نهضت مشروطه؛ پایه‌گذار تصویب قانون اساسی، پارلمان و مجلس در ایران

14 مرداد مصادف با سالروز صدور فرمان مشروطیت از سوی مظفرالدین‌شاه قاجار است. در واقع فرمان مشروطه دستور تشکیل مجلس شورا در ایران و ثمره تلاش‌های آزادی‌خواهان وطن برای رهایی از استبداد مطلق شاهنشاهی است.

کشته شدن ناصرالدین‌شاه به دست میرزا رضای کرمانی که آشکارا انگیزه خود را قطع ریشه ظلم و نتیجه تعلیمات سیدجمال‌الدین دانسته بود، کوشش بیشتر در روند مشروطه‌خواهی را سبب شد.

اگرچه از مدتی قبل شورش‌ها و اعتراضاتی در شهرهای ایران علیه مظالم حکومت رخ داده بود اما شروع جنبش را معمولاً از ماجرای گران شدن قند در تهران ذکر می‌کنند. علاءالدوله حاکم تهران هفده نفر از بازرگانان و دو تن سید را به جرم گران کردن قند به چوب بست.

این کار که با تأیید عین‌‌الدوله صدراعظم مستبد انجام شد اعتراض بازاریان و روحانیان و روشنفکران را برانگیخت. اینان در مجالس و در مسجدها به سخنرانی ضداستبداد و تأسیس عدالتخانه یا دیوان مظالم پرداختند.

 بازاریان و عده زیادی از مردم به تحصن در سفارت انگلیس اقدام کرده و خواهان آزادی علما و تشکیل عدالتخانه شدند. عین‌الدوله با گسترش ناآرامی‌ها در شهرهای دیگر استعفا کرد و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله صدراعظم شد.

 در ابتدای حرکت، مسٔله اصلی، عدالتخانه و عدالتخواهی بود و به همین دلیل نهضت مشروطه را در ابتدا نهضت عدالتخانه می‌گفتند. با اوج‌گیری نهضت، به تدریج مسئله پارلمان و محدود کردن قدرت شاه مطرح شد.

با ادامه اعتراضات مردم با دو مهاجرت و نیز خواسته مردم مبنی بر عزل عین‌الدوله و همچنین اندیشه تأسیس مجلس شورای ملی در افکار مردم شاه مجبور به برکناری عین‌الدوله شد و با تأسیس مجلس موافقت کرد.

بالاخره مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ امضا کرد. علما و دیگرانی که به حضرت عبدالعظیم و قم رفته بودند بازگشتند و تحصن در سفارت انگلیس پایان یافت. مردم صدور فرمان مشروطیت را جشن گرفتند.

مجتبی نوروزی، عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه شهرکرد در گفت‌وگو با ایکنا از چهارمحال‌وبختیاری، بیان کرد: مشروطیت یک حرکت در تاریخ معاصر است که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد اما از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

وی با بیان اینکه شروع نهضت مشروطیت یک جریان دینی بود، اظهار کرد: علما برای شرع نهضت و یک اقدام اسلامی دست به کار شدند که علمایی همچون آئینی، شیخ فضل‌الله نوری، شیخ محمد طباطبایی، نورالله اصفهانی و... از شروع‌کنندگان این نهضت در شهرهای مختلف ایران بودند.

نوروزی با اشاره به اینکه نهضت مشروطیت ریشه در تحریم تنباکو دارد، افزود: سال 1207 تنباکو تحریم شد و سال 1285 نهضت مشروطه در امتداد یک نهضت دینی و علیه استمعار شکل گرفت.

این کارشناس مسائل سیاسی گفت: مردم و علما به دنبال تاسیس مکانی بودند تا شکایت‌های ایجاد شده از دولت و شاه را در آنجا بررسی کنند لذا عدلیه را در ایران تشکیل دادند که دستگاه حکومت را محدود، مشروط و اختیارات شاهی را کم کنند.

کوتاهی علما ‌
نوروزی افزود: دوران مشروطیت اولین دورانی بود که دو جریان دینی و غرب‌گرا با یکدیگر کار می‌کردند اما به علت کوتاهی برخی از علما غرب‌گراها سوار بر مشروطه شدند و مشروطه را از مسیر خود خارج کردند اما امام خمینی(ره) در انقلاب اسلامی جلوی اشتباهات علما را گرفت و مانع تکرار آن‌ها شد.

مدرس علوم سیاسی با بیان اینکه نهضت مشروطه پایه‌گذار دستگاه عدلیه، پارلمان و مجلس و موجب تصویب قانون اساسی در ایران شد، گفت: نهضت مشروطه سبب شد تا دستگاه‌های استبدادی عین‌الدوله و علاء‌الدوله حذف شوند که این اتفاق از دستاوردهای بزرگ این نهضت محسوب می‌شود، همچنین از سال 1285 تاکنون که در سال  1398 هستیم قانون اساسی، عدلیه، پارلمان و آزادی‌های سیاسی و مدنی در کشور ایجاد شده است.

روند مشروطیه و جریان دینی
نوروزی ادامه داد: بسیاری از کشورها هنوز آزادی سیاسی نداردند اما از 113 سال پیش چنین آزادی در کشور ما ایجاد شده است اما روند مشروطیه و جریان دینی نتوانست به سرانجام برسد و علاوه بر محاسن خوبش، دست خوش انحرافات شد و به جایی رسید که فاتحان تهران شیخ فضل‌الله نوری را اعدام کردند و به غلط سوار بر مشروطه شدند و این نهضت را از مسیر اصلی خود خارج کردند.

وی گفت: خارج شدن مشروطه از مسیر اصلی خود زمینه روی کار آمدن رضاخان را فراهم کرد و این جریان غربگرا «استبداد منور» را ایجاد کردند و بر این باور بودند که مردم ایران صلاح کار خود را نمی‌دانند لذا باید کشور دیگری بر آن‌ها مسلط شود.

نوروزی در پایان با بیان اینکه مشروطه با شروع خوب و عملکردی اشتباه نتوانست به سرانجام برسد، اظهار کرد: انقلاب اسلامی در امتداد رکن اول نهضت مشروطه قدم برداشت و این راه را با این تفاوت که اشتباهات علمای دینی تکرار نشود، ادامه داد.

انتهای پیام