اخلاق معنوی؛ حلقه مفقوده نظام آموزشی/ جای خالی خلاقیت و نوآوری در پژوهشهای علمی
کانون خبرنگاران نبأ: با توجه به اینکه مقام معظم رهبری تأکید فراوانی به رشد علمی کشور دارند و از سوی دیگر خلاقیت و نوآوری از ضروریات مهم در رشد علمی کشور محسوب میشود اما متأسفانه در برخی از موارد مشاهده میشود که انتقال دانش در پژوهشها انجام گرفته که اخلاق معنوی در آن رعایت نشده و در نتیجه موجب اختلال در رشد علمی کشور میشود.
به گزارش کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ پیشرفت جامعه انسانی در گرو رشد و توسعه فعالیتهای پژوهشی است و اصول اخلاقی و ارزشها، اجزای جداییناپذیر پژوهش بوده و بر همه مراحل و عناصر آن تأثیر میگذارند و با توجه به اعتقادات مذهبی کشور ایران، اهمیت این بحث بیش از پیش آشکار میشود، طوری که علم همراه با رعایت اخلاق است که میتواند عامل سعادت انسانها شود.
بدیهی است که عدم توجه و اهتمام جدی به انجام فعالیتهای تحقیقی، مایه رکود و عقبماندگی در آن رشتهی علمی شده و در این بین دانشگاهها مناسبترین بستر رشد خلاقیتها و نوآوریها و رعایت اصول اخلاقی در پژوهش هستند.
اگرچه ممکن است تصور شود پایبندی به اصول اخلاقی در پژوهش، نمیتواند آسیبرسان باشند، اما با نگاهی به وضعیت پژوهشهای انجام شده در برخی از دانشگاههای سطح کشور میتوان دریافت که در بسیاری از موارد پژوهشها کارایی لازم را در سطح جامعه نداشته و پاسخگوی نیازهای جامعه نیست که عدم توجه به رعایت اخلاق در پژوهش میتواند یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر این امر باشد.
متأسفانه در حال حاضر شاهد کمرنگ شدن رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشگاهی هستیم طوری که خرید و فروش پایاننامه و مقالات در مقابل معروفترین دانشگاه ایران باب شده و در نتیجه تبلیغات وسیع مراکز تهیه پایان نامه و مقاله مسیری آسان جهت اخذ مدرک دانشگاهی شده است.
در بیشتر موارد مراکزی که اقدام به خرید و فروش پایاننامه و مقاله میکنند، به علت نبود دانش و آگاهی اختصاصی اصول اخلاقی نگارش مقالات را رعایت نکرده و اقدام به سرقت علمی و دیگر تقلبهای پژوهشی میکنند که نقش اساسی در تولیدات علمی کشور ندارد.
ناتوانی آموزشدهندگان؛ عامل مؤثر در ضعف پژوهشهای علمی
علیاصغر پورعزت، رئیس کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ خلاقیت و نوآوری را از ضروریات تحقیق و پژوهش دانست و گفت: پیرو راه اساتید و دانشمندان دیگر شدن از بروز خلاقیت و نوآوری میکاهد که این امر باعث غفلت از پرداختن به نیازهای اصلی جامعه میشود.
وی با بیان اینکه چندین سال است که با معضل تقلب و شیوههای تولید دانش مواجه هستیم، افزود: متأسفانه این امر در یکی دو سال اخیر شدت یافته طوری که به کسب و کار و تولید درآمد تبدیل شده است و شأن و منزلت پژوهش به زینت و برندساز تبدیل شده است.
پورعزت با بیان اینکه ناتوانی آموزشدهندگان از دلایل اصلی معضلات پژوهشی است، افزود: دشواری نوشتن و عدم اختصاص زمان کافی برای انجام کارهای پژوهشی از عوامل است که افراد را به تولید پژوهشهای آماده سوق میدهد.
استاد دانشگاه تهران روش استفاده نامناسب از توانانیهای دانشجویان توسط برخی از اساتید جهت بهرهمندی از دانش آنان و ثبت پژوهش به اسم خود استاد در دهههای گذشته را یکی از دلایل ضعفها و آسیبهای تولید دانش دانست و گفت: ناتوانی آموزشدهندگان و الگو قرار دادن این اساتید توسط دانشجویان فعلی موجب شده است که دانشجویان از کسب تجربههای جدید غافل بمانند و طی زمان این امر اشاعه یافته و آسیبهای جبرانناپذیری را بر عرصه علم و دانش وارد آورد.
محسن ایمانی، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس نیز در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه بیشتر پژوهشهای انجام شده در دانشگاهها زیر نظر اساتید مجرب است، گفت: متأسفانه گاهی اتفاق میافتد که دانشجویانی که از نظر علمی عمیقتر از دیگر دانشجویان هستند و وقت کافی برای انجام پژوهش را ندارند، اقدام به انجام پژوهشهای آنها میکنند که بیکاری میتواند از عوامل تأثیرگذار در سوق دادن افراد به این سمت باشد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا منابع کافی در اختیار دانشجو قرار دارد تا بتواند روشهای پژوهشی را بیاموزد، افزود: دانشجویان خود باید در آموختن روشهای پژوهش پیشقدم باشند و فقط به اساتید و منابع دانشگاهی اکتفا نکنند.
ایمانی افزود: بهتر است فضایی برای دانشگاههای نظری در نظر گرفت تا ارتباط بین بازار و دانشگاه برقرار کرد و این در حالی است که بیشتر رشتههایی که جنبه اقتصادی ندارند، کاربرد علمی نداشته و باید توازن بین عملی و نظری وجود داشته باشد تا شاهد رشد همه جانبه علمی باشیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس لازمه ارتباط صنعت و دانشگاه را تعامل بین این دو دانست و گفت: ممکن است پژوهشهای علمی از اهمیت بالایی برخوردار باشند اما چون تعامل کمی بین دستگاههای اجرایی و دانشگاه وجود دارد پژوهشهای انجام شده از الویت بالایی برخوردار نباشد و نتواند نیاز جامعه را برآورده کند.
ایمانی ارتباط صنعت با دانشگاه را از عوامل مهم در کاربردی بودن پژوهشهای انجام شده بیان کرد و گفت: برقراری توازن عملی و نظری بین صنعت و دانشگاه موجب توجه به نیازهای جامعه شده و در نتیجه میتوانیم از نظر کیفی به رشد علمی بالاتری برسیم.
سرقت علمی؛ خطر جدی برای هویت ملی و علمی کشور
محمدعلی لیالی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ با بیان اینکه در دین اسلام علم و اندیشه از جایگاه والایی برخوردار است، اظهار کرد: بزرگترین وظیفه نهادهای علمی حفظ و حراست از جایگاه علم و اندیشه ورزی است که در کشور ما دانشگاهها و نهادهای علمی این وظیفه خطیر را بر عهده دارند.
وی نگارش و خرید و فروش پژوهشهای دانشگاهی را آفت و ننگ بزرگ برای کشور اسلامی دانست و گفت: در بیشتر مواقع کسانی که اقدام به انجام چنین کاری میکنند با تغییرات جزئی مجددا آن تحقیق را وارد چرخه علمی میکنند که کمک چندانی به رشد علمی کشور نمیکند و موجب عقب ماندگی در عرصه علمی نسبت به سایر کشورها میشود.
لیالی با بیان اینکه باید در فضای عمومی اعلام شود که سرقت علمی همان دزدی و حرام است، گفت: استادان راهنما و مشاوران باید وقت کافی جهت شناسایی عناوین مورد نیاز جامعه صرف کنند و آن را به دانشجویان معرفی کنند و تا پژوهشهای انجام شده بخشی از مسائل جامعه را حل کند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه سرقت علمی موجب عقب افتادگی علمی و به خطر افتادن هویت ملی و عملی جامعه میشود، گفت: ترویج این عمل ناپسند موجب ایجاد یک نقطه ضعف برای کشور بوده و در نتیجه جامعه متهم به سرقت در عرصههای علمی خواهد شد که از دستیابی به قلههای رفیع علم و دانش باز خواهد ماند.
وی با اشاره به اینکه کشورمان از لحاظ رشد کمی تولید علم در سطح قابل توجهای قرار دارد، تأکید کرد: متاسفانه رشد علمی کشور از لحاظ کیفی در سطح قابل توجهای نبوده و باید تدابیر لازم جهت بهرهمندی بیشتر از پژوهشهای انجام شده اتخاذ شود.
جمعی از دانشجویان نیز در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ در خصوص انجام پژوهش توسط افرد دیگر، نداشتن فرصت کافی برای انجام پژوهش و عدم آگاهی از نحوه نوشتن پایاننامهها و مقالات را از جمله عوامل دخیل در واگذاری پژوهشهای خود توسط دیگران عنوان کردند.
سخن آخر...
با توجه به اینکه رشد علمی کشور یکی از مهمترین مسائل حفظ هویت و استقلال کشور محسوب میشود و از سوی دیگر سرقت علمی و عدم رعایت اصول اخلاقی در پژوهش موجب کند شدن پیشرفت کیفی علمی کشور میشود؛ بنابراین جدی گرفتن تحقیقات و پژوهشها در مراکز علمی به خصوص دانشگاهها جهت ارتقای علمی کشور ضروری است و انتظار میرود مسئولان با ایجاد کارگروه آسیبشناسی معضللات و ضعفهای پژوهش را شناسایی کرده و برخورد قاطعانه با متخلفین پژوهشی داشته باشند.
اعظم اسدپور
بدیهی است که عدم توجه و اهتمام جدی به انجام فعالیتهای تحقیقی، مایه رکود و عقبماندگی در آن رشتهی علمی شده و در این بین دانشگاهها مناسبترین بستر رشد خلاقیتها و نوآوریها و رعایت اصول اخلاقی در پژوهش هستند.
اگرچه ممکن است تصور شود پایبندی به اصول اخلاقی در پژوهش، نمیتواند آسیبرسان باشند، اما با نگاهی به وضعیت پژوهشهای انجام شده در برخی از دانشگاههای سطح کشور میتوان دریافت که در بسیاری از موارد پژوهشها کارایی لازم را در سطح جامعه نداشته و پاسخگوی نیازهای جامعه نیست که عدم توجه به رعایت اخلاق در پژوهش میتواند یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر این امر باشد.
متأسفانه در حال حاضر شاهد کمرنگ شدن رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشگاهی هستیم طوری که خرید و فروش پایاننامه و مقالات در مقابل معروفترین دانشگاه ایران باب شده و در نتیجه تبلیغات وسیع مراکز تهیه پایان نامه و مقاله مسیری آسان جهت اخذ مدرک دانشگاهی شده است.
در بیشتر موارد مراکزی که اقدام به خرید و فروش پایاننامه و مقاله میکنند، به علت نبود دانش و آگاهی اختصاصی اصول اخلاقی نگارش مقالات را رعایت نکرده و اقدام به سرقت علمی و دیگر تقلبهای پژوهشی میکنند که نقش اساسی در تولیدات علمی کشور ندارد.
ناتوانی آموزشدهندگان؛ عامل مؤثر در ضعف پژوهشهای علمی
علیاصغر پورعزت، رئیس کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ خلاقیت و نوآوری را از ضروریات تحقیق و پژوهش دانست و گفت: پیرو راه اساتید و دانشمندان دیگر شدن از بروز خلاقیت و نوآوری میکاهد که این امر باعث غفلت از پرداختن به نیازهای اصلی جامعه میشود.
وی با بیان اینکه چندین سال است که با معضل تقلب و شیوههای تولید دانش مواجه هستیم، افزود: متأسفانه این امر در یکی دو سال اخیر شدت یافته طوری که به کسب و کار و تولید درآمد تبدیل شده است و شأن و منزلت پژوهش به زینت و برندساز تبدیل شده است.
پورعزت با بیان اینکه ناتوانی آموزشدهندگان از دلایل اصلی معضلات پژوهشی است، افزود: دشواری نوشتن و عدم اختصاص زمان کافی برای انجام کارهای پژوهشی از عوامل است که افراد را به تولید پژوهشهای آماده سوق میدهد.
استاد دانشگاه تهران روش استفاده نامناسب از توانانیهای دانشجویان توسط برخی از اساتید جهت بهرهمندی از دانش آنان و ثبت پژوهش به اسم خود استاد در دهههای گذشته را یکی از دلایل ضعفها و آسیبهای تولید دانش دانست و گفت: ناتوانی آموزشدهندگان و الگو قرار دادن این اساتید توسط دانشجویان فعلی موجب شده است که دانشجویان از کسب تجربههای جدید غافل بمانند و طی زمان این امر اشاعه یافته و آسیبهای جبرانناپذیری را بر عرصه علم و دانش وارد آورد.
محسن ایمانی، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس نیز در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه بیشتر پژوهشهای انجام شده در دانشگاهها زیر نظر اساتید مجرب است، گفت: متأسفانه گاهی اتفاق میافتد که دانشجویانی که از نظر علمی عمیقتر از دیگر دانشجویان هستند و وقت کافی برای انجام پژوهش را ندارند، اقدام به انجام پژوهشهای آنها میکنند که بیکاری میتواند از عوامل تأثیرگذار در سوق دادن افراد به این سمت باشد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا منابع کافی در اختیار دانشجو قرار دارد تا بتواند روشهای پژوهشی را بیاموزد، افزود: دانشجویان خود باید در آموختن روشهای پژوهش پیشقدم باشند و فقط به اساتید و منابع دانشگاهی اکتفا نکنند.
ایمانی افزود: بهتر است فضایی برای دانشگاههای نظری در نظر گرفت تا ارتباط بین بازار و دانشگاه برقرار کرد و این در حالی است که بیشتر رشتههایی که جنبه اقتصادی ندارند، کاربرد علمی نداشته و باید توازن بین عملی و نظری وجود داشته باشد تا شاهد رشد همه جانبه علمی باشیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس لازمه ارتباط صنعت و دانشگاه را تعامل بین این دو دانست و گفت: ممکن است پژوهشهای علمی از اهمیت بالایی برخوردار باشند اما چون تعامل کمی بین دستگاههای اجرایی و دانشگاه وجود دارد پژوهشهای انجام شده از الویت بالایی برخوردار نباشد و نتواند نیاز جامعه را برآورده کند.
ایمانی ارتباط صنعت با دانشگاه را از عوامل مهم در کاربردی بودن پژوهشهای انجام شده بیان کرد و گفت: برقراری توازن عملی و نظری بین صنعت و دانشگاه موجب توجه به نیازهای جامعه شده و در نتیجه میتوانیم از نظر کیفی به رشد علمی بالاتری برسیم.
سرقت علمی؛ خطر جدی برای هویت ملی و علمی کشور
محمدعلی لیالی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ با بیان اینکه در دین اسلام علم و اندیشه از جایگاه والایی برخوردار است، اظهار کرد: بزرگترین وظیفه نهادهای علمی حفظ و حراست از جایگاه علم و اندیشه ورزی است که در کشور ما دانشگاهها و نهادهای علمی این وظیفه خطیر را بر عهده دارند.
وی نگارش و خرید و فروش پژوهشهای دانشگاهی را آفت و ننگ بزرگ برای کشور اسلامی دانست و گفت: در بیشتر مواقع کسانی که اقدام به انجام چنین کاری میکنند با تغییرات جزئی مجددا آن تحقیق را وارد چرخه علمی میکنند که کمک چندانی به رشد علمی کشور نمیکند و موجب عقب ماندگی در عرصه علمی نسبت به سایر کشورها میشود.
لیالی با بیان اینکه باید در فضای عمومی اعلام شود که سرقت علمی همان دزدی و حرام است، گفت: استادان راهنما و مشاوران باید وقت کافی جهت شناسایی عناوین مورد نیاز جامعه صرف کنند و آن را به دانشجویان معرفی کنند و تا پژوهشهای انجام شده بخشی از مسائل جامعه را حل کند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه سرقت علمی موجب عقب افتادگی علمی و به خطر افتادن هویت ملی و عملی جامعه میشود، گفت: ترویج این عمل ناپسند موجب ایجاد یک نقطه ضعف برای کشور بوده و در نتیجه جامعه متهم به سرقت در عرصههای علمی خواهد شد که از دستیابی به قلههای رفیع علم و دانش باز خواهد ماند.
وی با اشاره به اینکه کشورمان از لحاظ رشد کمی تولید علم در سطح قابل توجهای قرار دارد، تأکید کرد: متاسفانه رشد علمی کشور از لحاظ کیفی در سطح قابل توجهای نبوده و باید تدابیر لازم جهت بهرهمندی بیشتر از پژوهشهای انجام شده اتخاذ شود.
جمعی از دانشجویان نیز در گفتوگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ در خصوص انجام پژوهش توسط افرد دیگر، نداشتن فرصت کافی برای انجام پژوهش و عدم آگاهی از نحوه نوشتن پایاننامهها و مقالات را از جمله عوامل دخیل در واگذاری پژوهشهای خود توسط دیگران عنوان کردند.
سخن آخر...
با توجه به اینکه رشد علمی کشور یکی از مهمترین مسائل حفظ هویت و استقلال کشور محسوب میشود و از سوی دیگر سرقت علمی و عدم رعایت اصول اخلاقی در پژوهش موجب کند شدن پیشرفت کیفی علمی کشور میشود؛ بنابراین جدی گرفتن تحقیقات و پژوهشها در مراکز علمی به خصوص دانشگاهها جهت ارتقای علمی کشور ضروری است و انتظار میرود مسئولان با ایجاد کارگروه آسیبشناسی معضللات و ضعفهای پژوهش را شناسایی کرده و برخورد قاطعانه با متخلفین پژوهشی داشته باشند.
اعظم اسدپور
