ویژگی‌های خردمندان از منظر قرآن و اهل بیت(ع)

وی اظهار کرد: به عنوان مثال در دین مسیحیت این‌گونه نیست که افکار بر مدار عقلانیت قرار گرفته باشد و آن را مبنا قرار دهند و حتی برخی از باورهای آنان چون تثلیث که مرتبط با بحث توحید و وحدانیت خدا است، با خرد و عقلانیت در تضاد است.

علت رواج سکولاریسم شیوه مواجه مسیحیت با عقلانیت بود

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی بیان کرد: یکی از علل رواج سکولاریسم در جوامع غربی شیوه مواجه شدن مسیحیت با عقلانیت بود و حتی ما نیز از این ناحیه ضربه خورده‌ایم، چرا که بسیاری از غرب‌زدگان مسیحیت را با اسلام مقایسه می‌کنند و نتیجه می‌گیرند که برای رشد و پیشرفت باید اسلام و دین از عرصه اجتماع دور شود.

شیدایی ادامه داد: در قرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که در آن به آفرینش هستی و زمین و آسمان و.. اشاره می‌کند و بعد بیان می‌دارد که در این نشانه‌هایی برای صاحبان خرد است که نکته قابل تأملی در اینگونه آیات وجود دارد.

وی افزود: از اینگونه آیات می‌توان برداشت کرد که صاحبان خرد به سادگی از آنچه در اطرافشان است، نمی‌گذرند و به دنبال کشف حقیقت و واقعیت هستند و به بیان دیگر در حوزه عقلانیت تنها از عقل ابزاری و فایده‌نگر استفاده نمی‌کنند.

توجه به مبدأ و معاد افق بالاتری را پیش‌روی انسان قرار می‌دهد

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی با اشاره به اینکه توجه به هستی و آفرینش انسان را متوجه مبدأ و معاد می کند، گفت: عقلانیتی که در آن توجه به مبدأ و معاد وجود دارد، افق بالاتری را پیش روی انسان قرار می‌دهد.

شیدایی بیان کرد: اما افرادی که صرفا به عقل ابزاری و فایده‌نگر توجه دارند، در حوزه مبدأ و معاد هیچ سخنی برای بیان ندارند و سکوت اختیار کرده‌اند و به بیان دیگر در حقیقت یک چشم عقلانیت را کور کرده‌اند .

وی ادامه داد: قرآن کریممی‌گوید وقتی انبیاء مردمان را ارشاد می‌کردند، از جانب مردم جواب می‌شنیدند که از راه و دین پدرانشان و اجدادشان برنمی‌گردند و آنها خطاب به مردم می‌گفتند حتی اگر پدرانتان خرد کافی نداشته اند باز هم از آنان پیروی می‌کنید؟

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان جنوبی افزود: طبیعی است که آنها عقل فایده‌نگر را داشته‌اند که در دنیای مادی چه چیزی برای آنان منفعت دارد و چه چیزی مضر برای آنان است، از این جهت می‌توان گفت خرد مد نظر قرآن همان عقلانیتی است که انسان را متوجه مبدأ و معاد می‌کند.

تأثیرات خردمندی مد نظر دین در سبک زندگی

شیدایی اظهار کرد: این نوع عقلانیت در همه عرصه‌های زندگی تأثیرگذار است، طبیعی است وقتی فردی متوجه مبدأ هستی می‌شود، حتی هدف او از مسائل اجتماعی چون اشتغال نیز متفاوت می‌شود و مسائلی چون خدمت به خلق خداوند در ذهن او شکل می‌گیرد.

وی بیان کرد: بالاتر از این حتی انسان خردمندی که ذهن و اندیشه‌اش متوجه مبدأ هستی است، هدف از استراحت و خوابش هم متفاوت می شود و آنقدر رشد می‌یابد که به هدف تجدید قوا برای فعالیت و خدمت بیشتر به خواب و استراحت می پردازد.

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی ادامه داد: البته باید به این نکته توجه داشته که عقلانیت مد نظر دین تضادی با عقل فایده‌نگر مادی ندارد، بلکه آن را نیز تحت پوشش قرار می‌دهد.

چگونه عقل انسان را به تعبد در عبادات سوق می‌دهد؟

شیدایی افزود: نکته دیگری که باید مطرح کرد، این است که برخی از مسائل وجود دارد که دین نمی‌گوید درباره آن تأمل و تفکر نکنید، بلکه بیان می‌دارد اگر هم در آن بیندیشید به پاسخی دست پیدا نخواهید کرد که می‌توان به تفکر در ذات پروردگار اشاره کرد که به آن مسائل فراعقل می‌گوییم.

عقلانیت در روش تبلیغی اهل بیت(ع)

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی اظهار کرد: در زمینه عقلانیت در نگاه اهل بیت(ع) نیز باید گفت، یکی از مؤلفه‌های مهم در شیوه تبلیغی اهل بیت(ع) این بود که به میزان عقل و درک مردم با آنان سخن می‌گفتند.

شیدایی بیان کرد: این نکته یک اثر اجتهادی دارد و آن این است که در بررسی احادیث و روایات باید شرایط فرهنگی و فضایی که در آن این روایت مطرح شده مد نظر قرار گیرد تا به نتیجه درستی از روایت دست یابیم.

وی ادامه داد: نکته مهم دیگر در حوزه عقلانیت این است که یکی از متغیرهای ثواب عقلانیت است، به این معنا که هر چقدر معرفت انسان نسبت به خداوند بیشتر باشد اجر و پاداشی که انسان از یک کار نیک می‌برد، بیشتر خواهد بود.

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی یادآور شد: از این جهت است که نماز افرادی چون آیت الله بهجت با دیگر مردم متفاوت است چرا که معرفت این مرد بزرگ نسبت به خداوند بالا است و گرنه علماء و عرفا نیز نمازشان همین رکوع و سجودی است که عامه مردم به جا می‌آورند.

حکیمه بهمن زاده