هفت گام تا تلاوت حرفهای قرآن کریم
مهدی دغاغله با اشاره به فنون و گامهای تلاوت حرفهای قرآن کریم گفت: در تلاوت قرآن کریم «صوت و نغمات» مهم است. البته صوت و نغمات در تلاوت اصل نیست. اصل در تلاوت، اعراب، مخارج حروف، وقف و ابتدا و ... است. اگر قرآن را با رعایت این گامها تلاوت کردیم، اما صوت و نغمه زیبایی نداشتیم که توجه مخاطب را جلب کند، با تلاوتی که با صوت زیبا انجام میشود بسیار متفاوت است.
مهدی دغاغله، مدرس و پیشکسوت قرآن کریم، در گفتوگو با ایکنا از خوزستان، درباره فنون تلاوت و گامهای تلاوت حرفهای قرآن کریم گفت: تلاوت قرآن در ماه مبارک رمضان به شکل خاصی مورد توجه است و روایات متعددی در این باره داریم. حضرت رسول اکرم(ص) فرمودند: «هر کس آیهای از قرآن کریم را در ماه رمضان بخواند، اجر آن مانند تلاوت تمام قرآن در ماههای دیگر است.» این روایت بر کمیت تلاوت تأکید دارد. پس هر قدر میتوانید در ماه رمضان قرآن بخوانید. در مورد کیفیت تلاوت و قرائت با تجوید و تأنی قرآن کریم نیز مهارتهایی وجود دارد که برای ارتباط با مخاطبان بیشتر به آنها نیاز داریم.
دغاغله درباره مهارتها و فنون تلاوت گفت: فنون تلاوت برای افرادی است که میخواهند به شکل تخصصی تلاوت کنند و شنونده داشته باشند. برای تلاوت حرفهای نه گام وجود دارد که قاری حرفهای باید به آنها پایبند باشد. در این مجال هفت گام آنها را بیان میکنیم. گام اول، التزام به صحت قرائت از حیث اِعراب و رعایت علائم کلمات است. عدم رعایت آن، معنی کلمه را تغییر میدهد و چنین خطایی که به آن خطای اِعرابی میگویند در مسابقات قابل بخشش نیست.
این داور مسابقات بینالمللی قرآن کریم افزود: گام دوم شناخت مخارج حروف است. باید بدانیم که در زبان عربی ۲۸ حرف و ۲۸ مخرج داریم. اگر زبانها را با همدیگر مقایسه میکنیم، متوجه تفاوت آنها میشویم. برای مثال در زبان انگلیسی حرف قاف وجود ندارد و به جای آن از Q استفاده میشود، چنانکه به قرآن quran میگویند. بنابراین با توجه به اینکه اکثر امت پیامبر(ص) عرب نیستند، نیاز است که مسلمانان با مخارج حروف آشنا شوند و تلفظ صحیح حروف را یاد بگیرند.
دغاغله تصریح کرد: ممکن است افرادی که زبان آنها عربی است بگویند که ما نیازی به یادگیری مخارج حروف نداریم. البته قرآن کریم باعث حفظ زبان عربی شده است و اگر قرآن نبود، زبان عربی از آن چیزی که میبینیم پراکندگی بیشتری داشت. در مصر حرف ج، گ تلفظ میشود، مثلاً به جای جمیل میگویند گمیل و حرف قاف را به صورت همزه ادا میکنند. در عربستان سعودی، کویت، عراق و اهواز حرف قاف، گ تلفظ میشود و یا حرف ج، یاء ادا میشود، مثلا به جای جبل میگویند یبل، یا به جای نجوم، نیوم میگویند.
وی ادامه داد: با وجود اینکه در این مناطق به زبان عربی حرف میزنند اما مخارج حروف تغییر میکند. وقتی به سمت قرآن میرویم باید این مخارج را رعایت کنیم. در مسابقات قرآن کریم بسیاری از شرکتکنندگانی که غیرعرب هستند کلمات را با ادای عربی و به خوبی تلفظ میکنند و با تلاش به اینجا رسیدهاند.
دغاغله گام سوم در تلاوت حرفهای قرآن کریم را احکام تجوید دانست و گفت: این احکام شامل تفخیم، ترقیق، ادغام اخفاء، اظهار، قلب صفات حروف و ... است. مثلا بدانیم حرف میم در آیه و «وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ»، مفخمه نیست.
این داور مسابقات گفت: گام چهارم در تلاوت قرآن، وقف و ابتداست که از ارکان تلاوت حرفهای به شمار میآید، یعنی قاری باید بداند کجا متوقف شود و از کجا شروع کند. چون وقف و ابتدا بر معنی اثر میگذارد. وقف اشتباه گاهی مخل در معنا نیست؛ اما گاهی نیز معنا را تغییر میدهد؛ مثلا در آیه يوسف «وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ» اگر قاری بعد از کلمه «فَأَكَلَهُ» توقف کند، معنای آیه این میشود که یوسف متاع را خورده است. پس وقف اشتباه معنا را تا این درجه میتواند تغییر دهد.
این مدرس قرآن افزود: گام پنجم و بسیار مهم صوت و نغمات است. این صفت متأخر است؛ به این معنا که صوت و نغمات در تلاوت اصل نیست. اصل در تلاوت، اعراب، مخارج حروف، وقف و ابتدا و نکاتی است که پیش از این گفتیم. اگر قرآن را با رعایت این گامها تلاوت کردیم اما صوت و نغمه زیبایی نداشتیم که توجه مخاطب را جلب کند، با تلاوتی که با صوت زیبا انجام شود بسیار متفاوت است. رسول اکرم(ص) به دلیل صوت زیبای بلال از او خواستند که اذان بگوید با وجود اینکه قدری در تلفظ سین و شین لکنت داشت. این برای ما درس است. صوت زیبا از بزرگترین نعمتهای خداست، چنانکه عبدالباسط با تلاوت زیبای خود خیلیها را به دین اسلام جذب کرد.
رسول اکرم(ص) به دلیل صوت زیبای بلال از او خواستند که اذان بگوید با وجود اینکه قدری در تلفظ سین و شین لکنت داشت. این برای ما درس است. صوت زیبا از بزرگترین نعمتهای خداست، چنانکه عبدالباسط با تلاوت زیبای خود خیلیها را به دین اسلام جذب کرد.
دغاغله گفت: گام بعدی در تلاوت حرفهای، «نبر و تنغیم» نام دارد. این موضوعی است که به زبان و نطق بر میگردد. مثلا در کلماتی مثل مستقرّ، سامریّ مفرّ، تاکید بر حروف آخر و تشدید آنها «نبر» نامیده میشود. ایجاد تفاوت میان جملات شرطی، خبری و استفهامی به لحاظ صوتی تنغیم است.
این قاری قرآن کریم بیان کرد: گام دیگر در تلاوت حرفهای قرآن این است که بدانیم بین رسمالخط و قرائت ارتباطی هست یا خیر؟ این بحث وسیع است. کتابت قرآن در زمان پیامبر اکرم(ص) توسط کاتبان متعددی انجام شد. آنها قرآن کریم را مانند خط امروز نمینوشتند و قواعد املایی آنها یکسان نبود. مثلاً حرف «الف» در کلماتی مثل مالک، ابراهیم، داوود، در رسمالخط عثمانی درج نشده است. اینکه آیا بین رسمالخط و قرائات ارتباطی هست بحث گستردهای است که قاری حرفهای باید با بخشی از آن آشنا باشد.
انتهای پیام
