گذر از هفت خوان رستم برای حمایت از کودکان کار خیابان

براساس قانون 14 نهاد از جمله شهرداری، آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نیروی انتظامی، دادگستری، اداره بیمه خدمات درمانی(بیمه سلامت)، تأمین اجتماعی، هلال احمر، کمیته امداد امام(ره)، صدا و سیما و بهزیستی مسئولیت قانونی در قبال کودکان کار دارند اما چندین دهه است که معضل بزرگ کودکان کار در ایران وجود دارد و هر روز هم بر عمق این فاجعه افزوده می‌شود.

در این بین، بخش خصوصی در قالب مؤسسات خیریه و سازمان‌های مردم نهاد به حوزه کودکان کار خیابان، ورود کرده و در تلاش برای رفع این معضل هستند اما ریشه عدم موفقیت طرح‌های ارائه شده در خصوص کودکان کار خیابان توسط نهادهای دولتی چیست و چرا این معضل هر روز بزرگ‌تر می‌شود و بخش خصوصی چه اقداماتی می‌تواند در این حوزه انجام دهد؟

امروز به مناسبت روز جهانی مبارزه با کار کودکان، علی حسین‌علی‌پور، سرپرست خیریه و مرکز ساماندهی کودکان کار یاسر که مسئول یکی از خیریه‌های غیر دولتی ساماندهی کودکان کار خیابان است در گفت‌وگو با ایکنا به این سؤالات پاسخ داد و با اشاره به اینکه از سال 86 در حال فعالیت در حوزه کودکان کار خیابان است، گفت: بخش خصوصی در موضوعات اجتماعی هم نقش مطالبه‌گر را دارد و هم در بحث تخصصی و کارشناسی به صورت عملیاتی وارد میدان می‌شود.

شروط تحقق ساماندهی کودکان کار

وی ادامه داد: هر یک از نهادهای دولتی در این حوزه وظیفه‌ای را بر عهده دارند اما موفق به ساماندهی این کودکان نشده‌اند چرا که انسجام لازم بین نهادهای مختلف نیست و اگر یک نهاد و قرارگاهی باشد که بتواند نهادهای مختلف را منسجم کند، از هر نهاد یک نماینده در این قرارگاه عضو باشد، به صورت بلند‌مدت و مداوم به این مسئله پرداخته شود، کارهای فرهنگی و آموزشی در این حوزه برای مردم انجام شود و نگاه و فرهنگ به کودکان کار خیابان تغییر پیدا کند، ساماندهی کودکان کار نیز محقق خواهد شد.

حسین‌علی‌پور در خصوص وظایف و نقش نهادهای خصوصی در این زمینه گفت: بخش خصوصی در قالب مؤسسات خیریه توانسته‌اند با مردم ارتباط رودررو و مستقیم برقرار کنند و بر بخشی از جامعه اثرگذار باشند. اگر بخش خصوصی با رسانه‌ها هم در ارتباط باشد و بتواند کارهای فرهنگی در این زمینه انجام داده و به مردم آموزش دهد که به هیچ وجه نباید به کودک کار خیابان پولی پرداخت کنند، نگاه‌‌ها و رویکردها به این موضوع تغییر پیدا خواهد کرد.  

نباید به کودک کار خیابان پول دارد

این فعال حوزه کودکان اظهار کرد: اگر این نگاه به کودکان کار خیابان محقق شود، از حضور بیشتر کودکان در خیابان پیشگیری خواهد شد. ارائه خدمات و حمایت‌ از کودکان کار از جمله آموزش، مهارت و اشتغال نیز در ادامه می‌تواند محقق شود. اما از آنجایی که مسائل فرهنگی در خصوص کودکان کار محقق نشده و مردم همچنان با اهدای پول به این کودکان در حال تشویق آنها به ادامه حضور در خیابان هستند، ساماندهی آنها عملاً انجام نمی‌شود.

وی با ابراز تأسف از اینکه طرح‌های ارائه شده در خصوص کودکان کار خیابان، کوتاه مدت و ضربتی بوده؛ به نحوی که گویی کودک کار مجرم است و باید دستگیر شود، گفت: در این طرح‌ها طی چند روز تعداد زیادی کودک را از خیابان‌ها جمع‌آوری کرده و به مراکز بردند اما از آنجایی که برنامه قوی برای ساماندهی این کودکان نداشتند بعد از مدتی آنها را رها کرده و این کودکان دوباره به خیابان‌ها بازگشتند. در حالی که اگر طرح‌های بلند مدت برای ساماندهی کودکان کار خیابان وجود داشته باشد که شامل آموزش مهارت‌های زندگی، اشتغال و فعالیت‌های مثبت جایگزین باشد، نگاه‌ها تغییر خواهد کرد و اتفاق مثبت ساماندهی کودکان کار محقق می‌شود.

وی با اشاره به اینکه کشورهای اروپایی مهاجرانی که به کشورشان وارد می‌شوند را چند ماه در کمپ نگه می‌دارند و آموزش می‌دهند و اگر آن فرد برای کشورشان مفید بود او را پذیرش می‌کنند در غیر این صورت دیپورت می‌کنند، گفت: این مسئله در کشور ما رخ نمی‌دهد و اتباع وارد کشور ما می‌شوند و به شغل‌های کاذب روی می‌آورند و از آنجایی که این شغل‌های کاذب درآمد دارند و ما نیز نقش آموزش و فرهنگ‌سازی را به درستی انجام نمی‌دهیم، مشکلات این حوزه افزایش پیدا کرده و اکنون چندین هزار نفر در هر منطقه در حال انجام کار بازیافت هستند.

مافیای بازیافت

سرپرست خیریه و مرکز ساماندهی کودکان کار یاسر در خصوص مافیایی که در زمینه کودکان کار است، گفت: بازیافت درآمد هنگفتی برای مافیایی دارد که در این زمینه مشغول به کار هستند. در این حوزه یکسری از این مافیا با پیمانکاران شهرداری هماهنگ هستند. البته بسیاری از مسئولان از جمله مقامات قضائی در این حوزه به صورت جدی ورود کرده‌اند و احکام خوبی صادر می‌شود اما کسی نیست که این احکام خوب را اجرا کند و متأسفانه موضوع رها شده است.

این فعال حوزه حمایت از کودکان کار خیابان در پاسخ به این سؤال که آیا ورود بخش خصوصی و خیریه‌ها به موضوع ساماندهی کودکان کار مورد حمایت دولت است و تسهیلاتی برای ورود به بخش خصوصی در این زمینه در نظر گرفته شده است؟ گفت: این کار تخصصی است و بخش خصوصی اول باید در این زمینه تخصص لازم را داشته باشد. از سوی دیگر ورود بخش خصوصی برای بخش دولتی چالش ایجاد می‌کند و وقتی این چالش ایجاد شد، علاقه‌ای به فعالیت بخش خصوصی در این بخش ندارند.

وی ادامه داد: اکنون باید در بحث ساماندهی و جمع‌آوری کودکان کار خیابان، اورژانس اجتماعی بهزیستی فعال شود که شاید برای آنها خوشایند نیست و چون حوزه آسیب است و تخصصی باید ورود کرد، وقتی بخش خصوصی می‌خواهد ورود کند، بخش دولتی همکاری لازم را انجام نمی‌دهند.

حسین‌علی‌پور به سنگ‌اندازی‌هایی که در حوزه صدور مجوزهای مراکز خیریه خصوصی صورت می‌گیرد نیز اشاره کرد و گفت: مسئولان وقتی از مرکز ما بازدید کردند همه شروع به انتقاد کردند و حتی یک نفر از ما نپرسید مشکل شما چیست؟ یا چه کاری می‌توانیم برای کمک به شما انجام دهیم.

هفت خوان رستم برای گرفتن مجوز حمایت از کودکان کار

وی با طرح پرسشی گفت: چرا باید هفت خوان رستم را برای کمک به رفع معضل اجتماعی جامعه گذراند تا مجوز فعالیت در خصوص کودکان کار خیابان را گرفت؟ بودجه ضروری ما را نیز نمی‌دهند در حالی که ما هر روز حداقل هزینه غذای ده‌ها کودک کار را باید بپردازیم. پوشاک، درمان، آموزش، حقوق پرسنل، هزینه آب و برق و ... نیز سایر هزینه‌های جاری و عادی ماست اما بودجه‌ای که برای حمایت از ما داده می‌شود بسیار حداقلی و کم است و به راحتی هم پرداخت نمی‌شود.

حسین‌علی‌پور با انتقاد شدید از عدم همکاری نهادهای مسئول دولتی در خصوص کودکان کار، گفت: ما طرحی برای ساماندهی کودکان کار ارائه کردیم و از معاون اول رئیس جمهور دستور اقدام لازم گرفتیم و تعهد دادیم که 30 درصد آسیب کودکان کار خیابان را حل کنیم اما بهزیستی برای دریافت بودجه این طرح همکاری نکرد و موجب شد این طرح اجرا نشود.

گفت‌وگو از زهرا ایرجی