تأثیرات مالیات بر ارزش افزوده بر رفتار مصرفکنندگان
همانطور که در علم اقتصاد بحثهای فراوانی بر رفتار مصرف کنندگان و تاثیرات اقتصادی آنان اشاره شده ولیکن قانون مالیات بر ارزش افزودهی ایران هیچ اشارهای به رفتار مصرف کننده و اثرات تشویقات مالیاتی آنان ارائه نکرده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، جهان اقتصاد نوشت: همانطور که در علم اقتصاد بحثهای فراوانی بر رفتار مصرفکنندگان و تاثیرات اقتصادی آنان اشاره شده ولیکن قانون مالیات بر ارزش افزوده ایران هیچ اشارهای به رفتار مصرف کننده و اثرات تشویقات مالیاتی آنان ارائه نکرده است.
از این دیدگاه سعی گردیده است که اثرات رفتار مصرفکنندگان و پرداختکنندگان مالیات و میزان انتظارات و نحوه آثار تشویقات مالیاتی در میزان جلب رضایت مودیان و بالطبع وصول مالیات حقه دولت بررسی میگردد. قبل از طرح موضوع بایستی تعاریفی واضح از بعضی عبارات صورت پذیرد:
مودیان مالیاتی: مطابق قانون مالیات بر ارزش افزوده در ایران، کلیه فعالان اقتصادی (اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از دولتی وغیردولتی) موظف به کسر و ایصال مالیات از مصرفکنندگان نهایی به حسابهای خزانه دولت میباشند.
مصرفکننده نهایی: مطابق قانون مالیات برارزش افزوده، پرداخت کننده نهایی مالیات بر مصرف بههنگام هر خرید کالا و خدمات میباشد. در بعضی مواقع بهدلیل نوع رفتار، مودیان مالیاتی و مصرف کننده نهایی یک نفر خواهند بود.
بازارهای رسمی: در این بازار کالاها و خدمات بهطور سلامت در داخل تولید و یا از مبادی رسمی کشور وارد گردیده، دارای خریدار و فروشنده واقعی و برای ارزش کل آن مبلغ مالیات و عوارض پرداخت گردیده است.
نحوه وصول مالیات از مصرف کنندگان نهایی مورد بحث این مقاله نمیباشد و برعکس رفتارها و انتظارات مصرفکنندگان نهایی از دولت وعکسالعمل دولت را نسبت به مصرفکنندگان نهایی و سایر افرادی که نسبت به اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده سرباز میزنند مورد بررسی قرار میگیرد.
انتظارات مودیان مالیاتی
مطابق نص صریح قانون مودیان مالیاتی موظف به دریافت و پرداخت مالیات بر ارزش افزوده گردیدهاند، که نوعی همکاری با سازمان امورمالیاتی در اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده بوده و تخلف از موارد خواسته شده مطابق قانون توسط آن سازمان جرائم سنگینی را متحمل خواهد شد. که مودیان انتظار دارند که در محاسبه مالیات وعوارض و همچنین جرائم توسط گروههای مالیاتی حداقل انصاف رعایت گردد.
در حالیکه این از مشکلات قانونی هست که به دولت تحمیل گردیده است بهطوری که مطابق قانون مالیات برارزش افزوده دولت نیز بههمراه مودیان مالیاتی موظف به رعایت قانون گردیده است در صورتیکه مودیان مالیاتی مرتکب تخلفی گردند مطابق ماده ۲۲ و ۲۳ و ۳۰ قانون مالیات برارزش افزوده دولت مکلف به محاسبه و ایصال جرایم مربوطه خواهد بود و هیچ تشویقی برای مودیان مالیاتی لحاظ نمیتواند بکند.
لازم بهذکر است ادارات مالیات برارزش افزوده سعی نمودهاند تا حد امکان همکاری مسالمتآمیزی مخصوصاً بخشودگی جرائم و تقسیطها در مورد مودیان مالیاتی اجرا نمایند.
انتظارات مصرفکنندگان نهایی
همانطور که انتظار میرفت مودیان مالیاتی با توجه به فراخوانهای هفتگانه در اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده همکاری کرده و مالیات بر مصرف را از مصرف کنندگان دریافت مینمایند.
با توجه به اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده تأثیر تورمی و افزایش قیمتها بر مصرفکننده نهایی فشارهای مضاعف آورده است. که در پی آن انتظارات به حق مصرف کنندگان نهایی بدین شرح است:
اولا: قیمتهای کالا وخدمات بالاتر از قبل اجرای نظام ارزش افزوده بوده و اطمینان معقولی از پرداخت مالیات و عوارض توسط مودیان مالیاتی صورت پذیرد.
دوما: مالیات و عوارض پرداختی که به مصرفکننده نهایی منتقل میگردد اثرات مثبت و مستقیمی بر زندگی آنان مشهود و محسوس گردد.
سوما: مصرف کننده نهایی انتظار دارد همانطور که به مودیان معاف از مالیات مطابق ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده مالیات و عوارض پرداختی را به حساب بهای تمام شده منتقل و مستقیما از مالیات بر عملکرد آنان کسر میگردد آنان نیز از این تشویقات استفاده نمایند.
سوالاتی که همیشه ذهن مصرف کننده نهایی را مشغول مینماید:
با توجه به پرداخت مالیات و عوارض به هنگام هر خرید کالا و خدمات آیا مودیان مالیاتی اقدام به پرداخت مینمایند یا خیر؟
با عنایت به پرداخت مالیات و عوارض چه مشوقهای مالیاتی و اجتماعی به آنان برگشت میگردد؟
در صورت خرید کالا و خدمات از بازار سیاه علاوه بر کاهش قیمتها مالیات و عوارض پرداخت نمینماید از اینرو چه مشوقهایی بر خرید از بازار واقعی وجود خواهد داشت؟
همانطور که خرید از بازارهای رسمی داخلی در اقتصاد کشور تاثیر میگذارد، مالیات و عوارض پرداختی نیز در اقتصاد مالی کشور اثر مستقیم خواهد گذشت دولت چه تمهیداتی برای پرداختکنندگان مالیات و عوارض قرار داده است؟
همانطور که در ایران به تمامی ایرانیان که فاقد تمکن مالی باشند یارانه پرداخت میگردد به مصرفکننده نهایی که مشمول یارانه نمیباشند چه یارانهای بابت خریدهای رسمی تعلق خواهد گرفت؟
مصرفکنندگان نهایی اگر کالاها و خدمات مورد نیاز را از بازار سیاه دریافت دارد علاوه بر تأثیر بد در اقتصاد کشور مالیات و عوارض را نیز پرداخت نخواهد کرد و در برابرِ مصرف کنندگان قانونی همیشه پیروز خواهند بود وهزینهی کمتری را تحمل خواهند کرد تفاوت این دو در کجا نهادینه شده است؟
مصرف کنندهای که کارگر یا کارمند بوده و ماهانه حقوقی مشخص دریافت میدارد از همان ابتدا مالیات حقوق پرداخت میکند آیا انصاف است هنگام مصرف نیز مالیات بر مصرف را نیز بهموقع پرداخت کند؟ به قولی بار مالیاتی دولت بر گردن مصرفکنندهای افتاده که هم برای درآمد و هم برای مصرف سر وقت مالیات پرداخت کند و چرا دولت نبایستی مراعات حالش را بنماید؟
پیشنهادات:
در مباحث اقتصادی خرید و فروش باعث رونق اقتصادی میگردد چرا که زنجیره تولید و صنایع وابسته بههم تنیده شده است. جا دارد دولت به جهت راهاندازی چرخ اقتصاد به مصرفکنندههای نهایی احترام گذاشته و به نوعی مصرف را نهادینه نماید. راهکارهای متعددی برای تحرک اقتصاد بهنظر میرسد که اولین مورد میتوان تشویق مصرف کنندگان نهایی به خرید از بازارهای رسمی نمود.
بهطور مثال هر یک از مصرف کنندگان نهایی به هنگام خرید خودروهای داخلی بهطور متوسط بین ۲۰ میلیون ریال تا ۱۵۰ میلیون ریال مالیات بر ارزش افزوده بهمراه مبلغ ارزش آن خودرو پرداخت مینماید که این عمل خرید یک نوع محرک اقتصاد و افزایش منابع دولتی میباشد که در صورت خرید از بازار سیاه تنها قاچاق رونق گرفته و دو عامل محرک اقتصادی و منابع دولتی از بین خواهد رفت.
یکی از مشوقهای مالیاتی برای مصرف کنندگان نهایی کمک در عدم پرداخت مالیات عملکرد و یا حقوق میباشد. بهطوریکه با ارائه مستندات و ورود اطلاعات در سیستم خرید وفروش فصلی به همان نسبت از پرداخت مالیات عملکرد وحقوق کسر گردد.
لازم به ذکر است مالیات بر حقوق در بودجهی کل کشور به نسبت سایر منابع دولتی سهم ناچیز داشته که چشم پوشی دولت از این مالیات، سهم زیادتری ازبابت وصول مالیات بر ارزش افزوده دریافت خواهد داشت و در شفافسازی اطلاعات مالیاتی نقش بهسزایی خواهد داشت.
علاوه بر شفافیت مالیاتی در بخش ارائهی فاکتورهای خرید کالا وخدمات نسبت به تشویق مردم به استفاده از کالاهای اصالتدار و ایرانی خواهد نمود.
