شهرهاي جديد خالي ميشوند
شهرهاي جديد باهدف حل مشكلات كلانشهرهاي كشور كه بيبرنامه و نامتوازن رشد كرده بودند، طراحي و احداث شدند. اما پس از گذشت دو دهه از احداث شهرهاي جديد نهتنها دردي از كلانشهرهاي كشور دوا نشده است بلكه شهرهاي جديد نيز بهدليل سوءمديريت از اهداف اوليه خود دور شده و به سمت و سوي شبيهشدن به شهرهاي سنتي در حركت هستند. هشداري كه برخي از كارشناسان درباره شهرهاي جديد ميدهند اين است كه با ادامه روند فعلي بهدليل نبود اشتغال، امكانات و رفاه در شهرهاي جديد بهزودي اين شهرها تخليه ميشوند و جمعيت ساكن در آنها به سمت كلانشهرها روانه ميشوند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا) روزنامه قانون نوشت: تراكمفروشي، اولين گزينه تامين بودجه براي شهرداريهاي كشور است. اما داستان شهرهاي جديد متفاوت است. آنها ايجاد شدند تا بهعنوان پايلوت شهرهايي با درآمد پايدار در كشور باشند. براي آنها در نقشههاي اوليه، منابع درآمدي پايدار طراحي و درنظر گرفته شد اما هيچگاه اجرايي نشد. به همين دليل شهرهاي جديد نيز به گزينه تراكمفروشي روي آوردند. تراکمفروشی، معضلی است که بهتازگی گریبانگیر شهرهای جدید شده است. به اعتقاد كارشناسان مديريت شهري، مشکل در نظام درآمدی شهرداریها و عدم پرداخت هزینه شارژ شهر است. تا زمانی که که شارژ شهری طراحی نشود، تمامی شهرهای جدید و قدیم ما برای اداره شهر، تراکمفروشی میکنند. شهروندان باید هزینه استفاده از امکانات شهری را بپردازند. وقتی این طراحی انجام نميشود، مکانیزمهایی براي اخذ درآمد پایدار وجود ندارند و تنها راهحل همان شيوه سنتي شهرفروشي است. اتفاقي كه موجب شده شهرهاي جديد از ظاهر مدرن خود فاصله بگيرند و شبيه به شهرهاي سنتي و قديمي ايران شوند.
خوابگاههايي بهوسعت يك شهر
در صد سال اخير، رشد شتابان شهرنشيني، موجب پيدايش محلههاي حاشيهاي در كلانشهرها شد. مهاجراني كه با روياي امكانات و رفاه بيشتر به كلانشهرها مهاجرت كرده اما بهدليل هزينههاي بالاي زندگي توان ماندن در كلانشهرها را نداشته و به حاشيه اين شهرها رانده شدهاند. يكي از اهداف ايجاد شهرهاي جديد، اسكان همين جمعيت سرريز كلانشهرها و جلوگيري از ايجاد مناطق حاشيهاي بوداما بازهم برنامهريزي ناقص بود. براي اشتغال اين جمعيت تدبيري نشده است. شهروندان پس از اسكان در شهرهاي جديد براي داشتن شغل به كلانشهرها آمدند. نبود امكانات رفاهي، تفريحي، فرهنگي، تجاري، درماني و ... موجب شد كه شهروندان تنها بهعنوان يك خوابگاه از اين شهرها استفاده كنند و تمامي نيازهاي خود را از كلانشهرهاي نزديك به شهرجديد تامين كنند. اين موضوع به يك معضل جديد براي كلانشهرهاي كشور تبديل شده است؛ چراكه مسئولان براي جمعيت ساكن شهر، برنامهريزي انجام ميدهند اما در عمل شهروندان شهرهاي جديد نيز در استفاده از امكانات اين شهرها سهيم هستند. اين مساله باعث شده كه مسئولان نتوانند جوابگوي جمعيت شهر و متناسب كردن سرانههاي عمومي و خدماتي در شهر براي شهروندان واقعي خود باشند. بهگفته برخي از مسئولان، اگر موضوع اشتغال و رفاه را در شهرهاي جديد حل نكنيم،بهزودي شهروندان اين شهرها را تخليه ميكنند و به حاشيه كلانشهرها پناه ميبرند. بحراني كه تمام كلانشهرهاي كشور را تحت تاثير قرار ميدهد.
مكانيابي اشتباه در شهرهاي جديد
شهرهاي جديد بهعنوان يك تجربه در نظام شهرنشيني ايران مطرح هستند. شهرهايي كه در ابتدا با هدف حل مسائل و مشكلات شهري ايران مطرح شدند ولي باگذشت زمان بيشتر آنها دچار شكست شدند. دلايل زيادي در توجيه عدم موفقيت شهرهاي جديد ايران بيان شده است. از مهمترين عواملي كه بارها در اين زمينه مورد اشاره واقع شده، مكانيابي و نحوه مكانگزيني شهرهاي جديد است. باتوجه به اينكه دو دهه از تجربه ساخت شهرهاي جديد پس از انقلاب اسلامي ميگذرد، ارزيابي و بازبيني فرآيند مكانگزيني و ساخت شهرهاي جديد يكي از الزامات پيشرفت در برنامهريزي و مديريت شهري ايران محسوب ميشود. براين اساس، سهشهر جديد از حوزه كلانشهر تهران (انديشه، پرند و هشتگرد) بهعنوان نمونه انتخاب شده و مسائل مرتبط با مكانگزيني آنها بهصورت تطبيقي و با استفاده از تكنيك تحليلگر SWOT مورد مقايسه و بررسي قرارگرفتهاند. نتايج تحقيق نشان ميدهد اگرچه شهر جديد هشتگرد نسبت به شهرهاي جديد انديشه و پرند از لحاظ مكانگزيني و توان طبيعي، شرايط مناسبتري دارد ولي در مجموع ، شهرهاي جديد ايران از لحاظ بسياري از شرايط مكاني، نظير: تكتونيك ، خاك ، توپوگرافي، منابع آب و . . . وضعيت مناسبي ندارند و بستر طبيعي و معيارهاي آن جهت مكانگزيني بهينه شهرهاي جديد آنچنان كه بايد مورد توجه جدي واقع نشده است.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهر جدید هشتگرد در سال 1388 برابر با 18598 نفر بوده است؛ حال آنکه در برنامههای پیشبینی شده و بر اساس طرح جامع ظرفیت جمعیتپذیری این شهر بالغبر 500 هزار نفر است که توسعه شهر تا یک میلیون نفر را امکانپذیر میکند. با این حال بسیاری از مقامات و مسئولان این شهر بيان میکنند حتی تعداد مدارس در شهر جدید هشتگرد، جوابگوی رشد جمعیت نیست و از سوی دیگر این شهر نیز نتوانسته است سرریز جمعیت تهران را به خود جذب کند بلکه مقصدی برای برخی مهاجرانی بوده است که نتوانستهاند جایی را برای سکونت در تهران بیابند .
ايجاد رفاه؛ كليد حل مشكلات
معمولا شهرهای جدید برای تمرکززدایی کالبدی، اقتصادی و اجتماعی در ناحیه شهری شهرهای بزرگ طراحی میشوند تا باوجود جاذبه نزدیکی به شهرهای بزرگ، شهروندان تشویق به خروج از مادرشهر شوند تا اسکان بههمراه اجرای برنامههای توسعه اقتصادی – اجتماعی فراهم آیدو بهاين ترتیب، جذب سرریزهای جمعیتی، ساماندهی فضایی مادرشهر و ناحیه شهری، بهبود وضعیت محیط کار، زندگی سالم و اجتماعی کامل میسر شود. اما اين تجربه در ايران تاكنون با شكست مواجه شده است و اگر براي آن چارهاي نشود، مديريت شهري در كشور را با چالش جدي مواجه ميكند. استقرار صنايع هايتك يا سبز بهمنظور اشتغالزايي و دستيابي به منابع درآمدي پايدار، ميتواند كليد مشكلات شهرهاي جديد باشد.
خوابگاههايي بهوسعت يك شهر
در صد سال اخير، رشد شتابان شهرنشيني، موجب پيدايش محلههاي حاشيهاي در كلانشهرها شد. مهاجراني كه با روياي امكانات و رفاه بيشتر به كلانشهرها مهاجرت كرده اما بهدليل هزينههاي بالاي زندگي توان ماندن در كلانشهرها را نداشته و به حاشيه اين شهرها رانده شدهاند. يكي از اهداف ايجاد شهرهاي جديد، اسكان همين جمعيت سرريز كلانشهرها و جلوگيري از ايجاد مناطق حاشيهاي بوداما بازهم برنامهريزي ناقص بود. براي اشتغال اين جمعيت تدبيري نشده است. شهروندان پس از اسكان در شهرهاي جديد براي داشتن شغل به كلانشهرها آمدند. نبود امكانات رفاهي، تفريحي، فرهنگي، تجاري، درماني و ... موجب شد كه شهروندان تنها بهعنوان يك خوابگاه از اين شهرها استفاده كنند و تمامي نيازهاي خود را از كلانشهرهاي نزديك به شهرجديد تامين كنند. اين موضوع به يك معضل جديد براي كلانشهرهاي كشور تبديل شده است؛ چراكه مسئولان براي جمعيت ساكن شهر، برنامهريزي انجام ميدهند اما در عمل شهروندان شهرهاي جديد نيز در استفاده از امكانات اين شهرها سهيم هستند. اين مساله باعث شده كه مسئولان نتوانند جوابگوي جمعيت شهر و متناسب كردن سرانههاي عمومي و خدماتي در شهر براي شهروندان واقعي خود باشند. بهگفته برخي از مسئولان، اگر موضوع اشتغال و رفاه را در شهرهاي جديد حل نكنيم،بهزودي شهروندان اين شهرها را تخليه ميكنند و به حاشيه كلانشهرها پناه ميبرند. بحراني كه تمام كلانشهرهاي كشور را تحت تاثير قرار ميدهد.
مكانيابي اشتباه در شهرهاي جديد
شهرهاي جديد بهعنوان يك تجربه در نظام شهرنشيني ايران مطرح هستند. شهرهايي كه در ابتدا با هدف حل مسائل و مشكلات شهري ايران مطرح شدند ولي باگذشت زمان بيشتر آنها دچار شكست شدند. دلايل زيادي در توجيه عدم موفقيت شهرهاي جديد ايران بيان شده است. از مهمترين عواملي كه بارها در اين زمينه مورد اشاره واقع شده، مكانيابي و نحوه مكانگزيني شهرهاي جديد است. باتوجه به اينكه دو دهه از تجربه ساخت شهرهاي جديد پس از انقلاب اسلامي ميگذرد، ارزيابي و بازبيني فرآيند مكانگزيني و ساخت شهرهاي جديد يكي از الزامات پيشرفت در برنامهريزي و مديريت شهري ايران محسوب ميشود. براين اساس، سهشهر جديد از حوزه كلانشهر تهران (انديشه، پرند و هشتگرد) بهعنوان نمونه انتخاب شده و مسائل مرتبط با مكانگزيني آنها بهصورت تطبيقي و با استفاده از تكنيك تحليلگر SWOT مورد مقايسه و بررسي قرارگرفتهاند. نتايج تحقيق نشان ميدهد اگرچه شهر جديد هشتگرد نسبت به شهرهاي جديد انديشه و پرند از لحاظ مكانگزيني و توان طبيعي، شرايط مناسبتري دارد ولي در مجموع ، شهرهاي جديد ايران از لحاظ بسياري از شرايط مكاني، نظير: تكتونيك ، خاك ، توپوگرافي، منابع آب و . . . وضعيت مناسبي ندارند و بستر طبيعي و معيارهاي آن جهت مكانگزيني بهينه شهرهاي جديد آنچنان كه بايد مورد توجه جدي واقع نشده است.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهر جدید هشتگرد در سال 1388 برابر با 18598 نفر بوده است؛ حال آنکه در برنامههای پیشبینی شده و بر اساس طرح جامع ظرفیت جمعیتپذیری این شهر بالغبر 500 هزار نفر است که توسعه شهر تا یک میلیون نفر را امکانپذیر میکند. با این حال بسیاری از مقامات و مسئولان این شهر بيان میکنند حتی تعداد مدارس در شهر جدید هشتگرد، جوابگوی رشد جمعیت نیست و از سوی دیگر این شهر نیز نتوانسته است سرریز جمعیت تهران را به خود جذب کند بلکه مقصدی برای برخی مهاجرانی بوده است که نتوانستهاند جایی را برای سکونت در تهران بیابند .
ايجاد رفاه؛ كليد حل مشكلات
معمولا شهرهای جدید برای تمرکززدایی کالبدی، اقتصادی و اجتماعی در ناحیه شهری شهرهای بزرگ طراحی میشوند تا باوجود جاذبه نزدیکی به شهرهای بزرگ، شهروندان تشویق به خروج از مادرشهر شوند تا اسکان بههمراه اجرای برنامههای توسعه اقتصادی – اجتماعی فراهم آیدو بهاين ترتیب، جذب سرریزهای جمعیتی، ساماندهی فضایی مادرشهر و ناحیه شهری، بهبود وضعیت محیط کار، زندگی سالم و اجتماعی کامل میسر شود. اما اين تجربه در ايران تاكنون با شكست مواجه شده است و اگر براي آن چارهاي نشود، مديريت شهري در كشور را با چالش جدي مواجه ميكند. استقرار صنايع هايتك يا سبز بهمنظور اشتغالزايي و دستيابي به منابع درآمدي پايدار، ميتواند كليد مشكلات شهرهاي جديد باشد.
