آستان مقدس «امامزاده صالح(ع)» اردبیل؛ دارالامان پناهندگان
گروه اجتماعی ــ زیارتگاه امامزاده صالح(ع) در میدان عالیقاپو، جنب مسجد ملامؤمن شهر اردبیل و در جوار بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی واقع شده است. ایشان فرزند حضرت امام موسی کاظم(ع) و برادر امام علیبن موسیالرضا(ع) است و این بقعه در دورههای مختلف و به ویژه دوران صفویه دارالامان پناهندگان بوده است.
به گزارش ایکنا از اردبیل، حضرت صالحبنموسی بنموسیالکاظم بنابر قول مشهور و با استناد به کتب ریاض الانساب، کنزالانساب، ناسخالتواریخ، حیاتالامام موسیبن جعفر(ع) و بسیاری دیگر از کتابهای تاریخی فرزند امام هفتم حضرت امام موسی کاظم(ع) و برادر امام علیبن موسیالرضا(ع) محسوب میشود.
بارگاه این امامزاده در شهر دارالارشاد اردبیل قرار دارد که در حومه آن نیز چندین مقبره و بقعه معروف به همین امامزاده وجود دارد.
این مقبرههای موجود در اطراف بارگاه امامزاده صالح(ع) بین مردم اردبیل به فرزندان حضرت امام موسی کاظم(ع) معروف است که در این میان و بین مقبرهها تعدادی قبور اجداد شیخ صفیالدین اردبیلی نیز قرار دارد.
بیشتر اطلاعات موجود و در دسترس، شفاهی و اطلاعات خیلی کم و پراکندهای در منابع راجع به امامزادههای شهر اردبیل و حومه آن در دست است که از این امامزادهها، دو امامزاده در شهر اردبیل وجود دارد که یکی از آنها به اوغلان ایمامزادهسی(امامزاده پسر) و دیگری به قئز ایمامزادهسی(امامزاده دختر) معروف هستند.
امامزاده دختر در جوار مسجدی است که مرحوم حاج میرصالح مجتهد انواری آن را ساخته و محل فعلی آن بین محله اوچدکان و بازار اردبیل قرار دارد، اما مقبره امامزاده صالح در نزدیکی میدان عالیقاپو واقع است.
دیگر برادر این دو بزرگوار نیز حمزه است که مرقد وی در کلخوران اردبیل و در جنوب آرامگاه شیخ جبرئیل واقع شده است که به همراه برادران خود به اردبیل آمده و ترویج دین میکند و در همین شهر نیز از دنیا میرود.
مزار شریف وی از دورههای گذشته مورد توجه خاص و عام بوده و خاندان جلیلالقدر صفویه نسبت به آن حضرت ارادت ویژهای داشتند.
بنابر قول مشهور اساس این نامگذاری و این که چرا به این اسامی معروف هستند معلوم نیست؛ همچنین معلوم نیست که از چه زمانی به این اسامی معروف گشتهاند، به دلیل نبود منابع مکتوب درخصوص امامزادههای اردبیل و به خصوص این دو امامزاده نمیتوان اطلاعاتی در این باره به دست آورد.
بقعه امامزاده صالح(ع) در میدان عالیقاپوی اردبیل قرار دارد که امامزاده صالح(ع) یا اوغلان امامزاده سی نام دارد که مالکیت اثر وقفی بوده و هم اکنون در اختیار ادارهکل اوقاف و امور خیریه استان اردبیل و هیئت امنای مسجد است.
این بنا شامل رواق حرم صحن و مسجد بوده که نمای جنوبی آن مرکب از ایوانی با تاق نیم گنبد و تزئینات کاشیکاری است، تنها قسمت باقیمانده از بنای قدیمی یک ساختمان هشت ضلعی است که ضریح در آن قرار دارد و تاریخچه ساخت این بنا به دوره صفویه برمیگردد که البته یک بنای نوساز مستطیل شکل نیز در سالهای اخیر به حرم اضافه شده است.
بر اساس اشعاری که روی کاشیهای ایوان ورودی نوشته شده بنا در زمان شاه عباس اول به سال ۱۱۳۰ هجری ساخته شده است.
در آن کاشیها اشعار و تاریخ ساختمان یا تعمیر بنا به این شرح نوشته شده است:
به عهد دولت عباس شاه دین پرور
که هست بنده اولاد خاندان علی
اساس روضه شهزاده صالح از سر صدق
بنا گذاشت حسن، چاکر، ولی علی
رقم زدم پی تاریخ آن، خرد گفتا:
مبارکست ز حب بنای حُسن علی
مصرع آخر که ماده تاریخ است به حساب ابجد ۱۰۳۱ میشود و بیت دوم حکایت از آن دارد که اساس روضه شهزاده بنا گذاشته شده است، اما چون قبل از آن تاریخ نیز بقعه این امامزاده بستری برای پناهندگان بوده است، چنین به نظر میرسد که اساس بنا ایجاد نگشته بلکه تعمیر یا تجدید بنا شده و یا قسمتی بر بنای قدیمی اضافه گشته است(اردبیل در گذرگاه تاریخ، بابا صفری، ۱۳۷۰).
دو سوی ورودی بنا و ورودی حرم که روبهروی هم قرار دارند، هشت تاق نما ساخته شده و پنجرههایی که در تاقنماهای جنوبی ساخته شده است، نور داخل رواق را تأمین میکند، ایوان ورودی حرم دارای تزئینات مقرنسکاری و آئینهکاری محدود است؛ حرم بقعه، در شمال رواق قرار دارد و دارای طرح هشت ضلعی با هفت تاقنما در هفت ضلع است و در سه تاقنمای جنوبی، شرقی و غربی، پنجرههایی برای نورگیری نصب شده است، ضریح آهنی بقعه در وسط حرم قرار دارد و در کنار حرم، اتاقی به چشم میخورد که مدفن دو تن از علما و مراجع عالیقدر گذشته است.
امامزاده صالح در عهد سلاطین صفوی مورد احترام بود و مقبره او، طبق نوشته آدام اولئواروس و شاردن، بست و دارالامانی برای گناهکاران به حساب میآمد، ولی چون محوطه گستردهای برای اقامت طولانی پناهندگان نداشت از این رو آنها در فرصت مناسبی که در روزهای اول به دست میآوردند، عرض میدانی را که بین آن بقعه و مقبره شیخ صفیالدین بود و امروزه به خط مستقیم در حدود صد متر است، میپیمودند و خود را به آستانه در ورودی شیخ میرسانیدند و تا زمانی که بخشوده نمیشدند در آنجا میماندند و از غذای مهمانسرای شیخ نیز اطعام میشدند.
به طور خلاصه با توجه به مطالب جمعآوری شده زیارتگاه امامزاده صالح(ع) که در شهر اردبیل قرار دارد و فرزند بلافصل آن حضرت است، در طول تاریخ چندان مورد توجه مردم نبوده است تا اینکه در دوره شاه عباس صفوی، این مکان تجدید بنا شده و محل بست مردم و دارالامان گناهکارن قرار گرفت و همچنان تا سالهای اخیر زیاد شناخته شده نبوده است، ولی با همت اداره اوقاف اردبیل و با همکاری سایر دستگاهها و نهادها این مکان مورد بازسازی قرار گرفته و فعالیتهای متعددی در راستای شناساندن این زیارتگاه انجام گرفته است و نیز برنامههای دینی و فرهنگی فراوانی اجرا شده است.
طبق اسناد موجود در کتب تاریخی علم انساب این امامزاده در اردبیل میزیسته است و در نیمه اول قرن سوم هجری به این شهر مشرف شدند که پس از شهادت سر مبارک ایشان از تن جدا و برای حاکم ری فرستاده میشود و شیعیان و دوستداران خاندان عصمت و طهارت سر مبارک این امامزاده عظیمالشأن را در میدان تجریش امروزی تهران به خاک سپرده و هم اینک این امامزاده واجبالتعظیم دارای دو زیارتگاه است.
انتهای پیام
