بهزیستی یا آموزش و پرورش؛ کدام‌یک متولی بهتری برای مهدهای کودک هستند

حبیب‌الله مسعودی‌فرید، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در گفت‌وگو با ایکنا، به تشریح جزئیات مربوط به واگذاری تولی‌گری مهدهای کودک کشور به وزارت آموزش و پرورش و یا سازمان بهزیستی پرداخت و گفت: یکی از مشکلاتی که در گذشته وجود داشت محتواهای متعددی بود که در مهدهای کودک ارائه می‌شد. چندین سال است که همکاران ما در بهزیستی با کمک متخصصان این حوزه محتواهایی را که برای مهدهای کودک پیشنهاد می‌شد، بررسی و داوری می‌کنند. به افرادی که می‌خواستند محتوای آموزشی برای مهدهای کودک تولید کنند نیز مشاوره ارائه می‌دهیم. فراخوانی نیز برای تولید محتوای مناسب برای مهدهای کودک منتشر و تولیداتی ارائه شده است.

وی به تلاش‌ برای یکسان‌سازی محتواهای ارائه‌شده در مهدهای کودک نیز اشاره کرد و افزود: تلاش کردیم محتوای مهدها را یکسان و هر ساله ابلاغ کنیم. ارائه این محتواها در مهدهای کودک نیز در دست بررسی است و هیچ مهدکودکی نمی‌تواند از محتوای دیگری، به غیر از محتوای مورد تأیید، استفاده کند. چندین سال آموزش و پرورش قرار بود که محتوا و شاخص‌های آموزشی و پرورشی را به بهزیستی ارائه دهد، اما نه تنها محتوایی به ما ارائه نشد، بلکه محتواهای خودمان را به آموزش و پرورش ارائه دادیم و پس از تأیید آنها، به استان‌ها ابلاغ می‌کنیم.

چه کسی متولی بهتری است؟

مسعودی‌فرید در پاسخ به اینکه تولی‌گری مهدهای کودک از سوی کدام نهاد به نفع بچه‌‌های ایران است؛ بهزیستی یا آموزش و پرورش؟ گفت: نظر اصلی و اولیه ما این است که باید یک متولی برای مهدهای کودک وجود داشته باشد. البته شورای عالی انقلاب فرهنگی یا مجلس شورای اسلامی هر تصمیمی را مصوب کنند ما آن را می‌پذیریم اما در این خصوص چند نظر داریم. مسئله اول تعیین متولی واحد و تولی‌گری یکپارچه است و مسئله دوم اینکه نگاه ما به کودکان زیر سن دبستان باید همه‌جانبه باشد. مسئله مهم رشد و تکامل همه‌جانبه کودکان یعنی رشد جسمی، روانی، اجتماعی، عاطفی و معنوی کودکان است. آنچه ما تأکید داریم این است که چه آموزش و پرورش و چه بهزیستی متولی باشد باید به رشد همه‌جانبه کودکان زیر سن دبستان توجه شود.

وی در مورد اقداماتی که طی سال‌‌های اخیر بهزیستی برای مهدهای کودک انجام داده است، گفت: چندین سال است که به صورت دائمی بر مسائل مهدهای کودک بازنگری صورت می‌گیرد. از جمله بحث کفالت مربیان مهدهای کودک مطرح و با همکاری دانشگاه علوم بهزیستی توانمندی مربیان مهدهای کودک بررسی شده است. همچنین آموزش بدو ورود مربیان و مدیران مهدهای کودک چندین سال است که با همراهی جهاددانشگاهی در حال انجام است و برای ارتقای هر چه بیشتر شرایط مهدهای کودک اخیراً طرحی را به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کردیم که محور آن رشد و تکامل همه‌جانبه است.

مسعودی‌فرید تشریح کرد: رئوس اصلی طرح این است که بتوانیم موجب ارتقای هویت دینی و ملی بچه‌ها شویم و بر روی بحث سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی و مهارت‌های زندگی تمرکز کنیم. این طرح جنبه‌های دیگری دارد مانند فعال‌تر شدن بخش‌هایی از قبیل اولیا و مربیان که باید فعالیت جدی‌تری کنند. چه مسئولیت مهدهای کودک بر عهده بهزیستی باقی بماند یا نماند در کشور باید سرمایه‌گذاری بیشتری روی این گروه‌های سنی انجام دهیم.

7.5 درصد بچه‌‌های ایرانی مهدکودک می‌روند

وی از تعداد محدود مهدهای کودک در ایران سخن گفت و افزود: در حال حاضر 15 هزار مهدکودک در کشور فعال است؛ یعنی از تمام بچه‌‌های ایرانی که در سن مهد کودک هستند فقط هفت و نیم درصد در مهدهای کودک حضور دارند. باید این نگاه در کشور ایجاد شود که همه بچه‌‌ها نیاز به حضور در مهدهای کودک دارند. همه بچه‌‌های زیر سن دبستان باید یکسری خدمات آموزشی ـ تربیتی دریافت کنند و نرفتن این 92 و نیم درصد به مهد کودک مشکل و مسئله مهمی است و ما فقط با پوشش فراگیر تمام بچه‌‌ها در مهدهای کودک می‌توانیم به ایران اسلامی 1440 برسیم.

معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: برای رشد و تعالی کودکان باید بدانیم که بخشی از وقت بچه‌ها در مهدهای کودک و بخش دیگر در خانه می‌گذرد پس باید خانواده نیز مهارت‌های فرزندپروری را بیاموزد که چگونه با بچه‌ها در خانه رفتار کنند. بخش رسانه نیز بسیار مهم است برنامه کودکی که در شبکه‌های مختلف از جمله شبکه پویا پخش می‌شود باید با مهدکودک و خانه هم‌راستا باشد؛ اگر مهدکودک، خانه و رسانه هم‌راستا با یکدیگر باشند، می‌توانند نقش درست تربیتی برای کودکان ایفا کنند.

چقدر فضای شهری مناسب برای کودک ایجاد کرده‌ایم؟

وی بر لزوم نگاه کلی‌نگر بر مسئله کودکان در ایران تأکید کرد و گفت: اگر نگاه کل‌نگر به موضوع کودک داشته باشیم، این سؤال مطرح می‌شود که چقدر فضای شهری مناسب کودک ایجاد کرده‌ایم؟ همه این مباحث در طرح ارائه شده به شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شده است. شورا معتقد است که باید به کل عرصه‌های مرتبط با کودک ورود کنیم. پیشنهاد کرده‌ایم نهاد سیاست‌گذاری شورای عالی کودک ایجاد کنیم و همه ابعاد کودک در همه مکان‌‌ها و محیط‌ها را مدنظر داشته باشیم.

مسعودی‌فرید تصریح کرد: همین شهر تهران را در نظر بگیرید، در این شهر چند تئاتر کودک داریم و چقدر تئاترهای مربوط به کودکان فعال هستند؟ ما اینگونه به مسئله کودک فکر نکرده‌ایم. اگر بخواهیم جامعه دوستدار کودک طراحی کنیم، مسئله فقط مهدکودک نیست بلکه کل اجتماع را شامل می‌شود. اگر نگاه اینگونه باشد مشکلات مربوط به بچه‌‌ها مرتفع می‌شود. بسیاری از کشورها بخشی از تولید ناخالص داخلی خود را بر روی رشد و تکامل همه جانبه کودکان سرمایه‌گذاری می‌کنند. نگاه ما نیز به کودکان باید نگاه سرمایه‌گذاری باشد نه هزینه‌ای.

وی در ادامه با تأکید بر اینکه باید آموزش بچه‌‌ها در مهدهای کودک مانند آموزش در مدارس رایگان و جزء خدمات عمومی باشد، گفت: نظام و دولت باید به مسئله مهدهای کودک به عنوان خدمتی که باید همه از آن برخوردار باشند، بنگرند. همه بچه‌ها باید از خدمات مربوط به مهدهای کودک برخوردار شوند. در برخی کشورها مانند ژاپن، فرانسه و ایتالیا مهدهای کودک رایگان است اما ما برای حضور بچه‌‌ها در مهدهای کودک پول دریافت می‌کنیم.

مسعودی‌فرید افزود: تصور کنید همه مدارس ایران غیردولتی بود و باید برای حضور بچه‌ها در مدارس پول دریافت می‌شد، چند درصد از مردم می‌توانستند از آموزش در مدارس بهره‌مند شوند؟ بعید می‌دانم بیش از 10 درصد مردم این توانایی را داشتند که هزینه تحصیل را بپردازند. به همین دلیل است که قانون اساسی آموزش و بهداشت را رایگان اعلام کرده است. آموزش کودکان در سن مهدکودک را نیز باید به عنوان یک خدمت عمومی در نظر بگیریم آن زمان است که حضور بچه‌‌ها در مهدهای کودک افزایش پیدا می‌کند.

چرا باید همه بچه‌ها مهدکودک بروند؟

وی در پاسخ به اینکه چرا حضور کودکان در مهدهای کودک ضروری است؟ گفت: در گذشته تعداد اعضای خانواده زیاد بود و در آن چندین فرزند، پدربزرگ و مادربزرگ و اعضای خانواده گسترده در کنار هم زندگی می‌کردند، این بچه‌ها در کنار هم همانند یک مهدکودک بودند. اما حالا خانواده‌‌ها با یک یا دو فرزند در یک خانه کوچک زندگی می‌کنند. این بچه‌ها قبلاً در محیط‌های باز کوچه و حیاط، بسیاری از موارد از جمله زندگی اجتماعی را از  یکدیگر می‌آموختند اما اکنون بچه‌‌ها ارتباط بسیار کمی با همسالان خود دارند.

معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: ارتباط والدین با بچه‌‌ها متفاوت از ارتباط بچه‌ها با یکدیگر است. باید جایی وجود داشته باشد که بچه‌‌ها با هم زندگی کردن را بازی کنند. شاید از نظر ما دعوا کردن، آشتی کردن، دوست پیدا کردن و ... مباحث ساده‌ای به نظر بیاید اما این امور برای بچه‌ها عین زندگی کردن است و در همین رفتارهاست که زندگی کردن را می‌آموزند. وقتی چنین فضایی برای تعامل کودکان فراهم نکنیم، آنها به افرادی تبدیل می‌شوند که در آینده با یک تلنگر دچار مشکلات بزرگ می‌شوند و تاب‌آوری بسیار پایینی خواهند داشت، اما محیط‌هایی مانند مهدهای کودک به افزایش تاب‌آوری کودکان کمک می‌کند.

وی در پاسخ به اینکه تعیین تکلیف واگذاری مهدهای کودک به بهزیستی یا آموزش و پرورش بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است یا مجلس؟ گفت: در این زمینه هم شورای عالی انقلاب فرهنگی وارد شده و هم مجلس. البته یک قانون نانوشته وجود دارد که می‌گوید در موضوعاتی که شورای عالی انقلاب فرهنگی ورود می‌کند، مجلس ورود نکند و در موضوعاتی که مجلس ورود می‌کند، شورای عالی انقلاب فرهنگی ورود نکند اما در این موضوع هر دو نهاد ورود کرده‌‌اند. البته به هر حال باید روال قانونی طی و جلسات کارشناسی در خصوص آن برگزار شود.  

مسعودی‌فرید در پاسخ به این سؤال که آیا این روند طولانی خواهد بود؟ گفت: ممکن است کوتاه باشد اما مهم‌ترین مسئله این است که اول کار را تعریف کنیم و بدانیم که کودک زیر سن دبستان چه خدماتی نیاز دارد و چه اقدامات آموزشی و پرورشی باید برای جنبه‌‌های مختلف رشد کودک انجام شود؛ سپس تعیین کنیم که چه کسی می‌تواند این کار را انجام دهد. حتی ممکن است بررسی‌ها به این نتیجه برسد که نهادی به غیر از بهزیستی یا آموزش و پرورش متولی مهدهای کودک شود.