نگرانی های یکسان گروه های مختلف مردم از شب یلدا/ باید حفظش کنیم

تغییر؛ تعریف کوتاهی از آنچیزی است که اکنون بر سر یلدا آمده است. شبی که در گذشته مشخه ویژه آن مهمان شدن همه(عموها، عمه ها، خاله ها، دایی ها و فرزندانشان) اعضای فایل در منزل بزرگ خاندان، حافظ خوانی شخصی که با شعر آشنایی بیشتری داشت، آجیل‌‌های تازه که مادربزرگ با دستان پر مهرش برای نوه‌هایش آماده کرده بود، اناری که با عشق دانه دانه در ظرف نشسته بود، خاطره گویی و صدای خنده‌ها، جویا شدن از احوال و وضعیت اقتصادی فامیل و کمک کردن به آنها و ... بود.

اما با گذشت زمان به جای اینکه یلدایمان را حفظ و جهانی کرده به عنوان یک جشن با قدمت به نسل‌های بعدی منتقل کنیم هر سال به خاطر مشکلاتی از قبیل تورم، مسائل اقتصادی، دور شدن اعضای خانواده از هم و یا پیشرفت تکنولوژی کمی از سنت‌های این شب به فراموشی سپرده شده و یا با آیین های غرب مخلوط شد.

 به جهت بررسی وضعیت جشن شب یلدا سری به دو منطقه جنوبی و شمالی تهران زدم. از میان حرف ها و درد و دل های مردمان هر دو منطقه متوسط نشین و ثروتمند نشین تهران دریافتم که همه از این تغییرات ناراضی بوده خواستار بازگشت به آیین ها و سنت های پر مهر و بدون تکنولوژی گذشته هستند.

راضیه خانم مادر مسنی بود که برای خرید میوه شب یلدا به فروشگاه پایین شهر آمده بود و در گفت وگو با کانون خبرنگاران ایکنا؛ نبأ بیان کرد: ایران یک کشور با قدمت و با عظمتی است. زمان قدیم صلح و صفا و صمیمیت در بین مردم این کشور زیاد بود. احترام افراد حفظ و رسم و رسومات همه رعایت می‌شد به طور مثال شب یلدا در منزل بزرگ‌ترها یک سینی بزرگ به اسم مجمع روی کرسی می‌گذاشتیم و آجیل‌هایی مانند: برگه زردآلو، کشمش و گردو، میوه، لبوی داغ و کدو تنبل را در آن با سلیقه می‌چیدیم و دور هم از نعمت‌های خداوند لذت می‌بردیم ولی امروز هیچ کدام از آن مهربانی‌ها نیست و یا کمتر دیده می‌شود درواقع رفت و آمدها کم شده و فامیل از حال هم با خبر نیستند که بتوانند کمکی به یکدیگر کنند.

تا وقتی این موبایل‌ها و اینترنت هست حضور مادربزرگ‌ها کم رنگ شده

این مادر با چشم پر اشک ادامه داد: با آمدن این موبایل‌ها به زندگی فرزندانم دیگر ما آنها را در خانه نمی‌بینیم و اصلا فرصتی برای صحبت کردن با یکدیگر نداریم؛ پسرم حتی سر سفره غذا هم با موبایلش می‌‌آید؛ زمانی که من مادر، در منزلم نمی‌توان با فرزندم صحبت کنم چطور می‌توان شب یلدا با فامیلم صحبت کنم تا وقتی این موبایل‌ها و اینترنت هست حضور مادربزرگ‌ها کم رنگ شده.

آقامحمد کارمندی بود که تغییر وضعیت یلدا را به خاطر وضع اقتصادی مردم می‌دانست و بیان کرد: ما هر روز صبح با این نگرانی که نکند چیزی گران شده باشد از خواب بیدار می‌شویم و انقدر در زندگی مشکلات و کمبود اقتصادی و مالی داریم که دیگر نمی‌توانیم به شب یلدا فکر کنیم. وقتی قیمت انار 9 هزار تومان است من چطور می‌توانم مهمانی بگیرم و آئیین گذشته را برپا کنم؟

جشن های اختصاصی جوانان بدون حضور بزرگ ترها/بگذارید یلدایمان ایرانی بماند

در شمال تهران پیر و جوان فارغ از مشکلات مالی در بازار مشغول خرید میوه، آجیل و هدایای ویژه شب یلدا بودند و تنها نگرانیشان این بود که مبادا سنت زیبای ایرانی کم‌رنگ شود و یا به فراموشی سپرده شود. کبری خانم مادر مسنی که برای خرید آمده بود بیان کرد: در زمان قدیم لطف و صفای بیشتری بود و متاسفانه اکنون کدورت‌ها زیاد شده و جشن‌ها و عیدها هم نمی‌تواند مردم را دور هم جمع کند و نشانه‌های فرهنگ غرب در زندگی مردم باعث شده تا جوانان از خانواده‌ها جدا شوند و جشن‌های اختصاصی بدون حضور بزرگ‌ترها برای خود بگیرند، بیشتر در کافی‌شاپ‌ها و فضاهای کلاسیک و کمتر در مراسمات خانوادگی جمع می‌شوند و اگر هم حاظر می‌شوند در فضای مجازی سیر می‌کنند.

وی ادامه داد: هرچند ما سعی می‌کنیم که آیین سنتی را برپا کنیم و مانند گذشته از هندوانه، انار و آجیل در شب یلدا استفاده کنیم ولی باز هم این جشن‌ها مسیر دیگری را طی می‌کنند و تشریفات، تجملات و سنن غلط این اجازه را نمی‌دهند که یلدا ایرانی بماند و با جشن کریسمس غربی یکی نشود و این مشکلی است که ذهن مرا به خود مشغول کرده و دنبال راه حلی برای این مشکل هستم. البته به نظرم وضعیت اقتصادی هم بی‌تقصیر نیست. گرانی اجازه نمی‌دهد تا کل فامیل به دور هم جمع شوند و هر کس فقط می‌تواند خانواده خودش را مهمان کند. قطعاً در هر فامیل فرد ضعیف (از نظر مالی) وجود دارد که هر کس باید با درایت این افراد را شناسایی کند و به گونه‌ایی که به طرف بر نخورد او را در مخارج زندگی کمک کند فقط اینگونه است که می‌توانیم فقر را ریشه کن کنیم نباید به امید کسی بنشینیم تا مشکلاتمان را حل کند بلکه خودمان باید بتوانیم مشکلات خودمان را حل کنیم.

تجملات یلدایمان را خراب می‌کند

کبری خانم گفت: در زمان قدیم همه دور هم جمع می‌شدند و با صحبت کردن از حال و درد هم باخبر می‌شدند و از این طریق می‌توانستند به نیازمندان فامیل و کسانی که مشکلاتی داشتند کمک کنند ولی الان فقط به ظاهر دور هم جمع می‌شوند و انقدر درگیر تجملات و تشریفات می‌شوند که حتی یادشان می‌رود آیین یلدا مانند حافظ خوانی و حکایت گویی را برپا کنند چه برسد به دستگیری و کمک به اعضای فامیل، تجملات یلدایمان را خراب می‌کند و سبب می‌شود از ایرانی بودن فاصله بگیریم اکنون دیگر هیچ چیزی از اصول این جشن نمانده و همه‌چیز ظاهری شده است.

زهرا دختر جوانی بود با اعتقادی کمی متفاوت که به ما گفت: خود ما مقصر این هستیم که یلدا کم رنگ شده زیراکه اصلیت خودمان را فراموش کردیم و آداب و سنن خود را سرکوب کرده‌ایم. مردم برای اینکه خود را سرگرم کنند مجبور هستند خود را با آیین پر رونق‌تری مانند کریسمس که در ایران خودمان بیشتر از خارج برایش تبلیغ می‌شود مشغول کنند. این روزها در مغازه‌ها به جای اینکه تصویری از یلدا به نمایش گذاشته شود درختچه‌های کریسمس در ویترین مغازه‌ها جا خوش کرده‌اند و این نشان دهند این است که نسبت به آداب و نیاکان‌مان کم اهمیت شده‌ایم. با نشان دادن هندوانه و انار مردم به یلدا جذب نمی‌شوند باید زمینه فراهم شود، اگر در مدارس، از طریق فیلم‌های تلوزیونی و در بازار نمونه‌هایی از این سنت قدیمی به تصویر کشیده شود قطعاً حال یلدایمان خوب می‌شود با وجود اینکه یلدا یک رسم کهن و قدیمی ایرانی است ولی هیچ تبلیغی از آن در شهرها نمی‌بینیم اگر نیمی از تبلیغاتی که برای کریسمس در خارج می‌شد را برای یلدایمان داشتیم وضعیت تغییر می‌کرد.

در کنار این همه هیاهو و شلوغی بازار مادری با دست فروشی شمع‌های خیراتی نگران نان شبش بود حسرت خوردن لقمه ماهی و مرغ و قاشقی از برنج ایرانی را در دل داشت و با چشم اشک بارش منتظر کمک‌های مردمی بود.

یلدای معنوی/ هدف اصلی یلدا صله ارحام است
حجت الاسلام و المسلمین علیرضا رستمی عین الدین استاد دانشگاه تهران در رابطه یلدای اسلامی در گفت و گو با کانون خبرنگاران نبأ، گفت: نباید مراسم را وارانه جلوه دهیم، باید جنبه‌های مثبت این آیین را بسنجیم و به نسل‌های بعدی نیز منتقل کنیم. بنده با این موضوع که این آیین غربی شده موافق نیستم چرا که ایران دارای قدمت چند هزار ساله است و هر ملتی با اعتقادات و باورهای خود آیین‌شان را برگزار می‌کنند که این مراسم ها از نظر نیاکان و گذشتگان ما مثبت بوده و خیریتی در برگزاری آن می‌دانستند همچنین در دین مبین اسلام «الاعمال بنیات» دانسته شده یعنی همه اعمال شما با نیاتی که داشتید سنجیده می‌شود پس سعی کنیم نیت خیر گذشتگانمان را حفظ کنیم. همچنین پیامبر اکرم(ص) در حدیثی می‌فرماید: به عرف مردمان باید احترام گذاشت مگر اینکه شرکی در آن دیده شود یا فسادی به واسطه آن به وجود بیاید.
حجت الاسلام والمسلمین رستمی با اشاره به اینکه در بعضی منازل به خاطر وضعیت اقتصادی برگزاری برخی مراسم های سنتی با مشکل مواجهه می‌شود بیان کرد: این مسئله نباید باعث ناامیدی شود چرا که هدف اصلی از برگزاری مراسم شب یلدا صله ارحام است و چه بهتر از این است که مردم این شب را با جمع شدن در کنار یکدیگر و عمل به فضائل اخلاقی و خارج از تشرفات برگزار کنند. پیامبر اسلام در اینباره فرمودند: برکت در سفره‌ایی است که جمعیت زیادی بر سر آن بشینند، همچنین فرمودند: «صِلَةُ القَرابَهِ مَثراه فِی المالِ، مَحَبَّةٌ فِی الأَهلِ، مَنسَأَةٌ فِی الأَجَلِ؛ صله رحم سبب زیادی مال می‌شود».
این استاد دانشگاه در پایان بیان کرد: یلدا بهانه‌ایی است تا یک شب را فارغ از فضای مجازی و در دنیای واقعی در کنار هم و بدون اسراف جمع شویم و شب خوشی را با هم سپری کنیم و اگر به این حدیث پیامبر که می‌فرماید:«اسراف مال زیاد را اندک می‌کند و میانه روی مال اندک را برکت می‌بخشد» توجه کنیم اسرافی در یلدا نخواهیم داشت و هر کس به اندازه وسعش خرج می‌کند چرا که هدف ایجاد ناراحتی و کنش در بین خانوادها نیست بلکه مراد دلخوشی است.

بخور و نخورهای شب یلدا از منظر طب اسلامی

از آنجایی که شب یلدا یکی از شب‌های پر خوراکی ما است و شاید بخاطر تنقلاتش معروف شده رعایت یک سری نکات لازم است تا سلامتی که با ارزش‌ترین دارایی ماست به خطر نیفتد لذا حکیم‌یار زینب کریمیان یکی از شاگردان برجسته استاد خیراندیش در رابطه با بخور و نخورهای شب یلدا در گفت و گویی کوتاه با کانون خبرنگاران نبأ بیان کرد: در گذشته امکانات انبارداری، حمل و نقل و کاشت میوه‌های گلخانه‌ای وجود نداشت، میوه هر فصلی در همان فصل تولید و عرضه می‌شد. ولی متاسفانه با پیشرفت و توسعه تکنولوژی بجای استفاده بهینه از این فن‌آوری‌های روز و ابزارهای نوین در راستای تحقق اهداف عالیه بشر، صرفاً برای کسب درآمدهای سرسام آور، میوه‌ها، صیفی جات و محصولات کشاورزی مخصوصاً محصولات وارداتی با انواع سموم شیمیایی و بعضاً گلخانه‌ای تهیه، با انواع نگهدارنده‌های شیمیایی انبار و در همه فصول مختلف در سطح وسیع عرضه می‌شوند.
کریمیان افزود: در حالی که در طب سنتی مصرف میوه‌های فصل هر منطقه برای افراد آن منطقه مفید دانسته و توصیه شده است. یکی از بدترین مواردی که فقط چند ده سال است به عنوان رسمی غلط در آمده، خوردن هنداونه در شب یلدا است در حالیکه در قدیم طبق سفارش حکما در شبهای طولانی زمستان، خوردن انار، کدو حلوایی، آجیل و خشکبار گرم و محصولات فصل زمستان مرسوم بوده است.

خوردن هندوانه در شب یلدا و زمستان مضر است
وی تصریح کرد: هندوانه دارای مزاج سرد و تر است و میوه فصل تابستان محسوب می‌شود. مزاج فصل زمستان سرد و تر است لذا خوردن این میوه در فصل سرما و بدتر از آن در چله زمستان و آنهم در شب (که خود شب هم دارای مزاج سرد و تر است) کاری کاملاً اشتباه است زیراکه این عمل قطعاً باعث غلبه بلغم در افراد می‌شود و برای بدن بیماری و عوارضی را به همراه خواهد داشت. مخصوصاً برای افراد با مزاج بلغمی یا سالمندان که بلغم بیشتر آنها را اذیت می‌کند. حال اگر با هر توجیهی در شب یلدا هندوانه خوردید حتماً از آجیل‌های گرم شب یلدا مثل گردو، پسته، بادام و کشمش به مقدار فراوان میل کنید که از آثار سردی هندوانه بکاهید.
این حکیم‌یار بیان کرد: در قدیم حکما برای نگهداری میوه‌ها نیز تدابیر و اصول مفید برای سلامتی را مد نظر داشتند. مثلاً انگور را تبدیل به کشمش و مویز می‌کردند و در فصل پاییز که دارای طبع سرد و خشک است مصرف کشمش که دارای مزاج گرم و تر است را توصیه می‌کردند و در فصل زمستان که دارای طبع سرد و تر است مصرف مویز که دارای تری و رطوبت بخشی کمتری نسبت به کشمش است را توصیه می‌کردند همچنین کدوتنبل به جهت سرشاری از بتاکاروتن، ویتامین K و پتاسیم زیادی که دارد بسیار سفارش شده است.

شام شب چله/ شب یلدا ماهی نخورید

کریمیان گفت: معمولاً افراد در مهمانی‌های شب چله پرخوری می‌کنند، توصیه می‌شود شامتان را در اول شب و با حجم کمتر میل کنید تا با مصرف سایر پذیرایی‌های شب چله دچار عوارض پرخوری نشوید. اکثر مردم خواستار این هستند که شام فاخری در شب یلدا تهیه کنند و به اشتباه ماهی طبخ می‌کنند ولی ازآنجایی که ماهی بسیار سرد و تر است زمستان هم فصل سرد و تری است خوردن ماهی در شب یلدا باعث به وجود آمدن بیماری های بلغمی وسودایی می‌شود پس طب اسلامی توصیه می‌کند ماهی را در فصل تابستان بخوریم.

آجیل شب یلدا

وی تصریح کرد: شب یلدا نوید آمدن زمستان است و زمستان فصل سرد و تراست پس بهترین گزینه برای اینکه بیمارنشویم آجیل است. آجیل‌ها طبع گرم و خشکی دارند و برای پیشگیری از غلبه بلغم عالی هستند.
زینب رحیمی