ماجرای مهاجرت اعتراضگونه زنان و مردان خوزستانی در اعتراض به کشف حجاب
تاریخ از مهاجرت تعدادی از زنان اهل خرمشهر بههمراه همسرانشان به کشور عراق در پی رد مسئله کشف حجاب خبر میدهد. موضوع مهاجرت اعتراضگونه زنان و مردان خوزستانی اهل خرمشهر به کشور همسایه (عراق) در کتاب «رضاشاه و شکل گیری ایران نوین» نوشته استفانی کرونین صفحه ۱۲۴ و کتاب «خشونت و فرهنگ و اسناد محرمانه کشف حجاب» سند شماره ۳۱۲ نیز آمده است.
به گزارش ایکنا از خوزستان، یکی از مسائلی که در حکومت پهلوی اول و در عصر فرمانروایی رضاشاه به وقوع پیوست و باعث تنفر و انزجار شدید مردم از حکومت پهلوی و رضاشاه شد مسئله کشف حجاب زنان است.
این موضوع در پی فرمان رضا شاه در ۱۷ دیماه ۱۳۱۴ علنی شد و در نتیجه واکنش شدید مردم و علما و خاصه زنان را به همراه داشت. رضاشاه به سربازان و مأموران خود دستور داده بود که به زور کشف حجاب را اجرا نمایند که این خود موجب درگیری مأموران حکومتی با مردم و آزار و اذیت مردم شد.
در این میان اقدامات گوناگون و سریع زنان در مقابله با این عمل رضاشاه بسیار قابل توجه بود و نقش آنان را بسیار پررنگ کرد و طبیعتاً همین زنان بودند که در به ثمر رسیدن درخت تنومند انقلاب اسلامی به همراه مردان مقابل رژیم پهلوی ایستادگی کردند و مبارزه نمودند.
در واقع میتوان گفت که موضوع کشف حجاب دستاورد رضا شاه به ترکیه بود که در بازگشت به ایران آن را با شدیدترین و خشونتآمیزترین حالت ممکن به وسیله مأموران خود مرحله اجرا در آورد و بدین ترتیب به ستیز و مقابله آشکار با فرهنگ و مذهب پرداخت.
رضاشاه در حالی دست به این اقدام زشت خود زده بود که نمیدانست دین و مذهب و حجاب و عفاف زنان که یکی از مولفهها و ارکان آن بود در همه ابعاد زندگی مردم جاری و ساری است.
رضا شاه که کلکسیونی از خبث، بیدینی و دیکتاتوری و ستمگری و بیرحمی بود در طول حکومت چه در جایگاه سپهسالاری و چه رئیس الوزراء و چه در زمان پادشاهی از هیچ تلاشی برای القای دیکتاتوری خود بر مردم متدین و بیپناه ایران مضایقه نکرد.
به نقل از حسین مکی در جلد ششم کتاب تاریخ بیست ساله ایران، حتی خارجیهای مقیم ایران نیز از حجم گسترده خباثت و رذالت رضا خان تعجب کرده و در این خصوص مطالب زیادی نگاشتهاند. «فوت» نماینده مجلس انگلیس که به همراه یکی از همکاران خود به ایران آمده بود مینویسد: پادشاه ایران بیرحم، ستمگر، خیالپرور، حریص و طماع بود. او حریفان و مخالفین خود را بدون ذرهای رحم و شفقت به زندان میانداخت و یا میکشت.
در عین حال «حسین مکی» که خود از سیاستمداران و روزنامهنگاران برجسته ایران است، اساس سفر رضاخان به ترکیه که منجر به دستاورد ننگین کشف حجاب شد را برنامهای انگلیسی میداند که انگلیسیها در ادامه سیاستهای استعماری خود در جهت ایجاد اتحادی قوی «حلقهای پولادین» مقابل شوروی انجام دادند.(مکی، حسین - تاریخ بیست ساله ایران جلد ۶ صفحه ۱۴۴)
پس از بازگشت رضا خان به ایران این ایده پلید با تبلیغات گسترده و در خلال جشنها و مراسم ساختگی به عنوان جلوهای از پیشرفت و آزادی زنان به اجرا گذاشته شد. در عین حال، بر اساس کتاب خشونت و فرهنگ و اسناد محرمانه کشف حجاب در سند ۴۶، رضا خان شخصا به پیشرفت این مسئله رسیدگی میکرد و در انتظار موفقیت سریع آن بود و از ایالتها گزارشهای پی در پی درباره پیشرفت کار میخواست.
همچنین در سند ۴۹۶ همان کتاب آمده است دولت دستور داده که دکانها، اتوبوسها، حمام ها و ادارات، زنان با حجاب را راه ندهند و حتی در برخی از موارد حاکمان محلی برای اجرای کامل این دستور از حکومت مرکزی تقاضای پاسبانها و نیروهای نظامی بیشتری جهت کنترل خیابان و مسیرهای تردد زنان میکنند.(خشونت و فرهنگ ، سند شماره ۲۶۳ و ۶۱)
مردم در جای جای ایران با این دستور مقابله کردند و بسیاری از جمله علما در آستان قدس رضوی به اعتراض علنی پرداختند.
به گفته حسینقلی مستعان نویسنده معروف که در ۱۷ دی ماه ۱۳۱۴ هجری سردبیر روزنامه ایران، مهمترین روزنامه آن زمان بود، مسئله کشف حجاب در ایالاتی مانند خوزستان یک طوفان اعتراض بزرگ پدید آمد. (همان ، ۲۷۷)
بنابر آنچه که مهدی صلاح و ابوالحسن فیاض در مقاله هفدهم دیماه ۱۳۱۴ «امتداد یا انقطاع نهضت بانوان» آوردهاند، در مقال ستم رضا خان به زنان مؤمنه، آنها سعی میکردند از رفت و آمد در کوچهها و خیابانها جز به وقت ضروری و شبانگاه صرف نظر نمایند و در برخی از خانهها حمام خانگی ساخته شد تا زنها مجبور نباشند بهخاطر حمام رفتن حجاب از روی خود بردارند! در این میان زنانی یافت میشد که تا شهریور ۱۳۲۰ یعنی ۶ سال از خانه خارج نشدند!
در این بین بسیاری که امکان تحمل چنین وضعیتی برای آنها ممکن نبود و غیرت دینی و اعتقادات مذهبی آنها هیچگاه به بیحجابی و بیعفتی رضایت نمیداد، ترک دیار گفته و به کشورهای همسایه مهاجرت کردند.
تاریخ از مهاجرت تعدادی از زنان اهل خرمشهر بههمراه همسرانشان به کشور عراق در پی رد مسئله کشف حجاب خبر میدهد. به گفته عباس سرافرازی در مقاله «نقش زنان در مقابله با کشف حجاب رضا خان» صفحه ۸: «زنان مسلمان ایرانی از هیچ کوششی در جهت حفظ پوشش و حجاب خود در مقابله با کشف حجاب رضا خانی دریغ نورزیدند و در این مسیر تمام هم و غم خویش را مصروف آن داشتند تا عفت و پاکدامنی آنها خدشهدار نشود. آنها حتی در این راستا، تصمیم به خروج از کشور گرفتند. در خرمشهر بعضی از زنان از مرز گذشتند و به عراق رفتند و بنابراین با همسرانشان به سایر کشورها مهاجرت کردند.
موضوع مهاجرت اعتراضگونه زنان و مردان خوزستانی اهل خرمشهر به کشور همسایه (عراق) در کتاب «رضاشاه و شکل گیری ایران نوین» نوشته استفانی کرونین صفحه ۱۲۴ و کتاب «خشونت و فرهنگ و اسناد محرمانه کشف حجاب» سند شماره ۳۱۲ نیز آمده است.
حسینقلی مستعان که پیشتر از وی نقل قولی آمد و خود از روشنفکران آن زمان محسوب میشود پس از اینکه به ذکر انزجار عمومی مردم از این واقعه میپردازند، مینویسد: «امروز افتخار میکنیم به زنان روشندل و با تقوایی که مقام زن را بالا میبرند و من به سهم خود کمال نفرت را دارم از زنانی که از این موضوع برای هوسرانی و مدپرستی و عشق و فجور و ترویج فساد استفاده کردند..(مکی ، حسین - تاریخ بیست ساله ایران جلد ۶ صفحه ۲۷۵)
محمد رضا سلمانی عبیات
دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ تشیع و پژوهشگر تاریخ
انتهای پیام
