نقش رحمت‌آفرینی و رحمت محوری در ایجاد صلح و آرامش

به گزارش کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، پروفسور سید محسن فاطمی استاد دانشگاه هاروارد در دومین مدرسه تابستانی تحکیم صلح و نفی افراطی گری و خشونت‌ورزی گفت: از جنبه دینی عمده‌ترین تلاش این است که مردم در جهت رسیدن به آرامش و صلح به بالاترین سطح از اتصال‌های عاطفی برسند، همه انسان‌ها از بدو تولد از تمنای عاطفی برخوردارند که در مقابل آن استقبال، اتصال، انفصال و امتناع عاطفی را داریم که هر چقدر انفصال و امتناع‌ها بیشتر باشد گره‌های درونی آدم‌ها  بیشتر می‌شود.

این روانشناس ایرانی ادامه داد: از جنبه دینی تجربه صلح بر محور اتصال‌های عاطفی شکل می‌گیرد، در فرهنگ دینی و در زمان حیات پیامبر گرامی اسلام کسی نتواست در سلام کردن به ایشان سبقت بگیرد و سلام کردن فضیلتی است که جواب دادن به آن واجب است که یک اتصال عاطفی را ایجاد می‌کند که به منجر به احساس آرامش، امنیت و نزدیکی قلوب خواهد شد.

این روانشناس افزود: ما در اسلام حتی در بحث دوستی و حقوق حیوانات و اتصال عاطفی با آنان گذاره‌های تجویزی وجود دارد مثل اینکه زمان دوشیدن شیر حیوان نباید ناخن‌‌ها بلند باشد و نباید تا آخرین قطره شیر حیوان را دوشید و یا نباید بین حیوان و بچه اش جدایی انداخت چرا که باعث رنجش حیوان می‌شود.

فاطمی گفت: در سطوح اجتماعی یپامبر اسلام فرموده‌اند یکی از مهم‌ترین راه های رسیدن به رضایت خداوند اندوه‌زدایی از قلب دیگران است و امام علی(ع) در این خصوص می ‌فرماید خود را به دوست داشتن دیگران ملزم بدانید. می‌توان نتیجه گرفت که برای رسیدن به صلح و تسهیل آن هم در بعد درون‌فردی و هم برون‌فردی باید بستر سازی و ایجاد آرامش کرد.

این استاد دانشگاه گفت: شی قلمداد کردن دیگران آغار تمامی کشمکش‌ها، جدال‌ها و منازعات است و از نظر معارف اسلامی، تکریم و کرامت انسان‌ها مهم‌ترین منبع برای دست یافتن به صلح قلمداد می‌شود و اینکه بپذیریم طرف مقابل هم همچون ما از گوهر انسانیت برخوردار است، زمینه صلح را ایجاد کرده‌ایم.

وی اظهار کرد: امام صادق(ع) برای به منصه ظهور رساندن صداهای درونی افراد در کلاس‌های درس خود برای اینکه فضای انفعالی را کنار بزنند از شاگردانش می‌خواست صحبت‌ها و مطالب خود را بی‌دغدغه در سر کلاس بیان کنند. 

استاد دانشگاه هاروارد ادامه داد: در سراسر سیره معصومین(ع) برای رسیدن به صلح و آرامش ما شاهد رفتارهایی برگرفته از عناصر حکمت، رحمت، فرزانگی و عقلانیت هستیم. مهم‌ترین مثالی که از سیره اهل بیت(ع) داریم و همه ما آن را شنیده‌ایم ولی کمتر به جنبه روانشناسانه آن در صلح سازی توجه کرده‌ایم این رفتار امام حسن (ع) و امام حسین (ع) که در مقابل پیرمردی که به اشتباه وضو می‌گرفت با پرهیز از رفتاری ستیزه‌جویانه و یا حتی انفعالی، با دعوت پیرمرد به مشاهده چگونه وضو گرفتن خودشان به نمایش گذاشتند.

فاطمی بیان کرد: یکی دیگر از عواملی که مانع رسیدن به صلح و آرامش و تحقیر کردن دیگران است می‌تواند کلامی، با نگاه مستقیم و یا غیر مستقیم باشد و هر چه قدر تحقیر باشد صلح ستیزی بیشتر می‌شود، رسول اکرم در این باره می‌فرماید که همدیگر را تحقیر نکنید چرا که تحقیر، آدم‌ها را خرد می‌کند و می‌توان نتیجه گرفت تحقیرزدایی نقش موثری در صلح سازی در همه سطوح دارد.

استاد دانشگاه هاروارد گفت: فقر زدایی یکی دیگر از راه های رسیدن به صلح است و نه تنها فقر اقتصادی منظور است بلکه زدودن فقرهای درونی مثل طمع، حسد، حرص، کبر، تفرعن و فرعونیت را شامل می‌شود که اجازه صلح را نمی‌دهد.

وی افزود: در این خصوص ما در روایات داریم که در دوران ظهور امام زمان(عج) ایشان به زدودن فقرها اهتمام می‌ورزند. امام سجاد (ع) گمنام و ناشناس به حج می‌رفتند تا به دیگران پیام بدهند که برای رسیدن به قله‌های صلح درون باید تواضع را عملا تجربه کرد چراکه وقتی تواضع و فروتنی کم شود و کبر بالا بیاید انسان ها نمی‌توانند صالح و مصلح باشند.

 وی تصریح کرد: در دیدگاه دینی غیر از کبر که می‌تواند مانع صلح شود، «عجب» است که معطوف به حوزه درون فردی است که خود می‌تواند مانعی برای رسیدن به صلح و آرامش باشد.

وی اظهار کرد: یکی از فواید نماز، کنار گذاشتن اشتغالات درونی برای رسیدن به آرامش است و وقتی درون مشغول است نمی‌توان به آرامش و صلح رسید و پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید، نمازها بستر بسیار مناسبی برای رسیدن به آرامش است چرا که شستشوی روح انسان با نماز واقعی و اشتغال زدایی درونی اتفاق خواهد افتاد. 

این روانشناس گفت: ابتسام و تبسم در درون و بیرون آرامش و صلح را در پی دارد و حضرت زهرا(س) در این مورد می‌فرمایند، ویژگی مومنان واقعی چهره بشاش و صلح آفرین آنهاست و ابراهیم بن عباس می‌گوید هیچ وقت امام رضا(ع) را ندیدم جز اینکه لبخندی بر لب داشت.

وی افزود: امید آفرینی رابطه  مستقیمی با صلح دارد پیامبر اکرم در اهمیت امید فرمود: اگر به خاطر امید نبود هیچ مادری به فرزندش شیر نمی‌داد و هیچ کشاورزی کار نمی‌کرد.

فاطمی بیان کرد: رحمت آفرینی و رحمت محوری و نگاه مرتبط با آن نقش بسیار مهمی در ایجاد صلح و آرامش دارد که آثار مختلفی را به همراه می‌آورد، زیربنای ناراحتی‌ها و مشکلات، اضطراب‌های بسیار بالاست و هرچه قدر اضطراب بالاتر باشد آدم ها تهاجمی‌تر برخورد می‌کنند.

وی ادامه داد: گروه هایی مثل داعش و وهابیت که در جهان با سو استفاده از نام اسلام در حالی که هیچ ارتباطی با آن ندارند علیه اسلام فعالیت می‌کنند، از نظر تحلیل روان شناختی بستری نا آرام و مظطرب درون فردی دارند. 

وی اظهار کرد: در مکتب امام صادق(ع) رحمت آفرینی و رحمت محوری و نگاه مرتبط با آن نقش بسیار مهمی در ایجاد صلح و آرامش دارد و ایشان حتی به کسانی از لحاظ فکری موافق نبودند، کمک می‌کردند.

استاد دانشگاه هاروارد با اشاره به فرمایشات امام صادق(ع) در حوزه خانواده، گفت:  ایشان فرمودند که دو‌سوم زندگی تغافل است یعنی آگاه بودن به اشتباه طرف مقابل و به روی خود نیاوردن؛ چرا که سعه صدر و تغافل می‌تواند رحمت محوری و رسیدن به آرامش بیشتر را ایجاد کند و اگر غیر از این باشد زندگی دوامی ندارد.

محمدجواد صفری