زهر سفر در كام مسافران

آغاز سفرهاي نوروزي

حال با توجه به نزديك شدن به بهار طبيعت و تعطيلات چندروزه نورزوي، بسياري از هموطنان اين ايام را، بهترين زمان براي سير و سفر در طبيعت مي‌دانند و سفرها نيز از واپسين روزهاي اسفندماه آغاز مي‌شود و هر خانواده نيز مقصدي خاص را براي خود برمي‌گزيند و اين سفرها تا پايان تعطيلات نوروز ادامه خواهد داشت.

در اين ميان برخي، كشورهاي خارجي را براي مسافرت خود انتخاب مي‌كنند و ناگزير از استفاده ازايرلاين‌ها هستند اما بسياري از افراد نيز تمايل دارند سفرهاي داخلي خود را با پروازهاي داخلي تجربه كنند كه در اين زمنيه بايد گفت صرف‌نظر از گراني قيمت بليط هواپيما در تعطيلات نوروز، تا حدي كه برخي از پروازها افزايش قيمت دوبرابري مي‌يابند، تاخير پروازها نيز مشكلات بسياري را براي مسافران به همراه داشته است. بسيار شاهد بوده‌ايم كه تاخيرهاي چندساعته پروازها، سرگرداني و كلافگي مسافران را به همراه داشته است و بايد گفت طي سال‌هاي اخير متاسفانه تاخیر در پروازهای هوایی تقریبا تبدیل به یک عادت شده است.هرچند بسیاری از شرکت‌هاي هواپيمايي تلاش خود را در راستای به حداقل رسانیدن ‌این تاخیرها انجام می‌دهند، اما تا رسيدن به شرايط ايده‌آل فاصله زيادي وجود دارد و در بسياري از موارد حقوق مسافران تضييع مي‌شود.

براي مثال مسافران بايد بدانند، درصورت بروز تاخير در انجام پرواز بر اساس زمان درج‌شده در بليت مسافر، اقدامات زیر باید از سوی شركت هواپيمايي انجام شود :اولا نماينده شركت هواپيمایي با حضور در ميان مسافران، با متانت و احترام نسبت به اطلاع‌رساني صحيح درخصوص تاخير پرواز اقدام کند. در صورت بروز تاخیر بین دو تا چهار ساعت مسافر این حقوق را دارد: انجام پذيرایي حداقل نوع اول با توجه به امكانات فرودگاهي؛ فراهم کردن امكان برقراري ارتباط تلفني جهت اطلاع‌رساني؛ تغيير پرواز در صورت درخواست مسافر و امكان انجام آن؛ انجام اقدامات لازم برای اعزام با ساير شركت‌هاي هواپيمایي (در صورت درخواست مسافر) و در صورت وجود پرواز از همان مسير يا انتقال به مقصد نهایي از طريق مسيرهاي جايگزين به غيراز مسير درج‌شده در بليت؛ استرداد كامل وجه بليت مسافر در صورت انصراف مسافر از ادامه پرواز. همچنین در صورت تاخیر بیش از چهار ساعت، شركت حمل‌كننده موظف به ارائه يک فقره بليت با تخفيف 30 درصد مشابه از لحاظ مسير و کلاس پروازي است.موارد بالا بخشي از منشورحقوق مسافران در سفرهاي هوايي است هرچند كه بايد گفت برخي از مفاد اين منشور اجرايي نمي‌شود و مسافران گلايه‌هاي زيادي در مورد تاخير پروازها و سرگرداني در فرودگاه‌ها دارند.

اين درحالي است كه طبق دستورالعمل حقوق مسافر در پروازهای داخلی، مطالبات مسافران در مواردی چون «پذیرایی در زمان بروز تاخیر»، «ابطال پرواز توسط ایرلاین»، «تاخیرات پروازی»، «شفاف سازی نرخ بلیت و خدمات هوایی» و سایر موارد تعیین شده و همه ۱۶ شرکت هواپیمایی داخلی ملزم به اجرای آن هستند. به دنبال آن نيز در آستانه سفرهاي نوروزي فرودگاه‌ها موظف شدند منشور حقوق مسافر را در ترمینال‎ها و در دید عموم نصب کنند كه در اين منشور، تاکید بر هماهنگی جدی و کامل با شرکت‎های هواپیمایی در خصوص عدم تاخیر، عدم ابطال پروازها، حضور به موقع مسئولان شرکت‎های هواپیمایی در فرودگاه‎ها و جلوگیری از بحران‎های احتمالی از بندهای این دستورالعمل است.

عدم ايمني جاده‌هاي كشور

نبايد از نظر دور داشت مسافراني كه به صورت زميني قصد سفر دارند نيز از عدم ايمني لازم جاده‌ها و شاهراه‌هاي ارتباطي گلايه هاي زيادي دارند و هرساله به خصوص در تعطيلات نوروز شاهدهستيم، سوانح گوناگون جاده‌اي منجر به كشته و مصدوم شدن تعداد زيادي از هموطنان ‌مي‌شود. هرچند كه تخلفات رانندگي و سرعت غيرمجاز افراد نيز به حوادث جاده‌اي دامن مي‌زند اما بايد گفت كه به استناد ابلاغیه معاون وزیر و ریاست سازمان موضوع ضوابط ماده ۹ آیین نامه اجرايی تبصره (۱) ماده ۳۱قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی و ضوابط جاری، طي ماه‌هاي گذشته، منشور حقوق مسافران، شامل برخی از مهم‌ترین مصادیق حقوق مسافران در سفرهای بین شهری جاده‌ای، ابلاغ شده است كه يكي از مفاد اين منشور سفری ایمن و با رعایت کامل اصول ایمنی و دارای پوشش بیمه‌ای مناسب براي مسافران است.

حمايت قوانين از مسافران

پس آنچه مهم به نظر مي‌رسد اين است كه گام‌هاي خوبي در جهت حقوق مسافران برداشته شده و قوانين حمايت هاي خوبي از مسافران به عمل آورده‌اند هرچند كه ممكن است در اجراي اين قوانين مشكلاتي وجود داشته باشد . اما بايد گفت در بسياري از موارد بي‌اطلاعي افراد از حقوقي كه قانو‌ن‌گذار مدنظر قرار داده در عدم رعايت حقوق آن‌ها توسط برخي از نهادها و سازمان‌ها موثر بوده و در بسياري از موارد زماني افراد كه با مشكل مواجه مي‌شوند، نمي‌توانند حقوق خود را استيفا نمايند. در اين راستا لازم است با فرهنگ‌سازي و اطلاع‌رساني به جامعه افراد را در سفري ايمن و راحت ياري كرد تا ضمن بهره بردن از طبيعت، افراد بتوانند تعطيلات خوبي نيز داشته باشند. در اين راستا لازم به ذكر است طي سال‌هاي اخير پليس، خدمات ارزنده‌اي در جاده‌هاي كشور ارائه داده و با تلاش‌هاي شبانه‌روزي از بروز بسياري از تخلفات و سوانح رانندگي جلوگيري كرده‌‌است.

جاده‌های امن از حداقل‌های حقوق شهروندی است

علي نقي‌زاده كوچصفهاني/حقوقدان و وكيل دادگستري

در آستانه تعطیلات نوروزی با افزایش حجم مسافرت‌های داخلی و خارجی روبه‌رو هستیم و در این ميان تورهای مسافرتی و کارگزاران خارجی، یکی از پرکارترین روزهای سال را تجربه می‌کنند. آن دسته از افراد جامعه که برای سفر به ویژه مسافرت‌های خارجی به این‌گونه دستگاه‌ها مراجعه می‌کنند، ضرورت دارد در جهت احتراز از مشکلات احتمالی پیش رو بیش از پیش با حقوق و شرایط قانونی خود آشنا و مانوس باشند. یکی از مهم‌ترین نکاتی که در مراجعه به دفاتر خدماتی مسافرتی و عقد قرارداد با آنان باید ملاحظه و رعایت شود، بررسی و تحقیق در خصوص مجوزات قانونی و اعتبار آژانس مجری تور است .

عموما مردم تورهای مسافرتی را از میان آگهی روزنامه یا از طریق دوستان و آشنایان خود پیدا می‌کنند اما باید به یاد داشته باشیم که درج آگهی این موسسات در روزنامه به تنهایی جوازی براي فعالیت قانونی آژانس نخواهد بود. به‌طور طبیعی دفاتر خدماتی مسافرتی و جهانگردی دارای مجوز فعالیت تاسیس و بهره‌برداری از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بوده و صرفا این اماکن مجاز به فعالیت تورگردانی هستند . بنابراین ورود سایر دفاتر فاقد مجوز قانونی به این مقوله علاوه بر اینکه برای صاحبان این دفاتر با مانع قانونی روبه‌روست و برابر ضوابط تعیین شده مشمول مجازات‌های مقرر از قبیل پلمب دفاتر و جزای نقدی بوده اساسا برای مسافراني که مبادرت به عقد قرارداد با این قبیل دفاتر می‌كنند مشکلات عدیده‌ای ایجاد کرده و آنان را در جهت احقاق حقوق تضییع شده احتمالی دچار دردسر خواهدکرد. در صورت قرارداد با دفاتر دارای مجوز، اگربه هر دلیلی شرکت از وظایف قانونی خود تخطی كند، متقاضی به جای طی کردن مسیر پر پیچ و خم دادگاه با مراجعه به سازمان گردشگری و اعلام تخلف شرکت مسافرتی، مسیر سهل‌تری در احقاق حقوق خود طی خواهد كرد.

لیکن در خصوص دفاتر فاقد مجوز قانونی قدر مسلم به‌دلیل عدم بهره‌گيري از چتر حمایت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، متضرر ناگزیر به مراجعه به محاکم قضایی و اثبات ورود ضرر و الزام دفاتر به جبران خسارت خواهد بود . برابر آنچه که گفته شد، شایسته است مسافران قبل از مراجعه به این دفاتر از طریق سازمان گردشگری در خصوص مجوز قانونی دفاتر تحقیق و بررسی كنند . اما یکی از موارد مبتلا به در مراجعه به دفاتر مسافرتی خاصه در سفرهای خارجی اين است که در بسیاری از دفاتر مسافرتی مرسوم و متداول است، به هنگام عقد قرارداد با متقاضیان سفرهای خارجی از مسافران ضمانت نامه معتبری اعم از چک، سفته و بعضا طلا ! مطالبه می‌کنند. در توجیه چنین اقدامی دفاتر مسافرتی معتقدند این روش تضمینی است برای بازگشت مسافر به کشور یا جلوگیری از اقامت غیرقانونی مسافر در خارج از کشور . اما بحث بر سر این است که عقد قرارداد با مسافر و درج شرط ضمانت در این قراردادها و نهايتا اخذ چک یا سفته از مسافر منطبق با قانون است یا خیر؟ عموما قراردادهایی از این دست که با رعایت ماده 10 قانون مدنی فی مابین اشخاص تنظیم و منعقد می‌شود مادامی که خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه نباشد صحیح و معتبر تلقی و خدشه‌ای بدان وارد نمی‌شود. همچنین شروط ضمن عقد نیز مادامی که باطل یا مفسد عقد نباشد با رعایت موارد 220 ، 232، و 233 قانون مدنی نافذ و صحیح بوده و خللی به توافق ناشی از اراده آزاد طرفین وارد نخواهد کرد. بنابراین درج چنین شرطی در قرارداد تا زماني كه شرایط اساسی صحت عقود و قرارداد ( مواد 10 و 190 قانون مدنی) راداشته باشد فی‌النفسه محل ایراد و تردید نیست .

در سال 94 دستورالعملی موسوم به دستورالعمل حقوق مسافر در پروازهای داخلی به استناد قانون هواپیمایی کشور تهیه و تدوین شد که بر اساس آن ضوابط و مقرراتی با هدف تضمین حقوق مادی و معنوی و رعایت شأن و منزلت مسافران در فرایند خسارت‌های هوایی تبیین شد که طی آن شرکت‌های هواپیمایی موظف به ارائه خدمات مطلوب و بهینه به مسافران بوده که از آن جمله حفظ حقوق مسافران در صورت تاخیر پرواز ناشی از شرایط جوی نامناسب، پذیرایی از مسافرین و رعایت استانداردهای مطابق با کنوانسیون های بین‌المللی هستند. در سفرهای زمینی نیز مسافران به یاد داشته باشند با خرید بلیط سفر از شرکت‌های حمل و نقل معتبر زمینی، رابطه قراردادی با شرکت منعقد و در چهارچوب قرارداد، شرکت حمل و نقل علاوه بر صیانت از جان و مال مسافرین موظف به ارائه خدمات شایسته و متناسب با معیارهای استاندارد به مسافران هستند.

شرکت‌های حمل‌و‌نقل مسافر موظف هستند اطلاعاتی از قبیل مسیر حرکت، مدت زمان سفر و محل‌ها و زمان توقف نام راننده و خدمه را ارائه و در اختیار مسافر قرار دهند.در بحث ایمنی راه‌های ریلی و جاده‌ای نیز دولت موظف است نسبت به رفع خطر و ایمن سازی راه ها اقدامات لازم را معمول كند؛ چرا که تردد در راه‌ها و جاده‌های امن و لذت بردن از سفر از حداقل های حقوق شهروندی مسافران محسوب می‌شود. امید دارم در سال آتی حوادث و تلفات جاده ‌ای به حداقل رسیده و مسافران با آگاهی از حقوق خود سفری امن و خاطره انگیز را پیش رو داشته باشند.