یادگیری قرائت در کلاس «تقليد» / استقبال شایستهای از کلاسهای قرآن نمیشود
یک قاری قرآن در چهارمحالوبختیاری گفت: قرائت علاوه بر جنبه علمی و فنی یک جنبه هنری نیز دارد و تقلید نقطه آغاز فراگیری قرائت به شمار میرود، تقلید مقولهای است که هیچ قاری قرآنی، حتی در بالاترین سطح برای دستیابی به مهارتهای قرائت، از آن بینیاز نیست.
یک بُعد قرائت قرآن مسائل فنی و هنری علم تلاوت است که با تقلید از الحان قاریان قدیمیتر آغاز میشود. جایگاه تقلید برای قاریان ایرانی به خاطر فارسیزبان بودن و دور بودن از فضای موسیقی عرب از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ لذا تمام قاریان ایرانی یا غیرعرب برای آشنایی با فضا و چگونگی ردیفهای موسیقی قرآن در علم قرائت، در ابتدا باید کار تقلید را به طور دقیق و بدون کم و کاست انجام دهند.
در ایران قاریان نوجوان برای رسیدن به مراتب بالای قرائت قرآن کار تقلید را با نوارهای قاریان بزرگ مصری آغاز میکنند. به عقیده کارشناسان، تقلید نه تنها در بدو تلاوت امری ضروری و اجتنابناپذیر است بلکه متداولترین و بهترین شیوه آموزشی فن تلاوت قرآن کریم به شمار میرود.
عباس اسدی گندمانی، قاری موفق و برجسته استان چهارمحال و بختیاری است که از بدو ورود به قرائت قرآن در سنین دبستان تا امروز که در ۳۱ سالگی از قاریان و مدرسان قرائت قرآن کریم است، پیشرفت خود را مرهون تقلید از اساتید بزرگ مصری میداند. گفتوگوی ایکنا را با این قاری جوان با هم میخوانیم.
ایکنا - خودتان را معرفی کنید و بگویید از چه سنی وارد عرصه قرائت قرآن شدید.
عباس اسدی گندمانی، ۳۱ ساله و کارمند بیمه هستم. به عنوان مدرس قرائت قرآن در طرح ملی «استعدادهای قرآنی» با اداره تبلیغات اسلامی شهرستان بروجن همکاری دارم. همچنین به امر تدریس قرائت در دارالقرآن فاطمه زهرا(س) و جامعةالزهرا(س) واحد آقایان مشغول هستم که البته پس از شیوع کرونا، این روند از طریق فضای مجازی پیگیری میشود.
شروع فعالیتهای قرآنی بنده به دوران دبستان بر میگردد که در ایام تابستان در کلاسهای قرآن شرکت میکردم اما جرقه اصلی علاقهمندی به قرآن از جلسات قرآن خانگی دوشنبه شبها زده شد که هیئت حضرت علیاصغر(ع) در منازل برگزار میکرد و در یکی از این جلسات که بهصورت اتفاقی حضور یافتم، فضای معنوی و قرآنی جلسه برایم تأثیرگذار بود و باعث شد حضورم در برنامهها و جلسات فرهنگی، مذهبی و قرآنی این هیئت تداوم یابد که تا امروز ادامه دارد.
از آن زمان و بهویژه از دوران راهنمایی و سپس متوسطه، بهصورت خودجوش و بدون حضور در کلاس قرآن، تلاوت در برنامهها و حضور در مسابقات قرآن را آغاز کردم و بهویژه در رشته اذان در مسابقات زیادی حضور داشتم که بعدها در رشتههای قرائت ترتیل و تحقیق نیز این مسیر را ادامه دادم.
ایکنا - خاطره خود را از اولین تلاوتتان بگویید:
در دوران راهنمایی، به دلیل شناخته شدن در مدرسه و موفقیت در مسابقات به دفتر امام جمعه بروجن معرفی شدم و از آن زمان تاکنون به عنوان قاری این مراسم معنوی توفیق مشارکت در نماز جمعه را دارم.
یکی دیگر از اولین تلاوتهایی که خاطره آن در ذهنم ماندگار شده است، تلاوت در جمع فرهنگیان و معلمان در سن ۱۱ سالگی بود که تلاوت معروف مرحوم استاد شحات انور از سوره مبارکه احزاب را با تسلط کامل قرائت کردم که تحسین همگان را در پی داشت.
ایکنا - از حضورتان در مسابقات قرآن کریم بگویید:
از دوران دبستان در مسابقات فراوانی شرکت کردم، حضورم را با اذان آغاز کردم و در دوران راهنمایی و دبیرستان بهصورت جدی وارد عرصه قرائت ترتیل و تحقیق شدم. مقامهای استانی فراوانی در مسابقات مختلف اعم از دانشآموزی، دانشجویی، بسیج، اداره اوقاف و امور خیریه، مدهامتان و ... دارم. در سال ۹۱ نیز که مشغول تحصیل در دانشگاه آزاد واحد دهاقان در مقطع کارشناسی ارشد بودم، رتبه اول قرائت تحقیق را در مسابقات قرآن دانشگاههای آزاد استان اصفهان کسب کردم.
ایکنا - مقدمات یک قرائت خوب چیست؟
قرائت علاوه بر جنبه علمی و فنی یک جنبه هنری نیز دارد؛ لذا ظرافتها و تمرینات ویژهای را میطلبد. تقلید نقطه آغاز فراگیری قرائت بهشمار میرود. تقلید مقولهای است که هیچ قاری حتی در بالاترین سطح برای دستیابی به مهارتهای قرائت، از آن بینیاز نیست.
در خاطرات بزرگترین اساتید مصری میخوانیم که اكثر آنان مقلد قاریان پیشین خود بودند. بهعنوان نمونه استاد شحات انور، استاد ابوالعینین شعیشع، استاد کامل یوسف بهتیمی، استاد محمود علی البنا و بسیاری دیگر از قاریان مصری از مرحوم محمد رفعت تقلید میکردند.
این امر در مورد قاریان غیر عربی یک ضرورت اجتنابناپذیر است. استاد حامد شاکرنژاد مقلد محض اساتیدی چون استاد مصطفی اسماعیل بوده و بیش از ۴۰۰ قرائت از این استاد فقيد تقلید کرده، ضمن اینکه بیش از هزار قرائت اساتید مصری را نقد و بررسی کرده است. درواقع، تقلید سرزمینی است که برای رسیدن به مقصد قرائت باید از آن عبور کرد.
ایکنا - شاخصههای يک تقلید خوب و مؤثر چیست؟
تقلید از یک استاد واحد و اهتمام در داشتن تقلید دقیق از شاخصههای مهم تقلید است. ناگفته نماند که تلاوتهای تقلیدی باید با نظارت استاد اهل فن باشد و اشکالات و ایرادات آن توسط استاد احصا و یادآوری شود؛ لذا ارجح آن است که قرآنآموز با هر سختی از محضر استاد استفاده کند و اگر این امر برایش غیر ممکن بود، باید تقلید را با تمام ظرافتها و با دقت بسیار بالا انجام دهد. درواقع، استادی که از قرائتش تقلید میکنیم حکم استاد حی و حاضر را دارد و با این نگاه میتوان نکات فراوانی را در فرایند تقلید فراگرفت.
ایکنا - آیا میتوان تنها از طریق تقلید، ارکان قرائت را فراگرفت؟
اگر تقلید اصولی و صحیح اتفاق بیفتد، بله. درواقع تقلید تیری است که چند نشانه را هدف میگیرد و اگر کسی مقلد خوبی باشد، تا حد قابل قبولی به دانش و مهارت در ارکان قرائت اعم از تجوید، صوت و لحن و وقف و ابتدا دست مییابد.
مرحوم استاد مصطفی اسماعیل در خاطرات خود گفته است که در ابتدای کار نام برخی نغمات و دستگاهها را نمیدانسته و از مستمعان فرا گرفته است، پیداست که دانش تئوری قرائت امری آموختنی است و اصل در قرائت، توانایی و مهارت اجرای صحیح نغمات و الحان و رعایت تجوید و در یک کلام، توجه به ارکان قرائت است.
امروزه به مدد فضای مجازی، رسانههای قرآنی، فایلها و نرمافزارهای آموزشی، نمایشگاهها و فروشگاههای فرهنگی، قرآنی و ... دسترسی به آموزش قرآن فراهم شده است؛ لذا میتوان به صورت خودآموز و خودجوش و با بهرهگیری از مقوله تقلید به پیشرفت قابل توجهی دست یافت البته تأکید میشود که نقش استاد در فرایند پیشرفت در قرائت غیر قابل انکار است.
ایکنا - فضای قرآنی استان را چگونه ارزیابی میکنید؟
به فرموده مقام معظم رهبری، ما در جامعه اسلامی از قرآن دور هستیم و آنگونه که باید و شاید با قرآن انس نداریم. در استان مراکز قرآنی و آموزشها و کلاسهای خوبی بهویژه در زمینه حفظ قرآن کریم وجود دارد اما متأسفانه استقبال بایسته و شایسته صورت نمیگیرد. خانوادهها کلاس قرآن فرزندان را در حاشیه قرار داده و رشتههای دیگر در اولویت آنان قرار دارد حال آنکه قرآن باید اصل باشد.
نکته بعدی نهادها و دستگاههای قرآنی استان هستند که متأسفانه شاهد موازیکاری در امر فعالیتهای قرآنی و برگزاری مسابقات و کلاسها و ... هستیم. برخی نهادها بدون توجه به خروجی کار تنها در پی آمارسازی و ارائه ارقام و اعداد هستند. ما فقط دنبال اجرای این طرح یا آن کلاس هستیم اما توجهی به خروجی کار نداريم.
هر نهاد متولی امر قرآن باید بخشی از کار را در دست بگیرد و با همدلی و همافزایی و تعامل چندجانبه همه دستگاهها، قطعاً تأثیرات خوبی را شاهد خواهیم بود؛ لذا علاوه بر کمیت، کیفیت نیز باید مد نظر قرار گیرد.
ایکنا - چگونه میتوان از تلاوت قرآن کریم به کاربرد قرآن در زندگی دست یافت؟
نخست آنکه قاری را به تمام معنا تربیت کنیم، همچنانکه امام علی(ع) فرمودند قرآن کریم ظاهر و باطنش عمیق است و تلاوتها همان ظاهر عمیق قرآن است که باید مورد توجه قرار گیرد. بهعلاوه در کنار پرداختن به ظاهر قرآن باطن آن نیز با مد نظر قرار دادن مفاهیم، تفسیر و تدبر باید مورد توجه قرار گیرد که این اتفاق کمتر میافتد و اغلب به ظاهر قرآن توجه بیشتری میشود.
قاری قرآن باید طوری تربیت شود که در عین پرداختن به آهنگ، نغمات، صوت، لحن، تجوید و ... بداند که چه مفاهیمی را قرائت میکند و بتواند با قرائتش معانی و مفاهیم آیات را به مخاطبش القا کند.
ایکنا - چگونه میتوان مبانی و آموزههای قرآن را در جامعه نهادینه کرد؟
جامعه ما اسلامی و قرآن کتاب آسمانی ماست، نه تنها قاریان و حافظان، بلکه هر عضوی از جامعه باید پیگیر و دنبالکننده فراگیری مبانی قرآن باشد. در این راستا، سازمانهای فرهنگی و قرآنی میتوانند با برپایی دورهها و کلاسهای مفاهیم و تدبر و تفسیر به تحقق این امر مهم کمک کنند، فضای مجازی و رسانهها نیز کمک مهمی هستند.
بخشی از کار بر عهده خود فرد است که از طریق مطالعه تفسیرهای ساده و کاربردی مانند «تفسیر نور» حجتالاسلام قرائتی که بهصورت کتاب و نرمافزار در دسترس همگان است، میتواند با مفاهیم آیات قرآن مأنوس شود.
ایکنا - از تأثیر انس با قرآن در زندگی خودتان بگویید.
بدیهی است که نمیتوان منکر تأثیر قرآن در زندگی شد و هر فردی که دوست و همراهش قرآن باشد، به بركت قرآن از وجهه اجتماعی خوبی برخوردار است و در لحظات گوناگون زندگی فردی و اجتماعی لطف خداوند و کمک قرآن را لمس میکند. قرآن حلقه گمشده امروز در زندگی انسانها یعنی آرامش را برای کسی که مأنوس و رفیق آیات الهی است، به ارمغان میآورد.
قرآن بهترین دوست و رفیق و همراه انسان است و باید در محکمتر ساختن این رفاقت کوشا باشیم.
ایکنا - تلاوت کدام آیه یا سوره قرآن برایتان خاصتر و دلنشینتر است؟
وقتی توفیق زیارت بارگاه مطهر اباعبدالله الحسین(ع) نصیبم شده بود مشاهده سوره مبارکه «شمس» بر سر در ضریح ایشان تصویر ماندگاری از این سوره مبارکه را در ذهنم حک کرد و تلاوت این سوره خاطره سفر معنوی تشرف به کربلا را در ذهنم زنده میکند.
انتهای پیام
