سنگ‌اندازی نهادهای فرهنگی برای انیمیشن‌سازان جوان/ سارق خطابمان کردند + فیلم

 

ایکنا ــ چگونه ایده ساخت فیلم سینمایی «آخرین داستان» در ذهنتان شکل گرفت؟ روند تولید این اثر را هم برایمان توضیح دهید. 

رهگذر: ریشه علاقه‌مند به این داستان به دوران کودکی من بازمی‌گردد، زیرا پدرم از همان زمان، کتاب‌هایی برایمان می‌خواند که در آن‌ها قصه‌های شاهنامه به زبان کودکانه روایت می‌شد و من در ذهنم درباره این داستان‌ها تصویرسازی می‌کردم، در همین زمینه داستان فریدون هم برایم جذابیت زیادی داشت زیرا در این داستان ضحاک هم حضور دارد که در تصور مخاطبان عام شخصیتی کاملاً پلید است، اما این شخصیت حتی در شاهنامه کاملاً خاکستری است به همین جهت تصمیم گرفتم این شخصیت را در قالب یک انیمیشن ترسیم کنم. البته پیش از روایت قصه فریدون و ضحاک، به داستان جمشید هم علاقه‌مند بودم ولی چون پایان قصه جمشید بسیار تلخ است، ترجیح دادم قصه فریدون را روایت کنم.

ایکنا ــ آیا تجربه آخرین داستان آغاز راه است یا این‌که ترجیح می‌دهید در اثر بعدی‌تان به موضوع دیگری بپردازید؟

 

رهگذر: همانگونه که گفتم پدرم زمینه‌ساز علاقه‌مندی من به تاریخ و اساطیر ایرانی بود، به ‌همین جهت آثار تاریخی و ادبی گوناگونی را مطالعه کردم که یکی از آن‌ها شاهنامه بود و علاقه‌مندم در آثار بعد‌ی‌ام باز هم  قصه‌ای از شاهنامه روایت کنم و با انرژی بیشتری در این حوزه ورود کنم. 

ایکنا ــ جناب زنجان‌پور درباره نحوه حضورتان در فیلم «آخرین داستان» برایمان توضیح دهید. 

زنجانپور: من نیز مانند هر ایرانی عاشقانه فردوسی را دوست دارم و از کودکی با قصه‌های شاهنامه بزرگ شده‌ام و البته شخصیت فردوسی همواره برای من شگفت‌انگیز بوده است زیرا به این می‌اندیشم چگونه یک شاعر توانسته چنین فضاسازی زیبایی در اثرش ارائه دهد. از نگاه من فردوسی در مکتب شهاب‌الدین سهروردی است. این افراد به خوبی می‌توانند تصوراتشان را بازسازی کنند و آن را به زبان شعر بیان کنند. با این توضیح وقتی این موضوع به من پیشنهاد شد حضور در این فیلم را پذیرفتم. 

 

من پیش‌تر کارگردان این فیلم سینمایی را نمی‌شناختم، اما خوشحالم که در این اثر حضور یافتم، زیرا ظرفیت فیلم‌سازان جوان بسیار بالاست و از مسئولان هنری انتظار می‌رود از استعداد‌هایی نظیر اشکان رهگذر حمایت کنند، زیرا حضور چنین جوانانی برای آینده هنر هفتم  ضروری است. من تنها برای ضبط در کنار گروه بودم اما در همین زمان اندک هم ظرفیت‌های این تیم جوان برایم کاملاً عیان شد. 

ایکنا ــ چرا با وجود دوبلورهای خوبی که وجود دارند، صداپیشگی آخرین داستان را به بازیگران سپرده‌اید؟

رهگذر : فروش خوب و تأمین هزینه‌ها همیشه برای انیمیشن‌سازان اهمیت دارد، به همین جهت باید به شیوه‌هایی اندیشید که بتوان بازگشت سرمایه را تضمین کرد. استفاده از بازیگران سینما به‌عنوان دوبلور یکی از اتفاقات رایج در سینمای جهان است و ما هم از این ظرفیت استفاده کردیم و البته نکته مهم برایم تفاوت فاحش میان دوبلور و صداپیشه بود. 

 

 

در دوبله، دوبلور شخصیتی شکل گرفته را مقابلش می‌بیند که باید به جای آن  صحبت کند، اما در انیمیشن چنین نیست و در صداپیشگی، هیچ‌گونه پیش فرض ذهنی برای هنرمند وجود ندارد و باید خودش شخصیت را خلق کند و فکر می‌کنم صداپیشگی برای این هدف مناسب‌تر است مثلاً پرویز پرستویی در آخرین داستان جای شخصیت «ایستاده» صحبت می‌کند و در بخش‌هایی از انیمیشن حتی در حین گویندگی، بازی نیز می‌کرد. به همین جهت از هنرمندان صداپیشه استفاده کردم. 

 

زنجانپور: بهتر است همیشه به نظر کارگردان احترام بگذاریم زیرا اگر او احساس کرده که حضور بازیگر به‌عنوان صداپیشه بر کیفیتش اثرش می‌افزاید باید به او اطمینان کرد، هرچند قبول دارم دغدغه‌های اقتصادی هم برای این کار وجود دارد، ولی جدا از این موضوع، هیچکس به اندازه کارگردان نگران کیفیت اثرش نیست، در همین راستا مطمئناً وقتی تصمیمی می‌گیرد به عواقبش می‌اندیشد. در مورد خودم باید بگویم همیشه از من سؤال می‌شود چرا با وجود تجربه موفق در دوبله در این زمینه فعالیت نکردم اما من بیشتر خودم را یک بازیگر می‌دانم تا دوبلور. 

ایکنا ــ چرا کیفیت گرافیک برخی انیمیشن‌های خارجی تفاوت فاحشی با انیمیشن‌های ایرانی دارد؟

رهگذر: انیمیشن در طراحی خلاصه می‌شود. برای همین تفاوت کیفیت انیمیشن‌های داخلی و خارجی از دیدگاه من تنها در هنر طراحی خلاصه می‌شود، زیرا از  نظر سخت‌افزار هیچ‌گونه کمبودی نداریم، حتی اگر کمبودی هم وجود داشته باشد، می‌شود آن را برطرف کرد، ولی مطمئن باشید اگر ما بهترین ابزارها را هم داشته باشیم باز هم نمی‌توانیم آثار چشم‌گیر و جهانی تولید کنیم، زیرا کیفیت طراحی‌مان در حد تولیدات «والت دیزنی» نیست و اگر می‌خواهیم در حوزه انیمیشن اعتلا یابیم باید به جای خرید سخت‌افزار روی آموزش نیروهای متخصص تمرکز کنیم. 

 

درباره فروش انیمیشن‌های هالیوودی باید این نکته را یادآور شوم که بخش عمده‌ این فروش مدیون سیطره‌ آن‌ها در اکران است وگرنه آثار خوبی در دنیا تولید می‌شوند که می‌توانند مخاطبان بسیاری داشته باشند اما آن‌ها امکانات اکران آثار آمریکایی را ندارند. البته باید تأکید کنیم به هیچ وجه با انیمیشن سه بعدی مشکلی ندارم، حتی اولین اثرم هم یک کار سه بعدی بود اما این سبک از انیمیشن‌سازی  تنها یک ژانر است، ولی نباید به این بهانه، دیگر اشکال انیمیشن را نادیده گرفت.

ایکنا ــ آیا برای ساخت این فیلم از شما حمایتی صورت گرفته‌ است؟

رهگذر: هیچ نهاد و سازمانی به من برای ساخت این فیلم به من کمک نکرده‌ است، البته من بار‌ها به مراکز دولتی مراجعه کرده‌ام، اما بهانه‌های گوناگونی برای عدم حمایت وجود دارد. مثلاً در زمانی بحث بودجه را مطرح می‌کردند و در زمان دیگر می‌گویند دغدغه‌ای در این زمینه ندارد. جالب است بدانید من در خواستم را به چهار مدیر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ارائه کرده‌ام، اما جوابی از آن‌ها نگرفتم. در کنار مرکز گسترش؛ حوزه هنری، بنیاد سینمایی فارابی و... نهاد‌های دیگری بودند که این طرح را به آن‌ها ارائه‌ کردم. 

 

در این میان اتفاق جالبی هم برای من رخ داد که اشاره به آن خالی لطف نیست، در یکی از مراکز از من  خواستند تا نمونه اثرم را به ‌آن‌ها نشان دهم و وقتی نمونه را برایشان نمایش دادم به من گفتند که این نمونه کار خودم نیست و آن را در جست‌وجوهای اینترنتی یافتم و این موضوع بیانگر آن است که مدیران فرهنگی چقدر با فضای انیمیشن غریبه‌اند. به هر حال وقتی از حمایت‌های داخلی ناامید شدم ترجیح دادم سراغ حمایت کننده‌های بخش خصوصی و خارجی بروم که خوشبختانه در این زمینه توانستم کمک‌هایی دریافت کنم.

 

اولین کمک حدود ۱۰ سال پیش توسط یکی از آشنایان انجام شد که علاقه‌مند به فعالیت‌‌های فرهنگی بود. این سرمایه‌گذار در آن مقطع ۱۲۰ میلیون تومان به پروژه تزریق کرد و فعالیت ما آغاز شد. در ادامه راه هم از طریق سفارش‌های تبلیغاتی هزینه‌های کار را تأمین می‌کردیم. من برای تأمین هزینه‌های این اثر همه دارایی‌ام را فروختم، حتی برادرم به خاطر تأمین نیاز‌های آخرین داستان، خانه‌اش را فروخت، چون می‌خواستیم این اثر را به فرانسه ببریم تا بتوانیم از حمایت‌های مادی کمپانی «هنسی» بهره‌مند شویم.

 

در فرانسه این اثر به شدت مورد استقبال قرار گرفت و حتی گفتند که تا به حال چنین کاری با این محتوا ندیده‌اند. درباره کمپانی هنسی باید اضافه کنم این شرکت یک کمپانی بسیار مطرح انیمیشن است که هر ساله از ۶ انیمیشن خارجی حمایت مادی می‌کند.

 

در سالی که ما بخش‌های ساخته شده آخرین داستان را برایشان فرستادم از میان ۱۰۰ اثر ارسالی از سراسر دنیا، کار ما جزء شش انیمیشن انتخابی بود. در ادامه راه، حمایت هنسی کارمان را راحت‌تر کرد، زیرا سفارش‌هایمان به شدت افزایش یافت، چون شنیده بودند کمپانی هنسی اثر ما را تأیید کرده است. البته منظورم از راحت‌تر شدن کارمان حمایت‌های دولتی نیست زیرا آن‌ها همچنان پافشاری می‌کردند که حتماً به آن کمپانی پول داده‌اید تا تأییدتان کرده‌اند و این موضوع بیانگر عمق فاجعه است. البته من درباره کیفیت کارم وسواس دارم و نگذاشتم این سنگ‌اندازی‌ها و مسائل مالی کیفیت کارم را پایین بیاورد. 

در مراحل پس از تولید تمام تلاش را کردم تا بهترین سرمایه‌گذار را برای فیلمم انتخاب کنم. حتی در ارکستری که برای آهنگسازی آخرین داستان انتخاب کردم این موضوع را لحاظ کردم  و در پایان هم محمد رسول‌اف به عنوان تهیه‌کننده وارد پروژه شد که حضورش برای مراحل پایانی که بسیار پرهزینه بود، مفید واقع شد.

ایکنا ــ این فیلم اخیراً روی پرده رفته، اما اکران مهجور مانده است آیا از این وضعیت رضایت دارید؟

رهگذر: به هیچ وجه از شکل اکران راضی نیستم. چون در این زمینه سنگ‌اندازی‌های بسیاری شد. برای نمونه در روز اول نمایش، اکران فیلم بسته شد. در ادامه از ما تعهد گرفتند که باید با ۳ سالن در تهران نمایش فیلم را شروع کنیم. در ادامه نیز با تلاش‌های فراوان ۱۷ سالن در سراسر ایران این فیلم را به نمایش گذاشتند، این در حالیست که انیمیشن «بنیامین» با ۱۲۰ سالن اکران شده است. جالب این‌که فیلمم در سالن‌هایی که به نمایش درآمده به صورت تک سانس روی پرده رفته است. به هر حال با تمام مشکلاتی که برای نمایش این فیلم سینمایی به وجود آمده، نمایش فیلم بسیار خوب و امیدوار‌کننده بوده است.

 

نکته جالب اینجاست که شورای اکران آخرین داستان را جزء، سینمای کودک محسوب کرد این در حالیست که فیلم متناسب برای همه سنین است و جا دادن آن در ژانر کودک ظلمی مضاعف به این اثر است، زیرا فیلم‌های این حوزه بسیار بد اکران می‌شوند، اما به نظر من مشکل جای دیگری است زیرا این اثر کاملاً مستقل است و همین امر پاشنه آشیل آن شده است. به هر حال ما ناامید نمی‌شویم به ویژه در حوزه بین‌الملل روی اکران فیلم حساب کرده‌ایم، چون می‌دانیم این فیلم ظرفیت بالایی برای جذب مخاطب بین‌المللی دارد.

جدا از اهرم‌هایی که برای فروش این فیلم بازگو کردم عرصه‌هایی دیگری چون، بازی‌های کامپیوتری را در نظر گرفته‌ایم که به واسطه آن به درآمدزایی این کار کمک خواهیم کرد.

ایکنا ــ  آیا مایلید در زمینه قصص قرآنی و دینی هم فعالیت کنید.

در حوزه قصص قرآنی و اسلامی فیلم‌سازان خوبی هستند که مشغول به کارند، اما در حوزه موضوعاتی نظیر قصه‌های شاهنامه افراد دغدغه‌مند کم‌اند، پس ترجیح می‌دهم فعلاً در این حوزه فعالیت کنم تا آثاری در این زمینه هم تولید شود، زیرا همانگونه که گفتم برای موضوعات دینی کارگردان وجود دارد.

 

تولید این فیلم سینمایی برایمان اعتبار به همراه داشته است به همین جهت فقط به فروش آن فکر نمی‌کنیم، زیرا می‌دانیم به واسطه اعتبار این اثر کارهای بسیاری به ما ارجاع داده خواهد شد و با همین انگیزه با انرژی مضاعف کار می‌کنیم. 

 

گزارش تصویری این نشست را اینجا ببینید.