نگذاریم دین سکولاریزه شود

حجت‌الاسلام سیدرضا هاشمی، استاد حوزه علمیه خراسان‌جنوبی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌جنوبی اظهار کرد: در عصر کنونی که دین از هر سو مورد تهاجم فرهنگی، سیاسی و نظامی دشمنان قرارگرفته است، بررسی موضوع کارکردهای اجتماعی اسلام از چند جهت دارای اهمیت است. اولا؛ وجود قرائت‌های مختلف از دین؛ ثانیا؛ فعالیت جریان‌های افراطی و گروهک‌های تروریستی مدعی دین.

وی در پاسخ به این سوال که پرداختن به مسائل دین آن هم در عصری که شاهد پیشرفت‌های خیره‌کننده بشر در علوم مختلف هستیم، چه ضرورتی دارد؟ تصریح کرد: وجود قرائت‌های مختلف از دین؛ مانند دین سکولار، دین خشونت، دین سیاسی، یا مواردی نظیر اسلام رحمانی، اسلام آمریکایی، اسلام ترور و... دلیل روشنی بر ضرورت پرداختن به این موضوع است؛ چراکه عدم شناخت صحیح از کارکردهای اجتماعی دین و مبانی آن موجب سکولاریزه شدن دین و فردی نشان دادن آن خواهد شد؛ در حالی که دین اسلام این گونه نیست.

وی به مهم‌ترین کارکردهای دین در عرصه اجتماع پرداخت و افزود: تشکیل حکومت، تقویت وحدت و انسجام اجتماعی، تقویت روحیه ایثار و فداکاری، تعیین قانون و ضمانت اجرایی آن، ایجاد هویت و مسئولیت اجتماعی، نظارت همگانی و... از جمله مهم‌ترین کارکردهای اجتماعی دین بوده که امام خمینی(ره) نیز در آثار خود بدان اشاره کرده‌اند.

این استاد حوزه با بیان اینکه دین اسلام بنیان خود را بر اجتماع نهاده است، افزود: دین اسلام خود را آیینی اجتماعی معرفی کرده به گونه‌ای که هیچ بخشی از زندگی بشر را نمی‌توان یافت که در آن، موضوع زیست اجتماعی وی لحاظ نشده باشد و آموزه‌های دینی به آن نپرداخته باشد.

هاشمی گفت: هیچ نقطه‌ای در زندگی فردی یا اجتماعی انسـان پیدا نمی‌کنیم که مشمول عبودیت خداوند نباشد؛ بنابراین باید شریعت خداوند در همه شئون حیات انسان حاکم باشد که یکی از شئون مهم حیات انسان اجتماعی بودن اوست و جامعیت دین اقتضا می‌کند تا کارکردهایی برای اداره حیات اجتماعی نیز داشته باشد.

وی با بیان اینکه یکی از خدماتی که دین اسلام به جهانیان عرضه داشته، ارائه راهکارهای نظم اجتماعی است؛ به گونه‌ای که در میان اندیشمندان اسلامی، کسی نیست که بحث مستقلی درباره نظم اجتماعی داشته باشد، تصریح کرد: آن اندازه که اسلام به نظم زندگی اهمیت داده است، در هیچ مکتب و ملتی مشاهده نمی‌شود.

هاشمی بیان کرد: به طور مثال؛ در بررسی دیدگاه امام خمینی به‌عنوان یکی از رهبران فکری جهان تشیع و سیّد قطب به‌عنوان متفکر و نظریه‌پرداز اهل تسنن، به اشتراکات و تفاوت‌هایی در اندیشه این دو متفکر با موضوع کارکردهای اجتماعی دین می‌رسیم؛ دیدگاه‌های مشترکی در ضرورت تشکیل حکومت، کنترل اجتماعی، هویت اجتماعی، وحدت و انسجام اجتماعی و مسئولیت اجتماعی؛ و همچنین تفاوت‌هایی در تشکیل حکومت و شیوه اجرای آن، تعیین حاکم، تعریف عدالت و راه تحقق آن و نحوه مواجه با نظامات موجود در جهان، این موارد به‌عنوان مهم‌ترین اشتراکات و تفاوت‌های این دو اندیشه‌ورز مطرح است.

وی اظهار کرد: سیّد قطب در مواردی مانند تشکیل حکومت و شیوه اجرای آن به‌عنوان کارکرد مهم اجتماعی دین، با نوعی تذبذب آراء مواجه است که دو علت می‌تواند داشته باشد، یکی وجود اختلافات فراوان کلامی در مذهب اهل سنّت و عدم صاحب‌رأی و نظر اجتهادی بودن شخص سیّد قطب در این موضوع و دیگری شرایط زمانه‌ای است که سیّد قطب در آن زندگی می‌کرده است، در مقابل امام خمینی(ره)؛ پیرو مذهب و عقاید شیعی است که مستند به قرآن و عترت بوده و خود ایشان نیز در حوزه دین دارای اجتهاد و تخصص لازم بوده لذا دیدگاه ایشان مبتنی بر بررسی فنی و علم محور است.

این کارشناس مذهبی بیان کرد: درحالی‌که سید قطب سنی مذهب است که تنها قرآن را گرفته و در تفسیر آن به عترت پیامبر کمتر توجه شده است و درنتیجه در اندیشه او برخی موارد مهم مغفول مانده و در مواردی نیز به اظهار عجز و بن‌بست رسیده است و در مواردی مانند اعتقاد به توحید در خالقیت و حاکمیت و از طرفی تعیین حاکم به انتخاب مردم، دچار تناقض‌گویی شده است چراکه در صورت پذیرش توحید دیگر معنا ندارد در انتخاب حاکم که از شئون ربوبی و در راستای اعتقاد به توحید است قائل به انتخابی بودن شد و این حق را بجای اختصاص دادن به خدا به انسان‌ها واگذار دانست.

وی بیان کرد: توجه به کارکردهای اجتماعی دین و بیان آن برای نسل جدید، باعث ترویج این تفکر و دوری از شایعه پراکنی دشمنان می‌شود.