وحدت حوزه و دانشگاه؛ از موانع تا مصادیق

حجت‌الاسلام والمسلمین اسحاق سعیدی، مدیر حوزه علمیه چهارمحال‌وبختیاری در گفت‌وگو با ایکنا از استان با گرامیداشت یاد و نام شهید مفتح و در تبیین اهمیت نامگذاری سالروز شهادت این مجاهد خستگی‌ناپذیر با نام روز وحدت حوزه و دانشگاه، اظهار کرد: حوزه جایگاهی عظیم در جامعه دینی و نظام اسلامی دارد و این نهاد همواره در تربیت دینی جامعه نقشی بسیار مهم، اثرگذار و سرنوشت‌ساز داشته است.

وی با ذکر اینکه حوزه علمیه علیه حکومت‌های جائر و فاسد قیام‌لله دارد و مبارزات علیه حکومت ظلم و جور را هدایت می‌کند، ادامه داد: مرور تاریخ گویای آن است که این نقش‌آفرینی و وظیفه حوزه بعد از انقلاب اسلامی نیز به مراتب سنگین‌تر و مؤثرتر می‌شود.

سعیدی با تأکید بر اینکه رسالت و جایگاه دانشگاه نیز کاوش در حوزه اندیشه‌های علمی است، گفت: دانشگاه وظیفه دارد که جامعه را به سوی مقاصد بلند علمی و رشد و تعالی سوق دهد و لذا نقش مهمی در پیش‌برد و حرکت جامعه دارد؛ دانشگاه از افق بالا و نگاه بلند مسائل جامعه را می‌نگرد و می‌شناسد.

این مدرس حوزه علمیه استان با تأکید بر اینکه حوزویان و دانشگاهیان بر جایگاه و رسالت خود واقف بوده و نقش خود را حفظ کرده‌اند، تصریح کرد: آنان پیشاپیش سایر اقشار برای ایفای مسئولیت خود وارد عمل شدند، از آنجا که این دو قشر نقش بسزایی در هدایت جامعه دارند و لذا در این موضوع با یکدیگر به وحدت دست می‌یابند.

وحدت در اصل «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی»

سعیدی وحدت حوزه و دانشگاه را ناظر بر اتحاد در دفاع از اسلام، اصول و ارزش‌های دینی و انقلاب دانست و توضیح داد: حوزه و دانشگاه در اصل «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» وحدت دارند و تا زمانی که بر این محور بمانند وحدت نیز محقق شده است.

وی بیان کرد: حوزه و دانشگاه باید برای تحقق اسلام ناب به‌عنوان یک راهبرد اساسی قدم بردارند؛ ضرورت وحدت امری بدیهی بوده و این نباید در ظاهر و شکل اتفاق بیفتد بلکه وحدت در مبانی، معرفت‌شناسی و ارزش‌های فرهنگی، دغدغه‌های سیاسی و اجتماعی موضوعیت پیدا می‌کند.

سعیدی با تصریح اینکه مراد و معنای وحدت حوزه و دانشگاه به‌معنای هم‌شکل شدن در ظاهر و پوشاک و ... نیست، ادامه داد: امروز ما می‌توانیم و باید وحدت حوزه و دانشگاه را در جهاد تبیین و عملیاتی ساختن منویات مقام معظم رهبری در بیانیه گام دوم به‌منزله یک راهبرد محقق کنیم.

مدیر حوزه علمیه استان برخی موانع امروزی وحدت حوزه و دانشگاه را یادآور شد و بیان کرد: امروز شیطنت‌هایی اتفاق می‌افتد تا بین حوزوی و دانشگاهی فاصله ایجاد کنند و گاه هم دانشگاه و هم حوزه را می‌کوبند و به هر دو قشر حمله می‌کنند؛ هم حوزویان و هم دانشگاهیان باید آگاه باشند که ما دشمن داریم و از آنجا که اصول و ارزش‌ها و اهداف مشترک داریم، دشمن تلاش می‌کند این اصول و ارزش‌ها را از بین ببرد تا مؤلفه‌های وحدت از بین برود.

خطر تسلط گفتمان‌های بستگی و وابستگی بر حوزه و دانشگاه

سعیدی تأکید کرد: تسلط گفتمان و تفکر بستگی و انزواطلبی در حوزه و تسلط گفتمان وابستگی، غرب‌زدگی و دین‌گریزی در دانشگاه دو هدفگذاری در جهت از بین بردن پیوند حوزه و دانشگاه است. این بدان معناست که حوزه تصور کند هر آنچه از بیرون وارد شود اشکال دارد و در سوی دیگر، دانشگاه به این باور برسد که هر آنچه خودمان داریم فاقد ارزش بوده و آنچه از بیرون بیاید برای دانشگاه موضوعیت دارد.

این مدرس حوزه علمیه استان با تأکید بر اینکه حوزه با این گفتمان و تفکر مبارزه می‌کند، گفت: دانشگاه باید اهتمام ویژه‌ای داشته باشد و جلوی تفکر سکولاریزم و دین‌گریزی و اندیشه‌های غربی را که تهدید جدی تربیت دانشجو به‌شمار می‌رود، بگیرد چرا که این وابستگی یک مانع جدی برای تحقق وحدت حوزه و دانشگاه است.

سعیدی با تأکید بر اینکه اگر حوزه بسته باشد جلوی تفکرات خوب و مطلوب دانشگاه را می‌گیرد و مقاومت می‌کند و نمی‌پذیرد، افزود: دانشگاه نیز اگر دچار وابستگی شد و هر تفکر را که به انحای مختلف از غرب وارد می‌شود مورد استقبال و توجه قرار داد، طبعاً اجازه نخواهد داد که تفکرات حوزوی و اندیشه ناب و عمیق اسلامی در فضای دانشگاهی ساری و جاری شود.

آفت تفکرات کلیشه‌ای حاکم بر حوزه و دانشگاه

این مدرس حوزه علمیه استان یکی دیگر از موانع تحقق وحدت حوزه و دانشگاه را تفکرات کلیشه‌ای حوزویان و دانشگاهیان نسبت به یکدیگر دانست و توضیح داد: به‌عنوان نمونه، گاه طلبه تصور می‌کند که دانشجو در دینداری ضعیف است یا دانشجو این تلقی را دارد که طلبه یک انسان متحجر و عقب‌مانده بوده و مسائل روز را نمی‌داند؛ باید این تفکرات غلط را کنار بگذاریم و همگان به این باور برسیم که هم مجموعه دانشگاه ما اسلامی است و هم مجموعه دانشجویان و اساتید متدین هستند، همچنین طلبه عصر حاضر، به‌روز و آزاداندیش است.

سعیدی با تصریح اینکه در دوران کنونی شتاب و حرکت را در دو قشر حوزوی و دانشگاهی می‌بینیم، گفت: امروز دانشگاه صحنه برپایی برنامه‌ها و مراسم دینی و مذهبی و اعتکاف و نظیر اینهاست و دانشجویان ما طالب مباحث مذهبی و اهل صوم و صلاة هستند. طلبه ما به‌روز و حوزه نیز در به‌روزسازی و کارآمد کردن هر چه بیشتر علوم اسلامی و انسانی پویا و پیشرو است.

وی تصورات و بحث‌های سیاسی سیاست‌زدگی در دانشگاه را مانع دیگری بر سر راه وحدت حوزه و دانشگاه برشمرد و بیان کرد: بخشی از دانشگاهیان تصور می‌کنند که ارکان سیاسی عادلانه نیست و بعضاً قائلند که حوزویان سهم بیشتری دارند اما سهم دانشگاه در قدرت کم است؛ این تصور اشتباه است چرا که میزان حضور و دخالت دانشگاه در قدرت و سیاست و بهره‌مندی از امکانات قاعدتاً و با نگاه واقع‌بینانه بسیار بیشتر از حوزه است چرا که اساساً حوزه از امکانات دولتی استفاده نمی‌کند.

نقش‌آفرینی حوزه و دانشگاه با رویکرد تخصص‌محور

سعیدی با تأکید بر این نکته که حوزه و دانشگاه هر یک باید با نگاه مبتنی بر کارشناسی و تخصص به مباحث ورود پیدا کنند، ادامه داد: پرسش اینجاست که سهم حوزه و دانشگاه در عرصه‌های تخصص‌محور تا چه اندازه است؟ حوزه مباحث علوم اسلامی و انسانی عمیق شده و حرف برای گفتن دارد و لذا در تحول و پیشرفت علوم اسلامی و انسانی در دانشگاه می‌تواند ورود کند و در اینجا حوزه و دانشگاه باید هم‌اندیشی و یکدیگر را تقویت کنند.

وی مانع دیگر تحقق وحدت حوزویان و دانشگاهیان را ناظر بر عدم آگاهی حوزه و دانشگاه از انتظارات یکدیگر و نیز رسالت خود در وحدت عنوان کرد و توضیح داد: حوزه و دانشگاه رسالت خود را در وحدت نمی‌دانند و بر این موضوع آگاهی ندارند که با مؤلفه و محور وحدت چه باید انجام دهند. رهبر معظم انقلاب وحدت این دو نهاد را به‌معنی «وحدت در هدف» می‌دانند و قائلند که «هدف اين است كه همه به سمت ايجاد يک جامعه‌ اسلامى پيشرفته‌ مستقل، جامعه‌ امام، جامعه‌ پيشاهنگ، جامعه‌ الگو، ملت شاهد - ملتى كه مردم دنيا با نگاه به او جرأت پيدا كنند، تا فكر تحول را در ذهن خودشان بگذرانند و در عملشان پياده كنند - حركت نمايند.»

سعیدی تأکید کرد: آفت دیگر و مانع وحدت آن است که گاه طلبه در تحصیل دروس و بحوث حوزوی نمی‌داند چه هدفی را دنبال می‌کند و دانشجو نیز نمی‌داند چه می‌خواند و برای چه می‌خواند. طلبه وقتی فقه می‌خواند در عمق آن باقی مانده و هدف را نمی‌جوید، دانشجو نیز در تحصیل مباحث فقهی در ظاهر باقی می‌ماند، سطحی‌نگرانه عبور می‌کند و ارزش بحث را متوجه نمی‌شود تا اینکه در تشخیص هدف باز می‌ماند.

مصادیقی از موانع ایجاد مشترکات حوزه و دانشگاه

وی با تصریح اینکه این گم کردن هدف و عدم آگاهی از نتیجه تحصیل فقه در حوزه و دانشگاه و نمود نتایج آن در جامعه مانعی است که نمی‌گذارد مشترکات ایجاد شود، ادامه داد: اینجاست که تلاش برای ورود فقه اسلامی در دانشگاه و نیز تدریس و تحصیل این مباحث در حوزه راه به جایی نبرد تا طلبه و دانشجو اهداف این مباحث را درک و وارد جامعه کنند و مشترکات در اهداف میان حوزوی و دانشگاهی ایجاد شود و لذا محور وحدت آسیب می‌بیند. برای حل این مشکل به‌نظر می‌رسد روش‌ها در انتقال مطالب و ارائه تعالیم هم در حوزه و هم در دانشگاه و در راستای نائل شدن به وحدت باید بازنگری و بازسازی شود.

وحدت الزاماً محدود به علوم اسلامی و انسانی نیست

مدیر حوزه علمیه استان در پاسخ به این پرسش که آیا تحقق وحدت تنها در حوزه علوم اسلامی و انسانی امکان‌پذیر است، تأکید کرد: از دیدگاه بنده این وحدت تنها ناظر بر حوزه علوم اسلامی و انسانی نیست بلکه عرصه‌های گوناگونی برای وحدت می‌توان تعریف کرد از جمله اینکه دانشگاه در دستیابی به علوم و فنون روز و فناوری‌های نوین پیشرو است و لذا می‌تواند این مباحث را به حوزه وارد کند، امروز نرم‌افزارهای گوناگون و کاربردی غالباً محصول دانشگاه است اما می‌بینیم که در اختیار حوزه نیز قرار دارد و کارهای علمی و آموزشی و پژوهشی را تسهیل و تسریع می‌کند.

سعیدی با استناد به این فرموده امام راحل که «دانشگاه و حوزه‌های علمیه روحانیون می‌توانند دو مرکز باشند برای تمام ترقیات و تمام  پیشرفت‌های کشور»، ادامه داد: این کلام بدان معناست که این دو نهاد مشترکات و اهداف یکسانی می‌توانند داشته باشند که الزاماً محدود به حوزه علوم اسلامی و انسانی نیست و اینجاست که وحدت نیز موضوعیت می‌یابد که در کنار هم قرار بگیریم و با یکدیگر در جهت اهداف مشترک گام برداریم.

وی همچنین کلامی از مقام معظم رهبری را در خصوص وحدت حوزه و دانشگاه مورد تأکید قرار داد و افزود: ایشان فرموده‌اند: «حوزه و دانشگاه دو شعبه از یک مؤسسه‌ علم و دین‌اند. مؤسسه‌ علم و دین یک مؤسسه است و علم و دین با هم‌اند. این مؤسسه دو شعبه دارد؛ یک شعبه، حوزه‌های علمیه و شعبه‌ی دیگر، دانشگاه‌ها هستند». در این کلام نیز به‌خوبی اهداف و مشترکات حوزه و دانشگاه که منجر به وحدت این دو نهاد می‌شود بیان شده است.

تولیت حوزه در تحقق وحدت

این مدرس حوزه علمیه استان متولی وحدت حوزه و دانشگاه را هر دو نهاد دانست و توضیح داد: با اینحال به‌نظر می‌رسد ظرفیت حوزه برای تولیت این وحدت بیشتر از دانشگاه باشد و این وحدت را وظیفه اصلی خود بداند، البته دانشگاه نیز لازم است بستر را فراهم کند که در سال‌های اخیر تمهیدات و بسترهای خوبی برای ورود حوزه به دانشگاه و بالعکس ایجاد شده است که حضور حدود ۱۰ هزار نفر از دانشگاهیان در حوزه‌های علمیه مصداق این موضوع است. این افراد در رشته‌های علوم پایه، علوم تجربی، صنعت و کشاورزی و ... تحصیل داشته‌اند.

سعیدی ادامه داد: سخن این است که با وجود این فضاهای خوب، محدودیت‌هایی نیز وجود دارد، اگر فرض کنیم که اسلامی شدن دانشگاه‌ها یکی از مؤلفه‌های تحقق وحدت حوزه و دانشگاه است، این بستر به معنای واقعی کلمه محقق نشده است. همچنین اگر اسلامی شدن دروس را یکی از مؤلفه‌های ورود اسلام به دانشگاه و در میان دانشجویان بدانیم، این اقدام لازم است اما کافی نیست.

این مدرس حوزه علمیه استان تأکید کرد: برای اسلامی شدن دانشگاه‌ها، علاوه بر تمام این اقدامات، ذهن دانشجو و دانشگاهی را باید با این همراه کنیم، متأسفانه چه بخواهیم و چه نخواهیم بسیاری از دروس و منابع غربی در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود و اذهان دانشجویان و دانشگاهیان مملو از تناقض و شبهات شده است که اگر هر دو نهاد در راستای رفع این گره‌ها و شبهات گام بردارند و خود را مسئول و متولی بدانند، درواقع یکی از مصادیق وحدت حوزه و دانشگاه محقق می‌شود.

مصادیق عملی وحدت حوزه و دانشگاه در استان

مدیر حوزه علمیه استان در خصوص اقدامات این نهاد در راستای تحقق حوزه و دانشگاه، بیان کرد: خوشبختانه در استان گام‌های خوبی برای تحقق این مهم برداشته شده که امضای تفاهم‌نامه‌های همکاری حوزه و دانشگاه از مصادیق این موضوع است، همچنین حضور مبلغان روحانی برای اقامه نمازها در مساجد و نمازخانه‌های دانشگاه‌ها و خوابگاه‌ها، حضور مبلغان و اساتید حوزه در نشست‌ها و گعده‌های دانشجویی از دیگر عرصه‌های همکاری بوده است.

سعیدی تصریح کرد: همچنین تفاهم‌نامه‌های همکاری در حوزه پژوهشی به امضای حوزه و دانشگاه‌های استان رسیده و انجام پژوهش‌های مشترک همواره در دستور کار بوده است؛ برپایی کارگاه‌ها و همایش‌های مشترک متعدد را نیز باید یادآور شد که حوزه علمیه استان با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های استان برپایی همایش‌های بزرگداشت عالمان دینی را در دستور کار قرار داده است.

وی  در پایان گفت: برپایی همایش جهاد تبیین در سال جاری و نیز همایش وحدت حوزه و دانشگاه در سال گذشته با همکاری این دو نهاد به‌خوبی در استان برگزار شد؛ در حال حاضر، در دانشگاه‌های استان از ظرفیت اساتید حوزه در زمینه‌های اخلاق، معارف اسلامی و انسانی، فلسفه انقلاب اسلامی و ... استفاده می‌شود و همین رویکرد نیز در حوزه وجود دارد و اساتید دانشگاهی در رشته‌های جامعه‌شناسی، روانشناسی، حقوق، مدیریت، علوم سیاسی و اقتصاد در حوزه استان تدریس دارند. البته حوزه وظیفه دارد به تربیت اساتید در مباحثی چون فقه اسلامی، سیاست اسلامی، اقتصاد اسلامی، فلسفه اسلامی و ... اهتمام داشته باشد که این تلاش نیز آغاز شده است.