عاقبت این زمین‌های وقفی چه می‌شود؟

به گزارش ایکنا از خراسان‌جنوبی، خراسان‌جنوبی به مهد وقف مشهور است چراکه از سالیان گذشته و شاید هزاران سال قبل وقف در آن جریان داشته؛ وقف‌هایی با نیت درمان، عزاداری، بزرگداشت مقام اهل بیت(ع). 

اوایل انقلاب بود که قرار شد اداره اوقاف و امور خیریه برای تأمین زمین به کمک ادارات بیاید و بخشی از زمین‌های وقفی را به اقتضای زمان به صورت رایگان در اختیار ادارات دولتی قرار دهد. 

خراسان‌جنوبی نیز از این قاعده مستثنی نبود و به دلیل حجم بالای موقوفات ظرفیت بی‌نظیری برای ادارات ایجاد کرد؛ آن هم در زمانی که واقعا به این زمین‌ها احتیاج بود.

30 اداره دولتی استان در زمین‌های وقفی خراسان‌جنوبی بنا شده‌اند. اکنون یک میلیون و 642 هزار و 460 مترمربع معادل 262 قطعه زمین از محل موقوفات از در اختیار 30 اداره دولتی است که برای احیای نیت واقفین نیاز است این ادارات دین خود را ادا کنند.

موضوع شرعی بودن این اراضی سال‌هاست که در بین مردم دهان به دهان گشته است و این به معنای تکلیف شرعی برای عمل به نیت واقف است.

حقی بر ذمه ادارات 

حمید اصغری، کارشناس مسئول ادارات اوقاف بیرجند در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌جنوبی گفت: ساختمان اداره صمت، آموزش و پرورش شهرستان، اداره‌کل امور عشایر و اتحادیه تعاونی روستایی کشاورزی و چندین اداره دیگر بر روی زمین‌های وقفی قرار دارند.

وی تصریح کرد: باید با برنامه و با آگاهی دادن به مدیران این مجموعه‌ها برای گرفتن حقی که بر ذمه اداره اوقاف است تلاش کرد و این تنها آگاهی و عزم جدی را می‌طلبد.

مصوباتی برای رسیدن به سرفصل نیت وقف

حجت‌الاسلام پرویز بخشی‌پور، مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان‌جنوبی به ایکنا گفت: اداره اوقاف اجازه ندارد وقف را در سرفصلی غیر از نیت واقف هزینه کند.

وی افزود: واقف اجازه نداده است که زمین وقفی در اختیار ادارات قرار گیرد، اما برای رفع احتیاجات کشور در آن زمان این عمل انجام شده است، ولی نباید نیت پنهان و بدون استفاده بماند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان‌جنوبی بیان کرد: نیت وقف ممکن است عزاداری، تلاوت قرآن، اطعام نیازمندان و یا هر چیزی که باری از روی دوش جامعه بردارد، باشد که این امر شامل این موارد نمی‌شود.

بخشی‌پور ادامه داد: در سال 74 برای عملیاتی شدن نیات واقفین، فقهای شورای نگهبان موضوع رایگان بودن زمین‌ها را ملغی اعلام کرد و امروز دیوان عدالت اداری با نظر فقهای شورای نگهبان، این موضوع را خلاف شرع اعلام کرده‌اند.

پذیره چیست؟

وی با بیان اینکه 18 سال قبل مصوبه دیگری با نام پرداخت پذیره صادر شد، افزود: در تعریف این امر آمده است در صورتی که مورد استفاده از زمین، مشمول نیت واقف نباشد مشمول پرداخت پذیره خواهد شد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان‌جنوبی بیان کرد: پذیره به معنای ارزش زمین بنابر نظر کارشناسی است و این در حالی است که بسیاری از ادارات استان حتی پذیره اولیه را برای موقوفات پرداخت نکرده‌اند.

بخشی‌پور تصریح کرد: تاکنون کمتر اداره‌ای پا پیش گذاشته تا پذیره یا ارزش وقفی ملک در اختیار خود را پرداخت کند که این امر چند حالت دارد یا مطلع نبوده و یا منتظر ابلاغ تفاهم‌نامه‌های فی ما بین دستگاه‌ها هستند و یا از پرداخت این وجوه سرباز زده‌اند که باید پیگیری شود.

وی با بیان اینکه بسیاری از ادارات منتظر ابلاغ تفاهم‌نامه‌های وزارتی هستند، بیان کرد: اوقاف کشور با اداراتی چون آموزش و پرورش، تربیت بدنی و میراث فرهنگی استان در سال‌های 97 و 98 تفاهم‌نامه‌ای در خصوص پرداخت پذیره منعقد کرده است، اما مدیران بسیاری از ادارات، اظهار بی اطلاعی می‌کنند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان‌جنوبی تصریح کرد: اداره اوقاف خراسان‌جنوبی طی 10 سال گذشته از طریق پیگیری امور حقوقی توانسته بخشی از این زمین‌ها را از علوم پزشکی پس بگیرد که این زمین‌ها بالغ بر شش تا هفت هزار متر بوده که با حکم و رأی دادگاه اثبات وقفیات شده است.

بخشی‌پور اظهار کرد: حال اگر ادارات دین خود را به واقفین و در واقع به مردم ادا کنند اوقاف عایدی 3 هزار و 300 میلیارد تومانی خواهد داشت که اصل پول را سرمایه‌گذاری کرده و براساس درآمد آن، نیت واقف را اجرا می‌کند.

اکنون زمین‌های کشاورزی بسیاری بر روی ملک وقفی در خراسان‌جنوبی برپا شده که هم اشتغالزایی خوبی داشته و هم درآمد خوبی را نصیب کشاورزان می‌کند و از طرفی این درآمد که حال اشتغالزایی و سودآوری داشته، صرف نیت واقف می‌شود.

همچون مزرعه فدک بیرجند که درآمد هر بوته گلش صرف نیات واقف می‌شود. شش دانگ مزرعه و قنات شوکت‌آباد وقفی است و این موقوفه دو وقف‌نامه به نام محمد ابراهیم و امیر اسماعیل شوکت‌الملک دارد که ۳۷ نیت در دل آن قرار گرفته است. تاکنون طرح‌های متفاوتی برای استفاده از این موقوفه ارائه شده که یکی استفاده از ظرفیت مزرعه برای کشت گیاهان دارویی بوده است. قسمتی از مزرعه این موقوفه با نام فدک زیر کشت گل محمدی رفته است. گل‌هایی که به برکت وقف بسیار بارور شده‌اند و درآمد حاصل از فروش آن‌ها بر اساس سرفصل‌های وقف‌نامه هزینه می‌شود که یکی از آن‌ها توسعه فعالیت‌های قرآنی است.

واقف قرن‌ها و هزاران سال پیش وقفی را انجام داده است به نیتی که خود در دل داشته و فکر می‌کرده با این نیت، بخشی از سرمایه‌اش می‌تواند در راستای رفاه عامه مردم و مستمندان مورد استفاده و مفید واقع شود؛ حال پس از سالیان سال، اگر ادارات دین خود را ادا نکنند نیت آن واقف بر روی زمین می‌ماند.