راهکار افزایش همبستگی در جامعه از منظر قرآن
گروه معارف: تلاش برای آشتی بین مردم، احسان و نیکی، نرمخویی و امر به معروف از جمله راهکارهای قرآن برای افزایش همبستگی اجتماعی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسانجنوبی، بیشک یکی از مؤلفههای مهم در جامعه اسلامی همبستگی و اتحاد است. جامعهای که اعضای آن با یکدیگر منسجم و متحد نباشد به راحتی آسیبپذیر میشود.
اما این همبستگی و اتحاد چگونه میسر میشود؟ چگونه میتوان افراد یک جامعه دینی را آنقدر به هم پیوسته کرد که در برابر آسیبهای احتمالی مقاوم شوند. این سؤالی است که در این نوشتار قصد داریم از منظر قرآن و آیات الهی مورد بررسی قرار دهیم.
تلاش برای ایجاد آشتی بین مردم
طبیعی است که در جامعه بین مردم اختلافاتی وجود دارد که این اختلافات گاه خانوادگی و اقتصادی و گاه سیاسی و پیرامون مسائل عقیدتی است. قرآن کریم به صراحت تأکید دارد که برای ایجاد همبستگی اجتماعی بین مردم آشتی برقرار کنیم.
در آیه 10 سوره حجرات آمده است« انَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ جز این نیست که همه مؤمنان با هم برادرند؛ بنابراین در همه نزاعها و اختلافات میان برادرانتان صلح و آشتی برقرار کنید، و از خدا پروا نمایید که مورد رحمت قرار گیرید.»
این مهم در احادیث معصومین(ع) نیز بسیار مورد تأکید قرار گرفته است و امام علی(ع) در وصیت نامه خود آشتی دادن بین مردم را از نماز و روزه یک سال برتر دانستهاند. ان شاء الله همه ما در این زمینه احساس مسئولیت داشته باشیم.
نرمخویی؛ زمینهساز همبستگی
اخلاقخوش و نرمخویی موجب میشود که انسانها جذب یکدیگر شود و از بودن در کنار یکدیگر لذت ببرند. این مسئله برای همه مردم حائز اهمیت است اما برای کسانی که هدایت و رهبری مجموعهای از مردم را بر عهده دارند از ارزش بیشتری برخوردار است.
در آیه 159 سوره آل عمران اشاره به این مطلب شده است که آنچه موجب شد مردم اطراف حضرت محمد(ص) جمع شود اخلاق خوش و نیک ایشان بود و تندخویی موجب پراکنده شدن مردم از اطراف شخص میشود.
در این آیه آمده است که« فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ به لطف رحمت الهى با آنان نرمخويى كردى، و اگر درشتخوى سختدل بودى بىشك از پيرامون تو پراكنده مىشدند، پس از ايشان درگذر و برايشان آمرزش بخواه و در اين كار با آنان مشورت كن، و چون عزمت را جزم كردى بر خداوند توكل كن، كه خدا اهل توكل را دوست دارد»
بسیاری از ما این تجربه را داریم که به ویژه برای جوانان برخورد دوستانه و با محبت و عاطفه و درک شرایط آنان موجب میشود که آنان از لجاجتهای خاص سنین خود فاصله گرفته و پذیرای حرف حق شوند.
نقد سازنده؛ مؤلفه اساسی در جامعه
چه کسی میتواند بگوید که در زندگی خطا و اشتباه نداشته است؟ چه کسی میتواند خود را بینیاز از نقد دیگران بداند؟ اگر در یک جامعه وقتی انسانها با رفتار نادرست دیگران مواجه میشوند اگر وی را نقد کنند و او نیز آن را بپذیرد جامعه به سمت پیشرفت حرکت خواهد کرد.
قرآن کریم نیز بارها و بارها بر امر به معروف تأکید کرده است از جمله در سوره توبه آیه 71 آمده است« وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
و مردان و زنان با ايمان دوستان يكديگرند كه به كارهاى پسنديده وا مىدارند و از كارهاى ناپسند باز مىدارند و نماز را بر پا مىكنند و زكات مى دهند و از خدا و پيامبرش فرمان مىبرند آنانند كه خدا به زودى مشمول رحمتشان قرار خواهد داد كه خدا توانا و حكيم است»
تلاش برای رفع نیاز دیگران و نیکی به اطرافیان
انسانها به یکدیگر وابسته نخواهند شد مگر آنکه ایثار و فداکاری در وجود آنان ریشه کرده و برای رفع نیازهای همدیگر تلاش کنند. همبستگی اجتماعی زمانی به وجود می آید که اعضای یک جامعه خود را از یک خانواده بدانند و به هم نیکی و احسان داشته باشند.
این احسان به یکدیگر هم اعضای یک خانواده را شامل میشود و هم کسانی را که در اطراف ما زندگی میکنند و با مشکلات متعددی رو به رو هستند. در آیات متعددی از قرآن کریم از جمله سوره نساء آیه 36 به این مهم اشاره شده است.
در این آیه آمده «وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا؛ و خدا را بپرستید، و چیزی را شریک او قرار ندهید، و به پدر و مادر و خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایه نزدیک و همسایه دور و همنشینان و همراهان و در راه ماندگان و بردگان نیکی کنید؛ یقیناً خدا کسی را که متکبّر و خودستا است را دوست ندارد.»
انشاءالله با عمل به آیههای وحی در زمینه همبستگی اجتماعی گام برداریم.
