رد پای این کفش‌ها گم شده است + فیلم

کفش سنتی بیرجند، روزی در کنار کفش تولیدی تبریز حرفی برای گفتن داشت، اما امروزه کفش تبریز در خاورمیانه جای خود را پیدا کرده است و کفش بیرجندی که قبلا برای خودش آوازه‌ای داشت، جایگاه آن چنان صادراتی ندارد.

ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻔﺶ محلی ﺑﻴﺮﺟﻨﺪﻯ ﺻﻨﻌﺘﻰ ﺍﺭﺯﺷﻤﻨﺪ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ است و حمایت از تولید این کفش می‌تواند به اقتصاد خراسان‎جنوبی کمک کند و باعث اشتغالزایی در بیرجند شود.

پرویز درویشی، یکی از معدود افرادی است که هنوز پس از سال‌ها کفش بیرجندی می‌دوزد؛ او در مغازه کوچکی دور از دنیای شلوغ امروز هنوز هم در دنیای کوچک خود مشغول دوختن کفش‌هایی است که شاید طرفداران چندانی نداشته باشد.

پرویز درویشی، 75 ساله، تنها در مغازه‌ای در یکی از محله‌های قدیمی بیرجند نشسته و مشغول کفش ساختن است. چند ساعتی وقتش را می‌گیریم؛ او می‌گوید از نوجوانی‌اش که به ساخت کفش گذشت و از امروز که بیش از نیم قرن از زندگی‌اش گذشته و هنوز همان کفش را می‌دوزد؛ با این تفاوت که از عدم استقبال‌ها خسته شده است.

وی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌جنوبی می‌گوید: 50 سال است کفش می‌دوزم؛ برادرانم به دنبال درس رفتند، اما من ترجیح دادم این کار را انجام دهم، چراکه آن زمان کفش بیرجندی طرفداران زیادی داشت و دوست داشتم حال که هنرش را دارم استفاده کنم.

درویشی افزود: پدرم بقالی داشت و دوست داشت فرزندانش راه راست و درست را برای زندگی انتخاب کنند؛ او تمام تلاش را می‌کرد تا فرزندانش رزق حلال درآورند. درست است که با این شغل از اقتصاد، آسایش، درآمد و سواد فاصله گرفتیم، اما ناشکری نمی‌کنم و خدایم را شاکرم که  کمک می‌کند تا رزق حلال به‌دست آورم.

گلایه از عدم توجه به هنر ارزشمند دست 

وی که اکنون ۱۰ سال بیمه صنایع‌دستی دارد، از عدم توجه کافی به صنایع‌دستی گلایه دارد؛ از اینکه بیمه و درآمد کافی برای افراد فعال در این حوزه در نظر گرفته نمی‌شود و از اینکه کار شاخصی برای معرفی کفشی که در دنیا نظیر ندارد، انجام نمی‌گیرد.

درویشی که سه فرزند دارد، می‌گوید: سعی کرده‌ام کمک کنم تا آنان سواد را در کنار رزق حلال در زندگی خود داشته باشند.

وی افزود: برای فردی که وارد این کار شود، لازم است تا سرمایه لازم را داشته باشد چراکه بدون سرمایه حتی نمی‌توان مواد اولیه را تهیه کرد. یک شاگرد داشتم که به دلیل مزدی که نتوانستم پرداخت کنم مجبور شدم عذرش را بخواهم.

درویشی با بیان اینکه میراث فرهنگی اکنون مکان را در اختیار ما گذاشته و همین که اجاره نمی‌دهیم خوب است، تصریح کرد: اکنون یک جفت کفش بیرجندی 120 تا 150 هزار تومان فروخته می‌شود و ماهی شاید 400 هزار تومان برایم درآمد داشته باشد.

وقتی کفش‌های خارجی بیشتر طرفدار دارد 

وی با بیان اینکه طرفداران این نوع کفش بیشتر کشاورزان استان هستند، چراکه این کفش مقاومت بالایی دارد، افزود: برای زنان اکنون دیگر کفش نمی‌دوزم چراکه زنان اصلا طرفدار کفش‌های خارجی هستند تا کفش بیرجندی.

درویشی بیان کرد: قبلا توپ چرم را ۲۰ تومان می‌خریدم، اما اکنون قیمت همان مقدار چرم از سه تا هفت میلیون تومان شده است و باید از شهرهای دیگر بخریم که واقعا برای ما صرف نمی‌کند.

وی با بیان اینکه روزی دو تا سه جفت کفش می‌دوزم، افزود: دوست دارم کفش بیرجندی بیشتر در کشور و دنیا شناخته شود؛ کفشی که نباید از یاد برود، چراکه من و تعدادی دیگر عمر خود را پای آن گذاشته‌ایم.

ثبت مهارت و ساخت کفش سنتی چَپَّت

سیداحمد برآبادی، مسئول حوزه پژوهش و مطالعات اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان‌جنوبی از  ثبت مهارت و ساخت کفش سنتی چَپَّت در فهرست میراث معنوی خبر داد.

وی افزود: قدمت ساخت کفش‌های سنتی بیرجندی از قبیل چپت و همچنین کفش‌های زمستانی و تابستانی بیش از 100 سال است. 

مسئول حوزه پژوهش و مطالعات اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان‌جنوبی تصریح کرد: سابق به آن چپ پات هم گفته می‌شده که احتمالاً به دلیل شباهت لنگ‌های چپ و راست آن بوده که جهت‌دار نبوده و موقع پوشیدن آن پای چپ و راست اشتباه می‌شده است.

برآبادی ادامه داد: چَپَّت (cappat) به نوعی چارق معمولی گفته می‌شد که بند بلند ندارد و آن را از چرم و لاستیک می‌سازند؛ این پای افزار بیشتر مورد استفاده چوپانان و کشاورزان بوده و هست.

وی تصریح کرد: صادرات چپت از بیرجند به شهرهای اطراف و استان‌های دیگر و حتی خارج از مرزهای ایران، دلیلی بر متمرکز بودن کارگاه‌های تولید این پای پوش سنتی تا حدود 20 سال پیش است.

برآبادی با بیان اینکه ساخت این کفش سنتی به‌صورت موروثی در خانواده هنرمندان پیشکسوت، تداوم داشته است، یادآور شد: مهارت و ساخت کفش چپت در تاریخ ششم دی‌ماه 95 در فهرست آثار معنوی کشور(ناملموس) به ثبت رسید.

اکنون کفش بیرجندی، باید جایگاهی والاتر داشته باشند؛ جایگاهی که این کفش را با همین نام در جهان معروف کند.