اعلام آمارهای غیردقیق از سوی مسئولان قرآنی قابل پذیرش نیست
مسئول دبیرخانه کمیسیون تبلیغ و ترویج قرآن کریم با انتقاد از اظهارات یکی از مسئولان شورای توسعه مبنی بر تربیت ۲ میلیون حافظ قرآن، گفت: اعلام آمارهای غیردقیق از سوی مسئولان قرآنی قابل پذیرش نیست.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) فارس نوشت: چندی پیش یکی از مسئولان شورای توسعه فرهنگ قرآنی با حضور در شبکه قرآن و معارف سیما به تشریح فعالیتهای حفظ قرآن در کشور پرداخت و آمار حافظان قرآن کشور را حداقل 2 میلیون نفر عنوان کرد.
پس از این سخنان، محمدمهدی عزیززاده مسئول دبیرخانه کمیسیون تبلیغ و ترویج طی یادداشتی به بیان توضیحاتی درباره موضوع حفظ قرآن و تعداد حافظان پرداخت و این یادداشت را در اختیار خبرگزاری فارس قرار داد که متن آن به شرح ذیل است.
بسماللهالرحمنالرحیم
تأملی بر آمار حافظان قرآن کریم در کشور
اهمیت و فضیلت حفظ قرآن کریم و نگاشتن آیات گرانسنگ الهی بر لوح اندیشه و فکر، بر هیچ قرآنپژوه و آگاه از فضائل دینی پوشیده نیست. بر اینها بیافزایید تأکیدی که رهبر فرزانه انقلاب و ولی امر مسلمین بر انس مستمر با قرآن و به ویژه تدبر در مفاهیم و آموزههای این کتاب بیبدیل از طریق حفظ قرآن کریم نموده و در فرازهای مختلفی از فرمایشاتشان، بر این موضوع تأکید و تربیت حافظان مأنوس با معارف و مفاهیم قرآنی را مطالبه و در آخرین منویات قرآنیشان در جمع قاریان و حافظان قرآن کریم در سال 1390، تلاش برای تحقق وجود 10 میلیون حافظ قرآن در کشور را به عنوان یک افق روشن و مطالبه آشکار، فراروی مدیران و فعالان قرآنی کشور قرار دادند.
واقعیت این است که هیچ نهادی در کشور در حال حاضر و در زمان نگارش این متن، حسب واقعیتهای موجود، امکان ارائه آمار دقیق و متقن از تعداد حافظان قرآن کریم در کشور (اعم از حافظان کل و حافظان اجزاء مختلف) ندارد و آمار متناقض و مختلفی که گاهاًٌ توسط برخی از مسئولان در دستگاهها مختلف ارائه میشود خود گواهی بر این مدعاست. اما آماری که در چند روز گذشته و از تریبون شبکه قرآن و معارف سیما درخصوص تعداد حافظان قرآن در کشور ارائه و تعداد آنها حدود 2 میلیون نفر اعلام شد، نگارنده را بر آن داشت تا جستجوی قبلی خود را در این زمینه به روز کرده و چند سطری را در این خصوص به عنوان یک موضوع قابل تأمل و اهمیت برای برنامهریزان و علاقمندان حقیقی به تحقق فرمایش رهبر معظم انقلاب بنگارم؛
بر اساس «طرح ملی حفظ قرآن کریم» ابلاغ شده توسط شورای توسعه فرهنگ قرآنی در تیرماه 1395 که مشخصاً به عنوان برنامه ملی کشور برای تحقق مطالبه مقام معظم رهبری مبنی بر تربیت 10 میلیون حافظ قرآن در کشور تنظیم و ابلاغ شده است، حافظ قرآن به این شکل تعریف شده است؛ «فردی که توانایی دارد همه یا بخش قابل توجهی از آیات قرآن را به صورت صحیح و روان با تلفظ عربی حروف و حرکات در حد تمایز همراه با درک معنای ظاهری آیات از بر بخواند.» و در چشم انداز طرح نیز نگاشته شده است که: «در افق 1414، حفظ قرآن کریم، امری فراگیر بین تمامی اقشار جامعه اسلامی ایران خواهد بود؛ به گونهای که تعداد حافظان قرآن کریم در کشور به 10 میلیون نفر خواهد رسید. برنامههای آموزشی و محافل حفظ در سراسر کشور برپا شده و استفاده از آیات قرآن کریم در گفتوگوها و تعاملات روزمره عموم و فرهیختگان رایج خواهد شد.» در بند دوم اصول و رویکردهای اساسی طرح نیز آمده است که: « لازم است تا پایان سند چشمانداز در 1404 کلیه ظرفیتها برای ترویج و فرهنگسازی حفظ قرآن به کار گرفته شود و سامانهها و سازوکارهای اجرای طرح ملی، مستقر و حدود یکسوم از چشمانداز طرح (5/3 میلیون حافظ کل قرآن) محقق شود.»
بر این اساس نهادهای مسئول اجرای این طرح و تحقق چشمانداز آن، در گام اول یعنی 8 سال دیگر، موظفند ضمن تدارک زیرساختهای لازم برای اجرای طرح، تعداد 3 میلیون و 500 هزار نفر حافظ 30 یا حداقل 20 جزء از قرآن کریم را که آشنا به اصول قرائت صحیح قرآن کریم و قادر به درک معانی آیات باشد تربیت و در گام بعدی نیز ظرف 10 سال بعد، این تعداد را به 10 میلیون نفر برسانند. نکته دیگر آنکه در این طرح، لایههای عملیاتی تا حد راهبردهای ملی تعیین و تعریف اقدامات و زمانبندی جزئیتر اجرا و برآورد اعتبارات نیزبر عهده ستاد راهبری طرح گذاشته شده است.
همانگونه که متخصصان دانش برنامهریزی گفتهاند؛ آمار، ستون فقرات برنامهریزی است و برای تحقق یک برنامه، یکی از نیازهای اولیه، انجام مطالعات وضعیت سنجی و اطلاع از وضعیت موجود برای تدارک رسیدن به وضعیت مطلوب است. اکنون سؤال اصلی این است که وضعیت ما در موضوع حفظ قرآن کریم به صورت واقعی و روشن در کشور چگونه است و چه برنامهای برای رسیدن به نقطه مطلوب طراحی نمودهایم. متأسفانه همانگونه که در ابتدای این نوشتار گفته شد، اکنون آمار رسمی قابل استنادی درباره تعداد کل حافظان قرآن در کشور موجود نیست ولی میتوان از طریق آمار آزمونهایی که توسط نهادهای مسئول در کشور با فراخوان عمومی برگزار میشود تا حدی وضعیت موجود را روشن نمود که در ادامه آمار شرکت کنندگان رشته حفظ کل قرآن کریم و حفظ 20 جزء به بالا در آزمونهای سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان اوقاف و امور خیریه به تفکیک خواهد آمد. البته در این آمار موارد شرکت تکراری افراد درآزمون سال بعد از سرجمع افراد کسر نشده و اگر فردی در آزمون 5 سال متفاوت شرکت کرده است، 5 سهم از سر جمع محاسبه شده را شامل میشود. البته در مورد آزمون سازمان اوقاف و امور خیریه که قبول شدگان آزمون سازمان سنجش برای احراز حافظ کل قرآن بودن معرفی میشوند، آمار تعداد قبول شدگان در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و با قید داشتن شرکتکنندگان تکراری قید شده است.
سازمان اوقاف و امور خیریه: آزمون طرح اعطای مدرک کارشناسی به حافظان قرآن مصوب مجلس شورای اسلامی تا پایان 1394 تعداد 2 هزار هفت حافظ کل قرآن.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: آزمون سراسری حفظ قرآن کریم ویژه قرآنآموزان مؤسسات مردمی تا پایان 1395 تعداد 17 هزار و 993 حافظ 20 جزء و 13 هزار و 675 حافظ کل قرآن.
سازمان تبلیغات اسلامی: آزمون اعطای گواهینامه رسمی به حافظان قرآن کریم مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی تا پایان 1395 تعداد 7 هزار و 728 حافظ 20 جزء و 17 هزار و 962 حافظ
این آمار حداقل تعداد کسانی را که حاضر شدهاند تا یک نوبت خود را در معرض یک آزمون حفظ قرآن کریم قرار دهند را نشان میدهد و اگر تعداد افراد تکرای در این آمار را معادل کسانی بدانیم که حاضر نشدهاند تاکنون در هیچ آزمونی شرکت کنند، میشود در یک بیان کلی و غیر رسمی تعداد حافظان کل قرآن کریم در کشور را زیر 20 هزار نفر دانست. این آمار، با آنچه این روزها به عنوان آمار حافظان قرآن در کشور گفته میشود فاصله جدی دارد. دستگاهی تعداد حافظان کشور را 1 میلیون نفر ارزیابی و مسئول دیگری در نهاد قرآنی دیگر این تعداد را به 2 میلیون نفر افزایش داده است. اگرچه بر عهده رسانههاست تا صحت این ارزیابیها و حتی ارزیابی نگارنده را بررسی و به افکار عمومی ارائه دهند اما نداشتن آمار صحیح و اعلام آمارهای غیر دقیق از جانب کسانی که مسئولیت در حوزه قرآنی کشور دارند، قابل پذیرش نیست.
موضوع بسیار مهمی که در این میان، برای برنامهریزان مهم است، مسئله وضعیت اعتبارات مورد نیاز برای پیشبرد برنامه است. به طور خاص درخصوص این طرح، نوع برنامه اجرائی که متولیان انتخاب میکنند به میزان قابل توجهی در میزان اعتبارات مورد نیاز مهم بوده و تأثیرگذار است. در حالت عادی اگر قرار باشد تمامی منابع مالی مورد نیاز اجرای این طرح از محل بودجههای دولتی تأمین شود و هزینه سرانه هر نفر جزء را مبلغ ناچیز 50 هزار تومان در نظر بگیریم، تربیت 10 میلیون نفر حافظ کل قرآن، اعتباری حدود 15 هزار میلیارد تومان لازم دارد که رقم بسیار قابل توجهی است و تأمین آن از محل اعتبارات دولتی تقریباً کار غیر ممکنی است. به عبارت دیگر بر اساس شروط گفته شده، اجرای این طرح سالانه حدود 840 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد البته اگر نرخ رشد تورم و افزایش هزینهها را ثابت در نظر بگیریم. شکی نیست که برای اجرای طرح باید منابع مردمی و مشارکتهای اجتماعی را فعال و منابع اعتباری خارج از دولت را برای پیشبرد طرح فعال نمود که خود موضوعی مهم بوده و نیازمند برنامه است.
موضوع دیگر در حوزه برنامهریزی اجرای طرح، ظرفیتهای اجرائی طرح در کشور است. اولاً آنکه موضوع حفظ قرآن باید به یک موضوع مهم در فرهنگ عمومی کشور تبدیل شده و مردم با اهمیت و جایگاه آن آشنا شده و نسبت به لزوم توجه به آن به ویژه برای فرزندان خود توجیه شوند. بدون فرهنگسازی حفظ قرآن در کشور، اراده عمومی لازم برای تحقق 10 میلیون حافظ تأمین نمیشود. همچنین باید تمامی ظرفیتهای بخش دولتی و مردمی و به ویژه نظام رسمی آموزش قرآن در کشور درگیر موضوع شوند تا بتوان فاصله قابل توجه میان وضع موجود تا وضع مطلوب را پر کرد و به تحقق فرمایش رمضانیه مقام معظم رهبری امید داشت. اعتقاد محکم ولی مبهمی که در فضای عمومی کشور نسبت به حفظ قرآن وجود دارد باید با فرهنگسازی به عزمی راسخ و جدی در اکثریت قشر فعال کشور تبدیل شود. همچنین باید با تنوعبخشی به روشها و بکارگیری ابزارهای نوین آموزشی برای توسعه حفظ قرآن در کشور اهتمام جدی کرد و در گام نخست مراکز تخصصی مردمی برای توسعه حفظ قرآن در کشور ایجاد نمود. از سوی دیگر هم باید ابزارهای تشویقی لازم را برای حمایت از کسانی که به این امر مهم مبادرت میکنند تدارک دیده و برای تکریم جایگاه حافظان در کشور، تدارک ویژه دید.
با همه آنچه گفته شد، فاصله وضع موجود با رسیدن به نقطه مطلوب در موضوع حفظ قرآن در کشور مشهود است و آنچه در این 6 سال برای حرکت در این سمت اتفاق افتاده نیز قابل قضاوت. نگارنده بر این عقیده است که اگر بخواهیم به همین شیوه حرکت کنیم هرگز به نزدیکی چشم انداز ترسیم شده در طرح هم نخواهیم رسید. اگر به منویات قرآنی رهبر فرزانه انقلاب پس از سال 1390 نگاهی بیاندازیم، متوجه میشویم که ایشان پس از طرح مطالبه تحقق 10 میلیون حافظ قرآن، مطالبه دیگری را مطرح نکرده و گوئی منتظر اهتمام برای تحقق این موضوع مهم و راهبردی در کشور هستند. بر همه اصحاب فرهنگ و اهالی دیار قرآن فرض است که اکنون همه مساعی خود را برای پیشبرد این برنامه ملی بکار گیرند و در این میان البته سهم صاحب منصبان و صاحب نظران از دیگران بیشتر است.
پس از این سخنان، محمدمهدی عزیززاده مسئول دبیرخانه کمیسیون تبلیغ و ترویج طی یادداشتی به بیان توضیحاتی درباره موضوع حفظ قرآن و تعداد حافظان پرداخت و این یادداشت را در اختیار خبرگزاری فارس قرار داد که متن آن به شرح ذیل است.
بسماللهالرحمنالرحیم
تأملی بر آمار حافظان قرآن کریم در کشور
اهمیت و فضیلت حفظ قرآن کریم و نگاشتن آیات گرانسنگ الهی بر لوح اندیشه و فکر، بر هیچ قرآنپژوه و آگاه از فضائل دینی پوشیده نیست. بر اینها بیافزایید تأکیدی که رهبر فرزانه انقلاب و ولی امر مسلمین بر انس مستمر با قرآن و به ویژه تدبر در مفاهیم و آموزههای این کتاب بیبدیل از طریق حفظ قرآن کریم نموده و در فرازهای مختلفی از فرمایشاتشان، بر این موضوع تأکید و تربیت حافظان مأنوس با معارف و مفاهیم قرآنی را مطالبه و در آخرین منویات قرآنیشان در جمع قاریان و حافظان قرآن کریم در سال 1390، تلاش برای تحقق وجود 10 میلیون حافظ قرآن در کشور را به عنوان یک افق روشن و مطالبه آشکار، فراروی مدیران و فعالان قرآنی کشور قرار دادند.
واقعیت این است که هیچ نهادی در کشور در حال حاضر و در زمان نگارش این متن، حسب واقعیتهای موجود، امکان ارائه آمار دقیق و متقن از تعداد حافظان قرآن کریم در کشور (اعم از حافظان کل و حافظان اجزاء مختلف) ندارد و آمار متناقض و مختلفی که گاهاًٌ توسط برخی از مسئولان در دستگاهها مختلف ارائه میشود خود گواهی بر این مدعاست. اما آماری که در چند روز گذشته و از تریبون شبکه قرآن و معارف سیما درخصوص تعداد حافظان قرآن در کشور ارائه و تعداد آنها حدود 2 میلیون نفر اعلام شد، نگارنده را بر آن داشت تا جستجوی قبلی خود را در این زمینه به روز کرده و چند سطری را در این خصوص به عنوان یک موضوع قابل تأمل و اهمیت برای برنامهریزان و علاقمندان حقیقی به تحقق فرمایش رهبر معظم انقلاب بنگارم؛
بر اساس «طرح ملی حفظ قرآن کریم» ابلاغ شده توسط شورای توسعه فرهنگ قرآنی در تیرماه 1395 که مشخصاً به عنوان برنامه ملی کشور برای تحقق مطالبه مقام معظم رهبری مبنی بر تربیت 10 میلیون حافظ قرآن در کشور تنظیم و ابلاغ شده است، حافظ قرآن به این شکل تعریف شده است؛ «فردی که توانایی دارد همه یا بخش قابل توجهی از آیات قرآن را به صورت صحیح و روان با تلفظ عربی حروف و حرکات در حد تمایز همراه با درک معنای ظاهری آیات از بر بخواند.» و در چشم انداز طرح نیز نگاشته شده است که: «در افق 1414، حفظ قرآن کریم، امری فراگیر بین تمامی اقشار جامعه اسلامی ایران خواهد بود؛ به گونهای که تعداد حافظان قرآن کریم در کشور به 10 میلیون نفر خواهد رسید. برنامههای آموزشی و محافل حفظ در سراسر کشور برپا شده و استفاده از آیات قرآن کریم در گفتوگوها و تعاملات روزمره عموم و فرهیختگان رایج خواهد شد.» در بند دوم اصول و رویکردهای اساسی طرح نیز آمده است که: « لازم است تا پایان سند چشمانداز در 1404 کلیه ظرفیتها برای ترویج و فرهنگسازی حفظ قرآن به کار گرفته شود و سامانهها و سازوکارهای اجرای طرح ملی، مستقر و حدود یکسوم از چشمانداز طرح (5/3 میلیون حافظ کل قرآن) محقق شود.»
بر این اساس نهادهای مسئول اجرای این طرح و تحقق چشمانداز آن، در گام اول یعنی 8 سال دیگر، موظفند ضمن تدارک زیرساختهای لازم برای اجرای طرح، تعداد 3 میلیون و 500 هزار نفر حافظ 30 یا حداقل 20 جزء از قرآن کریم را که آشنا به اصول قرائت صحیح قرآن کریم و قادر به درک معانی آیات باشد تربیت و در گام بعدی نیز ظرف 10 سال بعد، این تعداد را به 10 میلیون نفر برسانند. نکته دیگر آنکه در این طرح، لایههای عملیاتی تا حد راهبردهای ملی تعیین و تعریف اقدامات و زمانبندی جزئیتر اجرا و برآورد اعتبارات نیزبر عهده ستاد راهبری طرح گذاشته شده است.
همانگونه که متخصصان دانش برنامهریزی گفتهاند؛ آمار، ستون فقرات برنامهریزی است و برای تحقق یک برنامه، یکی از نیازهای اولیه، انجام مطالعات وضعیت سنجی و اطلاع از وضعیت موجود برای تدارک رسیدن به وضعیت مطلوب است. اکنون سؤال اصلی این است که وضعیت ما در موضوع حفظ قرآن کریم به صورت واقعی و روشن در کشور چگونه است و چه برنامهای برای رسیدن به نقطه مطلوب طراحی نمودهایم. متأسفانه همانگونه که در ابتدای این نوشتار گفته شد، اکنون آمار رسمی قابل استنادی درباره تعداد کل حافظان قرآن در کشور موجود نیست ولی میتوان از طریق آمار آزمونهایی که توسط نهادهای مسئول در کشور با فراخوان عمومی برگزار میشود تا حدی وضعیت موجود را روشن نمود که در ادامه آمار شرکت کنندگان رشته حفظ کل قرآن کریم و حفظ 20 جزء به بالا در آزمونهای سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان اوقاف و امور خیریه به تفکیک خواهد آمد. البته در این آمار موارد شرکت تکراری افراد درآزمون سال بعد از سرجمع افراد کسر نشده و اگر فردی در آزمون 5 سال متفاوت شرکت کرده است، 5 سهم از سر جمع محاسبه شده را شامل میشود. البته در مورد آزمون سازمان اوقاف و امور خیریه که قبول شدگان آزمون سازمان سنجش برای احراز حافظ کل قرآن بودن معرفی میشوند، آمار تعداد قبول شدگان در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و با قید داشتن شرکتکنندگان تکراری قید شده است.
سازمان اوقاف و امور خیریه: آزمون طرح اعطای مدرک کارشناسی به حافظان قرآن مصوب مجلس شورای اسلامی تا پایان 1394 تعداد 2 هزار هفت حافظ کل قرآن.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: آزمون سراسری حفظ قرآن کریم ویژه قرآنآموزان مؤسسات مردمی تا پایان 1395 تعداد 17 هزار و 993 حافظ 20 جزء و 13 هزار و 675 حافظ کل قرآن.
سازمان تبلیغات اسلامی: آزمون اعطای گواهینامه رسمی به حافظان قرآن کریم مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی تا پایان 1395 تعداد 7 هزار و 728 حافظ 20 جزء و 17 هزار و 962 حافظ
این آمار حداقل تعداد کسانی را که حاضر شدهاند تا یک نوبت خود را در معرض یک آزمون حفظ قرآن کریم قرار دهند را نشان میدهد و اگر تعداد افراد تکرای در این آمار را معادل کسانی بدانیم که حاضر نشدهاند تاکنون در هیچ آزمونی شرکت کنند، میشود در یک بیان کلی و غیر رسمی تعداد حافظان کل قرآن کریم در کشور را زیر 20 هزار نفر دانست. این آمار، با آنچه این روزها به عنوان آمار حافظان قرآن در کشور گفته میشود فاصله جدی دارد. دستگاهی تعداد حافظان کشور را 1 میلیون نفر ارزیابی و مسئول دیگری در نهاد قرآنی دیگر این تعداد را به 2 میلیون نفر افزایش داده است. اگرچه بر عهده رسانههاست تا صحت این ارزیابیها و حتی ارزیابی نگارنده را بررسی و به افکار عمومی ارائه دهند اما نداشتن آمار صحیح و اعلام آمارهای غیر دقیق از جانب کسانی که مسئولیت در حوزه قرآنی کشور دارند، قابل پذیرش نیست.
موضوع بسیار مهمی که در این میان، برای برنامهریزان مهم است، مسئله وضعیت اعتبارات مورد نیاز برای پیشبرد برنامه است. به طور خاص درخصوص این طرح، نوع برنامه اجرائی که متولیان انتخاب میکنند به میزان قابل توجهی در میزان اعتبارات مورد نیاز مهم بوده و تأثیرگذار است. در حالت عادی اگر قرار باشد تمامی منابع مالی مورد نیاز اجرای این طرح از محل بودجههای دولتی تأمین شود و هزینه سرانه هر نفر جزء را مبلغ ناچیز 50 هزار تومان در نظر بگیریم، تربیت 10 میلیون نفر حافظ کل قرآن، اعتباری حدود 15 هزار میلیارد تومان لازم دارد که رقم بسیار قابل توجهی است و تأمین آن از محل اعتبارات دولتی تقریباً کار غیر ممکنی است. به عبارت دیگر بر اساس شروط گفته شده، اجرای این طرح سالانه حدود 840 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد البته اگر نرخ رشد تورم و افزایش هزینهها را ثابت در نظر بگیریم. شکی نیست که برای اجرای طرح باید منابع مردمی و مشارکتهای اجتماعی را فعال و منابع اعتباری خارج از دولت را برای پیشبرد طرح فعال نمود که خود موضوعی مهم بوده و نیازمند برنامه است.
موضوع دیگر در حوزه برنامهریزی اجرای طرح، ظرفیتهای اجرائی طرح در کشور است. اولاً آنکه موضوع حفظ قرآن باید به یک موضوع مهم در فرهنگ عمومی کشور تبدیل شده و مردم با اهمیت و جایگاه آن آشنا شده و نسبت به لزوم توجه به آن به ویژه برای فرزندان خود توجیه شوند. بدون فرهنگسازی حفظ قرآن در کشور، اراده عمومی لازم برای تحقق 10 میلیون حافظ تأمین نمیشود. همچنین باید تمامی ظرفیتهای بخش دولتی و مردمی و به ویژه نظام رسمی آموزش قرآن در کشور درگیر موضوع شوند تا بتوان فاصله قابل توجه میان وضع موجود تا وضع مطلوب را پر کرد و به تحقق فرمایش رمضانیه مقام معظم رهبری امید داشت. اعتقاد محکم ولی مبهمی که در فضای عمومی کشور نسبت به حفظ قرآن وجود دارد باید با فرهنگسازی به عزمی راسخ و جدی در اکثریت قشر فعال کشور تبدیل شود. همچنین باید با تنوعبخشی به روشها و بکارگیری ابزارهای نوین آموزشی برای توسعه حفظ قرآن در کشور اهتمام جدی کرد و در گام نخست مراکز تخصصی مردمی برای توسعه حفظ قرآن در کشور ایجاد نمود. از سوی دیگر هم باید ابزارهای تشویقی لازم را برای حمایت از کسانی که به این امر مهم مبادرت میکنند تدارک دیده و برای تکریم جایگاه حافظان در کشور، تدارک ویژه دید.
با همه آنچه گفته شد، فاصله وضع موجود با رسیدن به نقطه مطلوب در موضوع حفظ قرآن در کشور مشهود است و آنچه در این 6 سال برای حرکت در این سمت اتفاق افتاده نیز قابل قضاوت. نگارنده بر این عقیده است که اگر بخواهیم به همین شیوه حرکت کنیم هرگز به نزدیکی چشم انداز ترسیم شده در طرح هم نخواهیم رسید. اگر به منویات قرآنی رهبر فرزانه انقلاب پس از سال 1390 نگاهی بیاندازیم، متوجه میشویم که ایشان پس از طرح مطالبه تحقق 10 میلیون حافظ قرآن، مطالبه دیگری را مطرح نکرده و گوئی منتظر اهتمام برای تحقق این موضوع مهم و راهبردی در کشور هستند. بر همه اصحاب فرهنگ و اهالی دیار قرآن فرض است که اکنون همه مساعی خود را برای پیشبرد این برنامه ملی بکار گیرند و در این میان البته سهم صاحب منصبان و صاحب نظران از دیگران بیشتر است.
