آهنگ قرآن یا فرهنگ قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: قرآن در ماه رمضان در هزاران جلسه قرائت قرآن ختم میشود؛ اما کسانی که قرآن را ختم میکنند پس از اتمام ماه رمضان، چه افزودهای را همراه خود کردهاند تا در زندگی به کار گرفته و از کسانی که قرائتی نداشتهاند متمایز شوند؟
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسانجنوبی، ماه رمضان با تمام زیباییهایش آغاز شده است. همه شنیدهاید که ماه رمضان بهار قرآن و فرصتی برای انس با آیات وحی است. ارزش قرائت قرآن هم آنقدر زیاد است که به وصف در نمیآید.
اما سؤالی اساسی قابل طرح است و آن اینکه در حقیقت قرآن برای چه نازل شده است؟ قطعا پاسخ صحیح این نیست که قرآن نازل شده تا فقط خوانده شود. قرآن نازل شده تا از دریچه قرائت، مورد تدبر قرار گرفته و سپس در عرصههای مختلف زندگی به کارگرفته شود.
قرآن در ماه رمضان در هزاران جلسه قرائت قرآن ختم میشود. اما کسانی که قرآن را ختم میکنند پس از اتمام ماه رمضان، چه افزودهای را همراه خود کردهاند تا در زندگی به کار گرفته و از کسانی که قرائتی نداشتهاند متمایز شوند؟
اگر کسی از ختمکنندگان قرآن سوأل بپرسد که از قرآن چه آموختهاید و میخواهید چگونه آن را به کار ببندید چه پاسخی خواهند داد؟ امروزه آنچه از قرآن دیده میشود آهنگ قرآن است. روخوانی، تجوید، حفظ و... که البته هر کدام ارزشی والا دارد.
در مقابل، امروز آنچه جای خالیاش به شدت احساس میشود فرهنگ قرآن است. شاید برخی مخاطبان بر نگارنده خرده گرفته و این نگاه را سختگیرانه بدانند، اما آنچه امروزه در جامعه مشهود است ارتباطی با فرهنگ قرآن ندارد.
مدها، ادغامها، اخفاءها، صفات حروف، وقفها و هرآنچه مربوط به آهنگ قرآن است، معیار قرآنی بودن شده اما آنچه مسلم است این موارد حتی اگر سالیان سال هم تکرار شود، جامعه را قرآنی نخواهد کرد.
برخی از قرآنیانی که به جای تواضع، غرور و فخر را به منصه ظهور میگذارند، فقط به خواندن عبارت «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنا؛ و بندگان خداى رحمان كسانى اند كه روى زمين به نرمى گام برمىدارند» (63 فرقان) اکتفا کردهاند.
برخی از قرآنیانی که جز خود و نگاهشان را صحیح نمیشمارند و هرآن کس که مخالف آنها تصمیم گرفت و رفتار کرد را گمراه میشمارند، صرفاً به قرائت عبارت «فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُم؛ پس خودتان را پاک مشمارید» (32 نجم) بسنده کردهاند.
آنها که همواره زبان به نصیحت دیگران گشوده و خود را فراموش کردهاند از قرائت آیه «أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَفَلا تَعْقِلُون؛ آيا مردم را به نيكى فرمان مى دهيد و خود را فراموش مىكنيد با اينكه شما كتاب خدا را مىخوانيد آيا هيچ نمىانديشيد» (44 بقره) به دنبال چه بودهاند؟
آنها که بدون تحقیق و صرفاً بنابر نظر دیگران، امور را به قضاوت می نشینند به نظر میرسد تنها به دنبال آن هستند که آیه «وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلا؛ و چيزى را كه بدان علم ندارى دنبال مكن زيرا گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش واقع خواهند شد را با لحنی زیبا بخوانند» (36 اسراء)
و هزاران مصداق دیگر...
شوربختانه شاهدیم که برخی از متصفین به قرآن نمیتوانند مشکلات خویش را حل کنند و به جای رجوع به فرهنگ قرآنی و تسلیم در برابر آن و حل اختلافات با محوریت قرآن، یکدیگر را به گمراهی متهم میکنند و هرکس مطابق منفعت خویش، پارهای از قرآن را گرفته و مابقی را وانهاده است. قرآن آمده که رافع اختلاف باشد نه عامل اختلاف.
اگر امکان داشت آهنگ قرآن، به خودی خود، فرهنگ قرآن را نهادینه کند تا به امروز قطعا این واقعه رخ میداد. اما این خیالی نارواست. باید در تعامل با قرآن تجدیدنظر کنیم. مهجوریت قرآن با خواندن آن از بین نمیرود که اگر چنین بود خوارج بهترین کسانی بودند که این وظیفه مهم را به انجام رساندند. مهجوریت قرآن با تدبر، اندیشه، پژوهش و به کارگیری قرآن زدوده میشود.
اکنون و در آستانه ماه بهار قرآن بهترین زمان برای این تغییر، فرارسیده است. از ابن مسعود نقل است که پیامبر اکرم(ص) ده آیه به ما میآموخت و ما پس از یادگیری و تدبر و به کارگیری آن به سراغ ایشان رفته و ده آیه دیگر میآموختیم. آری پیامبر اکرم(ص) به مردم آموخته بود که مسابقه در فرهنگ قرآن است و نه در آهنگ آن.
یادداشت از میثم کهنترابی، عضو هیأت علمی دانشگاه بزرگمهر قائن
