کودتای 28 مرداد مردمی ترین دولت تاریخ معاصر ایران را سرنگون کرد

به گزارش ایکنا از گیلان، علی مرشدی زاد، عضو هیئت مدیره انجمن علوم سیاسی ایران امروز، 28 مرداد در نشست علمی «واکاوی ابعاد کودتای 28 مرداد سال 1332» که به همت سازمان اسناد و کتابخانه ملی استان گیلان در سالن اجتماعات سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان برگزار شد، با اشاره به گذشت 65 سال از کودتای 28 مرداد، اظهار کرد: کودتای 28 مرداد یکی از حوادث تلخ تاریخ معاصر ایران است.

وی با بیان اینکه مردمی ترین دولت در کل تاریخ معاصر ایران از طریق کودتای 28 مرداد سرنگون شد، تصریح کرد: قدرت های خارجی بار دیگر جایگاه خودشان را در کشور به دست آوردند و تلاش های ملت ایران در نهضت ملی به هدر رفت.

عضو هیئت مدیره انجمن علوم سیاسی ایران، نهضت ملی را نهضت مهمی دانست که ویژگی های زمان وقوع اهمیت آن را دوچندان می کند و گفت: در دهه 20 شاهد شکل گیری نهضت ملی شدن صنعت نفت بودیم که در سال 1330 به ثمر نشست و صنعت نفت در ایران ملی شد، اما این نهضت فقط محدود به نفت نیست، بلکه شناخت عناصر دخیل در نهضت و شرایط زمانی و مکانی آن حائز اهمیت است.

مرشدی زاد، نهضت ملی را یک نهضت مربوط به عصر مدرن دانست و عنوان کرد: نهضت ملی توسط عناصر برآمده از عصر مدرن یعنی طبقه متوسط جدید که تحت تاثیر زندگی مدرن قرار دارند، شکل می گیرد. در واقع طبقه متوسط نه از طبقه پایین هستند که دغدغه فقر داشته باشند و نه از طبقه بالا و بدون دغدغه هستند لذا آزادی، دموکراسی، استقلال و ملی گرایی خواسته طبقه متوسط است.

وی با اشاره به تلاش های پهلوی اول و دوم برای محدود کردن طبقه متوسط، ادامه داد: اصلاحات ارضی گامی در راستای محدود کردن قدرت زمین داران بود، زیرا زمین داران بخشی از قدرت را داشتند و شاه پهلوی می خواست پایگاه حمایتی خودش را به کشاورزان منتقل کند و آنان را در مقابل طبقه متوسط جدید، به عنوان تهدیدی برای جایگاه شاه قرار دهد.

عضو هیئت مدیره انجمن علوم سیاسی ایران، نهضت ملی را نهضت طبقه متوسط با دغدغه های خاص این طبقه دانست و تاکید کرد: نهضت ملی ایران به دست مردم به پیروزی رسید، اما دخالت عوامل داخلی و خارجی این حرکت را با شکست مواجه کرد.

وجود اسناد و منابع بسیار داخلی و خارجی درباره کودتای 28 مرداد

مرشدی زاد، شاه را یکی از عوامل شکست نهضت ملی دانست و یادآور شد: پهلوی دوم در دهه 20 دوره تحول را طی می کرد و ذیل شخصیت پدرش قرار داشت لذا به طور نسبی آزادی هایی را برقرار کرد، اما شاه به دنبال کسب قدرت و دیکتاتوری بود لذا دوگانه شاه و صدراعظم، شاه و وزیر و شاه و نخست وزیر را نمی پذیرفت و وزیر ضعیف و مطیع می خواست که از او تبعیت کند.

وی با بیان اینکه نقش مصدق در نهضت ملی تهدیدی برای شاه محسوب می شد، اضافه کرد: دولت مصدق قدرت انگلستان را در کشور کاهش داده بود لذا ورود نیروهای خارجی دومین عامل در شکست نهضت ملی بود. البته در آن زمان، آمریکا یکی از حامیان نهضت ملی بود، اما جابجایی قدرت از یک شخصیت دموکرات به یک جمهوری خواه موجب همراهی آمریکا با انگلستان در راستای کنار زدن مصدق شد، زیرا انگلستان با تبلیغات گسترده مصدق را عامل گسترش کمونیسم در ایران معرفی می کرد.

عضو هیئت مدیره انجمن علوم سیاسی ایران، با اشاره به وجود اسناد و منابع بسیار داخلی و خارجی درباره کودتای 28 مرداد، خاطرنشان کرد: دسترسی به اسناد کودتا بسیار محدود است، اما در سال 2000 میلادی یکی از اسناد مهم مربوط به کودتای 28 مرداد از محرمانه بودن خارج شد و آن کتاب خاطرات یکی از جاسوسان برجسته آمریکایی به نام دونالد ویلبر در جریان کودتاست.

مرشدی زاد، با بیان اینکه کتاب «مصدق و کودتا» را با کمک آرشیو امنیت ملی آمریکا ترجمه کردم، گفت: این کتاب به ابعاد مختلف کودتای 28 مرداد براساس اسناد می پردازد و محتوای اصلی آن شرح حوادث کودتا از زبان دونالد ویلبر و عملیات آژاکس است.

وی ارتباط انگلستان با نیروهای سنتی و مذهبی را یکی دیگر از عوامل شکست نهضت ملی دانست و متذکر شد: نیروهای مذهبی به سه دسته روحانیون غیر سیاسی مانند آیت الله بهبهانی، شخصیت های ضد امپریالیسم مانند آیت الله کاشانی و مذهبی های رادیکال مانند فداییان اسلام تقسیم می شدند و نیروهای سنتی طرفدار مصدق و دموکراسی در ایران بودند. حامیان مصدق در جریان چپ نیز از او جدا شدند و لذا فضا برای کودتای 28 مرداد آماده شد.

انتهای پیام