ارائه گسترده موضوعات قرآنی به محققان در تفسیر راهنما

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، تفسیر راهنما آیت‌الله اکبر هاشمی رفسنجانی به عنوان یکی از تفاسیر موضوعی قرآن کریم شناخته شده است. این کتاب از مجموعه فیش‌های تهیه شده آیت‌الله هاشمی و برداشت‌های وی از قرآن در سال‌های زندان دوره پهلوی تشکیل شده است.

هدف از این کتاب به گفته مؤلف تدوین و تنظیم برداشت‌های قرآنی و تهیه مجموعه‌ای بود که کلید مفاهیم و معارف قرآنی به شمار آید. آیت‌الله هاشمی وقتی در سال 1354 توسط عناصر ساواک بازداشت شد به مدد حافظه خود مطالب و مضامین آیات را به صورت موضوعی تنظیم کرد.

در سال‌های بعد مرکز فرهنگ و معارف قرآن به گستردگی این کار افزودند و از آن به دنبال ارائه تفسیر ترتیبی موضوعی، فرهنگ موضوعی  قرآن(کلید قرآن)، بانک اطلاعات معارف قرآن و تفسیر موضوعی قرآن بودند. این اثر هم اکنون در 22 جلد در اختیار محققان است.

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین علوی‌مهر، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالميه در گفت‌وگو با ایکنای خوزستان در باره این اثر قرآنی و جایگاه آن در پژوهش‌های قرآنی گفت: تفسیر راهنما یکی از تفاسیر معاصر کاربردی قرآن است.

وی تصریح کرد: اولین نکته درباره تفسیر راهنما این است که برخی در اینکه آیا می‌توان نام تفسیر بر این کتاب گذاشت یا پیام‌گیری از قرآن اختلاف‌نظر دارند. برخی در نامگذاری این کتاب به تفسیر ابا دارند.

 با بیان اینکه تفسیر راهنما از نظر کاربردی بسیار قابل استفاده است، گفت: هدف از این تفسیر از آغاز این بوده است که تمامی موضوعات قرآن کریم در حد توان استخراج شده، سپس منظم شده و به قول امروز نمایه‌گذاری شود و یک معجم موضوعی قرآن از درون آن استخراج شود.

این مدرس حوزه و دانشگاه بیان کرد: به طور مثال اگر کسی درباره واژه «انسان» یا واژه‌های هم معنای آن مانند: «بنی‌آدم»، «بشر»، «ناس» و ... تحقیق کند،‌ می‌تواند با مراجعه به این تفسیر آیات مربوطه را یک جا جمع‌آوری کند. بنابراین موضوعات به این شکل در تفسیر راهنما قابل جستجو است.

این پژوهشگر قرآنی ادامه داد: در حوزه معناشناسی به الفاظی که معنای یکسان و مشابهی دارند نیز توجه می‌شود از این رو تفسیر راهنما به ما کمک می‌کند موضوعات مختلف را در آیات قرآن دنبال کنیم.

علوی مهر اظهار کرد: به گفته آیت‌الله هاشمی رفسنجانی؛ مؤلف این تفسیر اولین جرقه‌ها برای نگاشتن چنین تفسیری در زندان در ذهنشان به وجود آمد. وی زمانی که در زندان با قرآن خلوت گزیدند به این فکر افتاد که یک جستجوگری داشته تا از محققان بهتر بتوانند از قرآن استفاده کنند.

عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالميه گفت: تفسیر راهنما تفسیر روایی نیست و نامش را تفسیر قرآن به قرآن نیز نمی‌توانیم بگذاریم. هدف اساسی مفسر این بوده که موضوعات قرآنی را به شکل گسترده‌ای در اختیار محققان قرار دهد. این اثر، کار بسیار ارزنده و جالبی است که تاکنون صورت نگرفته و توسط ایشان انجام شد.