همفكران او) جز به نابودى نمىانجامد!
دلیل شکست مکاران در برابر حق این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین شخصی امکان ندارد: «وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ؛ و به يقين (با) فريب كاريشان فريب كارى كردند و فريب كاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوهها از جا كنده شود.
حیلهگران هر چه در برابر خداوند نقشه بکشند و حیله کنند، نقشههایشان نقش بر آب میشود؛ چون گرچه مکاران حیله هایشان را پنهان میدارند؛ اما برای خداوند چیزی مخفی نیست بلکه کاملاً آشکار بوده و خداوند از آن آگاه است.
یادداشت: حجتالاسلام حمید سرمیلی
