المپیاد هنر؛ جریانسازی نخبگانی در عرصه فرهنگ با چشمانداز جهانی + فیلم
مدیرکل برنامهریزی و آموزشهای هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معتقد است: المپیاد هنر، رویدادی ملی برای شناسایی و پرورش استعدادهای برتر هنری است که با رویکرد تیمی، آموزشی و فرارشتهای و با حمایت نهادهایی مانند آموزش و پرورش و بنیاد نخبگان، جریانی نو در نخبهپروری هنر کشور ایجاد کرده و افق بینالمللی را دنبال میکند.
المپیاد هنر، تلاشی نوپا برای شناسایی و حمایت از استعدادهای هنری کشور است. ایکنا در گفتوگویی صمیمی با محمدحسین اسماعیلی، مدیرکل برنامهریزی و آموزشهای هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ریشهها، اهداف و دستاوردهای دوره اول المپیاد و برنامههای دور دوم بررسی میشود. او از ضرورت پیوند آموزش و شناسایی نخبگان سخن میگوید و توضیح میدهد چگونه این رویداد با تمرکز بر مراکز آموزشی، ساختار لیگی و تأکید بر کار تیمی میتواند زیربنای یک جریان نخبگانی در هنر ایران شود.
در این گفتوگو همچنین به موضوعاتی از قبیل همکاری با نهادها، استانداردسازی آموزش، کارت صلاحیت تدریس، عدالت آموزشی و بهرهگیری از فناوریهای نوین در آموزش هنر پرداخته شده است و نگاهی واقعبینانه و امیدبخش به آینده آموزشهای هنری دارد و دعوتی به مشارکت همگانی در ساختن فردای بهتر برای همگان است. در ادامه مشروح این گفتوگو را با هم میبینیم و میخوانیم.
ایکنا ـ یکی از مهمترین پروژههای دفتر برنامهریزی و آموزشهای هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، که پروژهای بسیار موفق ارزیابی میشود، «المپیاد هنر» است. این رویداد دوره اول خود را پشت سر گذاشت و گویا دوره دوم آن در دست اجراست. توجیه اجرای چنین طرح عظیمی چه بود؟ چه دستاوردها و چشماندازهایی برای آن متصور بودهاند؟ در دوره اول به چه دستاوردهایی دست یافتید و برای دوره دوم چه برنامههایی دارید؟
در رشتههای مختلف علمی و ورزشی، رویدادهایی با عنوان «المپیاد» در سطح ملی و بینالمللی برگزار میشود که سابقهای بسیار طولانی دارد. در برخی از رشتهها، مانند فیزیک، شیمی، ادبیات و سایر زمینهها شاهد برگزاری این المپیادها هستیم. هدف اصلی چنین رویدادهایی، کشف نخبگان آن حوزه است؛ بهطوری که معمولاً شرکتکنندگان در این رویدادها، سرآمدان رشته خود محسوب میشوند و آینده آن حوزه را شکل میدهند.
در حوزه فرهنگ و هنر متأسفانه این خلأ وجود داشت و چنین رویدادی نداشتیم. با بررسی متوجه میشویم که حتی در سطح بینالمللی نیز چنین رویدادی در حوزه فرهنگ و هنر چندان مورد توجه نبوده است. بر آن شدیم تا این خلأ را پر کنیم. گرچه کار بسیار سنگین و دشواری بود، اما هدف اصلی «المپیاد هنر» این است که بتواند یک جریانسازی بزرگ در حوزه نخبگان هنر انجام دهد. یعنی از طریق این رویداد، استعدادها و نخبگان هنری که در سطح کشور فعالیت میکنند را شناسایی کنیم و حمایتهای لازم را از آنها به عمل آوریم.
ایکنا ـ نکته بعدی این است که اشاره کردید رویدادهای بسیاری در کشور برگزار میشود؛ از جمله جشنوارههای فرهنگی و هنری، به ویژه در حوزه جوانان و نوجوانان. برای مثال، جشنواره موسیقی جوان، جشنواره هنرهای تجسمی جوانان و رویدادهای متنوع دیگری داریم که برگزار میشوند. سؤال اینجاست که آیا این المپیاد حرف تازهای برای گفتن دارد و با دیگر رویدادها همپوشانی نخواهد داشت؟
تمرکز ما در این رویداد بر مراکز آموزش هنر است؛ شامل هنرستانهای هنرهای زیبا، آموزشگاههای آزاد هنری، آموزشگاههای سینمایی و مراکز مهارتی فرهنگ و هنر که در این حوزه فعالیت میکنند. به عبارت دیگر، پایه و اساس این رویداد را آموزش قرار دادهایم. شرکت در آن برای افرادی است که به عنوان خروجیهای این مراکز محسوب میشوند.
نکته بعدی وسعت این رویداد است. رویدادهای دیگر معمولاً تکرشتهای برگزار میشوند (مثلاً در حوزههای تجسمی، موسیقی یا فیلم) اما در این رویداد تقریباً سعی شده همه حوزههای هنری پوشش داده شود و طیف گستردهای از رشتهها را شامل شود.
نکته مهمتر، رویکرد تیمی این رویداد است. تمام شرکتکنندگان باید در قالب یک تیم و گروه ثبتنام کنند و این مسئله حائز اهمیت بالایی است. حتی در برخی رشتهها که ذاتاً فردی و انفرادی هستند، تأکید کردهایم که هر مرکز آموزشی باید یک تیم را معرفی کند. بنابراین، کار گروهی و اشتراکی در حوزه فرهنگ و هنر، نقطه اتکا و تمرکز اصلی این رویداد محسوب میشود.
در دوره اول، اتفاقات بسیار خوبی رقم خورد. گرچه همیشه گام اول، نقطهی آغازین است و ممکن است به تمام اهداف عالیه دست نیابد، اما بازخوردهای بسیار زیاد و مثبتی دریافت کردیم. بهطور مثال، جریانسازی فرهنگی که در همه استانها و شهرستانها ایجاد شد، بسیار حائز اهمیت بود. چراکه این رویداد به صورت لیگی برگزار میشود؛ رقابت از سطح درون آموزشگاهها و هنرستانها آغاز میشود، سپس تیمهای برگزیده در سطح استان با یکدیگر رقابت میکنند و در نهایت، تیمهای راهیافته به مرحله ملی، در یک رویداد فینال، حاضر و قهرمانان هر رشته معرفی میشوند. به این ترتیب، یک جریان فرهنگی و هنری از پایین به بالا و به صورت لیگی در سراسر کشور شکل میگیرد.
در دور دوم، سعی کردهایم نقاط ضعف دوره اول را پوشش دهیم و رویداد را در سطح کیفی بالاتری برگزار کنیم. همچنین، شاهد پیوستن نهادها و ارگانهای بیشتری بودیم. از جمله وزارت آموزش و پرورش که هنرستانهای بسیاری را تحت پوشش دارد و تمایل خود را برای مشارکت اعلام کرده بود. همچنین آموزشگاههای سینمایی زیر نظر سازمان سینمایی در این دوره حضور دارند. افزون بر این، بنیاد ملی نخبگان را به عنوان شریک راهبردی همراه خود داریم تا بتوانیم استعدادهای شناساییشده در این المپیاد را تحت حمایتهای لازم قرار دهیم و انشاءالله این همکاری در دورههای آینده نیز تداوم خواهد یافت.
ایکنا – حال این سؤال مطرح است برای کسی که میخواهد در المپیاد شرکت کند، چه جذابیتهایی ایجاد کردهاید تا علاقهمند شود و در رویداد حضور یابد؟ آیا این مشارکت به شکل دستوری به آموزشگاههای زیرمجموعه ابلاغ شده، یا اینکه انگیزهها و مشوقهایی برای جذب آنها طراحی کردهاید؟ به طور مشخص، جذابیت این رویداد برای خود هنرجو چیست؟
اولاً هیچ اجباری در کار نیست. چشمانداز ما این است که این المپیاد نیز به جایگاه و شاخصهای سایر رویدادهای شناختهشده کشور، مانند المپیادهای فیزیک، شیمی و ریاضی، برسد. البته چون در گامهای اولیه هستیم، لازم است چند دوره با کیفیت برگزار شود تا به غنای لازم دست یابد و تمام نهادهای ذیصلاح کشور، المپیاد هنر را به عنوان یکی از المپیادهای اصلی بپذیرند. در این صورت، شرکتکنندگان مورد حمایتهای ویژه قرار خواهند گرفت و به عنوان استعدادهای برتر شناسایی خواهند شد.
برنامههایی نیز برای حمایت از برگزیدگان داریم؛ از جمله فرصت حضور در رویدادهای حرفهای مانند جشنوارههای فجر. سال گذشته نیز این اتفاق محقق شد و تعدادی از برگزیدگان دوره اول در بخشهای تجسمی، تئاتر و موسیقی جشنواره فجر شرکت کردند. بنابراین مشوقهای مشخصی برای برگزیدگان در نظر گرفتهایم و انشاءالله در دورههای آینده، این حمایتها گستردهتر خواهد شد. در نهایت، چشمانداز بلندمدت ما برگزاری بینالمللی این رویداد و مشارکت کشورهای دیگر است.
ایکنا – اشاره کردید که دور دوم این رویداد را با مشارکت آموزش و پرورش و بنیاد ملی نخبگان برگزار میکنید و این برای شرکتکنندگان میتواند نویدبخش جذابیت باشد. به نظر میرسد با وجود عظمت و جذابیت کار، اطلاعرسانی چندان گسترده نبوده است. برای مثال، شرکتکنندگان در المپیادهای فیزیک یا ریاضی از ابتدا میدانند که این رویداد تا سطح جهانی پیش میرود و امکان کسب مدال دارد. همچنین میدانند که کسب مدال، مسیر ورود بدون کنکور به بهترین دانشگاهها را برایشان فراهم میکند. این جذابیتهای مشخص و شفاف است که به رویداد اعتبار و جذابیت زیادی بخشیده است. برنامه شما برای معرفی این المپیاد – با آن چشمانداز بلندمدتی که مطرح کردید و قرار گرفتن در جایگاه المپیادهای معتبری مانند فیزیک و ریاضی – چیست؟
این رویداد برای دریافت حمایت کامل نهادهایی مانند بنیاد ملی نخبگان، نیازمند احراز شرایط خاصی است. برای مثال، یکی از شروط، برگزاری موفق حداقل پنج دوره، همراه با گستره وسیع، مشارکت حداکثری و شاخصهای ملی است. با توجه به اینکه این رویداد در دومین دوره خود به سر میبرد، طبیعی است که برای دستیابی به این معیارها، نیاز به زمان و برگزاری چند دوره دیگر داشته باشد.
با این حال، به دلیل ارزش و جذابیت چشمگیر این رویداد، بنیاد ملی نخبگان در این دوره به عنوان ناظر در کنار ما حضور دارد تا روند اجرا را رصد و ارزیابی کند. پس از کسب شاخصهای مورد نظر، همانطور که اشاره فرمودید، امتیازاتی مشابه با سایر المپیادهای معتبر ـ مانند تسهیلات ورود به دانشگاه و حمایتهای نهادهای علمی و نخبگانی ـ برای برگزیدگان المپیاد هنر نیز در نظر گرفته خواهد شد
ایکنا – چه برنامههایی در خصوص آموزش قرآن برای گروه سنی دانشآموزی تاکنون اجرا شده است؟
با معاونت قرآن و عترت که متولی ویژه امور قرآنی است، همکاریهایی داریم. استانداردهای آموزشی قرآن در حال طراحی و تدوین است و با توجه به مذاکرات انجامشده با همکارانمان در مرکز عالی قرآن، این همکاری تداوم خواهد یافت.
علاوه بر این، همکاریهای فرهنگی و هنری با مساجد داریم و در قالب طرحهای مختلفی مانند «آموزش هنر برای همه»، برنامههایی را برای آموزش همگانی هنر در سراسر کشور اجرا کردهایم. در دورههای گذشته، آموزش قرآن نیز در ذیل این برنامهها و با همکاری کانونهای فرهنگی هنری مساجد ارائه میشد. با این حال، برنامهریزی تخصصی و اختصاصی آموزش قرآن، توسط خود معاونت قرآن و عترت پیگیری میشود و ما به عنوان همکار در کنار ایشان فعالیت میکنیم.
ایکنا – برای ارتقای سطح تخصصی مدرسان هنر و توسعه طرح «کارت صلاحیت تدریس» چه برنامههایی دارید؟
بحث صلاحیتسنجی مدرسان و معلمان هنر در اولویت برنامههای ما قرار دارد. طی سالهای اخیر، برنامهریزی منسجمی در این زمینه انجام شده است. شاخصهای صلاحیتسنجی مدرسان را تدوین و استانداردهای آموزشی را بازتعریف کردهایم و با همکاری نهادهای تخصصی، از جمله خانه موسیقی، مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی و دیگر مراجع ذیصلاح، صلاحیت اساتید و مدرسان هنر را بررسی و ارزیابی میکنیم.
برای افرادی که واجد شرایط شناخته شوند، کارت صلاحیت تدریس صادر میشود. تاکنون بیش از ۹ هزار کارت صلاحیت تدریس صادر شده و تعداد زیادی متقاضی نیز در نوبت ارزیابی قرار دارند. در آینده، این فرآیند را گسترش خواهیم داد و حتی در هنرستانهای هنرهای زیبا نیز اجرا میکنیم. بدین ترتیب، تمامی افرادی که قصد تدریس در این هنرستانها را دارند، ملزم به داشتن این کارت خواهند بود.
ایکنا – با آگاهی از دغدغه بالای مجموعه شما برای صلاحیتسنجی و صدور کارت تدریس و با توجه به گسترش چشمگیر تدریس موسیقی در مقایسه با گذشته، همچنان شاهد تدریس افرادی در بسیاری از آموزشگاهها هستیم که فاقد صلاحیت لازم هستند. آیا نظارت بر آموزشگاهها و بررسی صلاحیت مربیان آنها نیز در حیطه وظایف شما قرار دارد، یا صرفاً به ارزیابی داوطلبانی میپردازید که به صورت خودخوانده برای دریافت کارت مراجعه میکنند؟
یکی از شرایط نظارتی بر آموزشگاهها، رعایت بخشنامههای ابلاغی به شوراهای نظارت بر آموزشگاههای آزاد هنری در استانهاست که براساس آن، استخدام مدرسان فاقد کارت صلاحیت تدریس، ممنوع اعلام شده است. در صورت مشاهده چنین موردی در بازرسیها، با آموزشگاه متخلف برخورد خواهد شد.
به آموزشگاهها مهلت مشخصی داده شد تا نسبت به ثبتنام و معرفی مربیان فاقد کارت برای دورههای آموزشی و آزمون اقدام کنند. تنها افرادی که در این دورهها شرکت کرده و موفق به دریافت گواهی شوند، مجاز به تدریس خواهند بود. در همین راستا، گواهینامههای آموزشی ویژهای طراحی شده که به عنوان ملاک رتبهبندی آموزشگاههای آزاد هنری مورد استفاده قرار میگیرد. بر این اساس، تعداد مدرسان دارای کارت صلاحیت تدریس، یکی از شاخصهای اصلی رتبهبندی است و آموزشگاههایی که از افراد فاقد صلاحیت استفاده کنند، امتیاز منفی دریافت خواهند کرد.
ایکنا – با توجه به گسترش فراگیر فضای مجازی و رواج چشمگیر آموزش آنلاین هنر، آیا نظارت بر این حوزه نیز در حیطه وظایف شما قرار میگیرد؟
قانونی در موضوع آموزشهای هنری مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبه ۴۷۷ که مربوط به بیش از ۲۰ سال پیش است، داریم. این قانون و مصوبه را بهروزرسانی کردهایم و قرار است در شورای هنر شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز مورد بررسی قرار گیرد. یکی از مواردی که در این بهروزرسانی به آن پرداخته شده، آموزش آنلاین هنر در فضای مجازی است که دغدغه بسیاری از خانوادهها نیز هست. پرسش اصلی اینجاست که آیا فردی که آموزش میدهد، واقعاً دارای صلاحیت لازم است؟ این حق طبیعی خانوادهها و متقاضیان است که از چگونگی احراز صلاحیت مدرسان آگاه باشند.
بر این اساس، در بهروزرسانی جدید، مکانیزمی پیشبینی شده که براساس آن، کلیه فعالان آموزشی در فضای مجازی نیز ملزم به دریافت مجوز و بررسی صلاحیت خواهند بود. فضای مجازی نباید به فضایی رها شده تبدیل شود. نهادهای ذیربط در این زمینه حامی خانوادهها هستند و برنامههای منسجمی برای ساماندهی این حوزه طراحی شده است.
ایکنا – شکل و میزان تعامل و همکاری شما با وزارت آموزش و پرورش در راستای توسعه فعالیتهای هنری در مدارس چگونه است؟
در حال حاضر، ۷۰ هنرستان هنرهای زیبا در سراسر کشور فعال و هنرجویان در رشتههای مختلف هنری در آنها مشغول به تحصیل هستند. به همین دلیل، همکاری تنگاتنگی بین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت آموزش و پرورش شکل گرفته است؛ چراکه طراحی بسیاری از سرفصلها، استانداردهای ارزشیابی، شایستگیها و برنامههای آموزشی هنرستانها، نیازمند مشارکت این دو نهاد است. خوشبختانه این همکاری در طول این مدت بسیار مؤثر و مستمر بوده و جلسات متعددی به طور مرتب برگزار شده است.
از سال تحصیلی آینده، تمامی سرفصلها و استانداردهای آموزشی در حوزه فرهنگ و هنر بهروزرسانی خواهند شد. این رویداد، پس از بیش از دو دهه، اتفاقی بسیار مهم محسوب میشود. بسیاری از سرفصلها و منابع پیشین، قدیمی و بهروز نشده بودند. طی دو سال گذشته، کارگروههای تخصصی متعددی متشکل از خبرگان رشتههای مختلف فرهنگی و هنری تشکیل دادیم که نتیجه آن، تدوین یک بسته جامع از سرفصلها، منابع و استانداردهای بهروز شده آموزشی در حوزه فرهنگ و هنر خواهد بود. این روند تا پایان سال جاری در مراجع مربوطه از جمله شورای عالی آموزش و پرورش به تصویب خواهد رسید و از سال آینده اجرایی میشود.
ایکنا – آیا در حوزه ساماندهی مد و لباس و ارتباط آن با آموزش هنر، برنامه مشترکی تعریف شده است؟
با توجه به اینکه طراحی مد و لباس یکی از زیرشاخههای هنرهای تجسمی محسوب میشود و با عنوانهایی مانند «طراحی دوخت»، «طراحی لباسهای نمایشی» و سایر عناوین مشابه در هنر جای میگیرد، بسیاری از آموزشگاهها و مراکز مهارتی ما در این زمینه فعال هستند.
اخیراً عنوان دفتر به «توسعه آموزشهای فرهنگی و هنری» تغییر یافته و قرار است همه آموزشهای فرهنگی و هنری وزارتخانه ذیل این دفتر ساماندهی و برنامهریزی تخصصی شوند. قصد داریم با همکاری کارگروه تخصصی مد و لباس، در این حوزه نیز ورود و دورههای تخصصی مرتبط را ذیل آموزشهای فرهنگی و هنری برگزار کنیم. البته فعلاً شرح وظایف جدید ابلاغ نشده است. شایان ذکر است که هرگونه فعالیت جزیرهای در حوزه آموزش، اقدامی چندان هوشمندانه نخواهد بود.
ایکنا – پژوهش بخشی برجسته از فعالیتهای شماست. چه پروژههای تحقیقاتی در حوزه هنر تحت حمایت دفتر قرار گرفتهاند یا در اولویت هستند؟
در ساختار جدید مقرر شده است که پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تمامی نیازهای پژوهشی دفاتر و معاونتهای مختلف را دریافت و براساس آنها، مطالعات تحقیقاتی را اجرا کند. بر این اساس در ابتدای هر سال، نیازهای پژوهشی خود را از طریق معاونت به پژوهشگاه اعلام میکنیم و پژوهشگاه نیز با توجه به اولویتها، اقتضائات و مقدورات خود، نسبت به انجام آن پژوهشها اقدام میکند. یکی دیگر از موارد مهم، بررسی آیندهپژوهانه سیاستهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه آموزشهای فرهنگی و هنری است که در اولویت قرار دارد.
ایکنا – جایگاه فناوریهای نوینی مانند هوش مصنوعی و طراحی دیجیتال در سیاستهای آموزشی جدید شما چیست؟
اگر خود را به فناوریهای نوین مجهز نکنیم، مطمئناً از قافله عقب خواهیم ماند. رویکرد مثبت جوانان، نوجوانان و حتی کودکان ما به این فناوریها، این موضوع را به یک ضرورت تبدیل کرده است که در حوزههای فرهنگی، هنری و آموزشی، از ظرفیتهای این فناوریها بهرهبرداری کنیم. این فناوریها ممکن است تهدیدهایی نیز به همراه داشته باشند، ولی قطعاً دنیای آینده، دنیای هوش مصنوعی و فناوریهای نوین خواهد بود و چارهای جز حرکت به سمت آنها نداریم. بر این اساس، در بهروزرسانی استانداردها و سرفصلهای آموزشی که تا سال آینده به بهرهبرداری میرسد، کاربرد فناوریهای نوین و هوش مصنوعی را در تمامی سرفصلها گنجاندهایم؛ هم آموزش مستقیم این فناوریها و هم بهرهگیری از آنها در فرآیند یادگیری.
باید به سمتی حرکت کنیم که شیوههای آموزشی خود را نیز در بستر هوش مصنوعی بازتعریف کنیم. برای این منظور، پروژههایی تعریف شده که به دلیل عدم نهایی شدن، جزئیات آن در آینده اطلاعرسانی خواهد شد.
همانطور که میدانید، طرح «هنر برای همه» به صورت رایگان و در قالبهای متنوعی اجرا شد و نتایج بسیار خوبی به همراه داشت. امسال نیز این طرح را در دستور کار قرار دادیم و طی جلسهای با سازمان امور اجتماعی کشور، درخواست همکاری کردیم. در قالب یک رویکرد جدید، موضوع «آموزش سیار فرهنگ و هنر» را مطرح کردهایم تا بتوانیم این طرح را در تمام مناطق محروم کشور اجرایی کنیم. این طرح در حال بررسی است و پس از تصویب، به مرحله اجرا خواهد رسید. افزون بر این، توسعه و حمایت از مراکز آموزش هنر در سراسر کشور از دیگر برنامههای ماست.
هنرستانهای هنرهای زیبا به عنوان یکی از مهمترین مراکز آکادمیک آموزش هنر محسوب میشوند. امسال در راستای توسعه عدالت فرهنگی و آموزشی و همچنین حمایت از گسترش آموزش هنر، موفق شدیم در مناطق کمتربرخوردار مانند گچساران، میبد(یزد) و میناب(هرمزگان)، این هنرستانها را راهاندازی کنیم.
ایکنا ـ وضعیت بودجه مجموعه شما چگونه است؟
آموزش یک موضوع زیربنایی و زیرساختی است و هرگونه هزینه در این حوزه، در واقع سرمایهگذاری برای آینده محسوب میشود. بر همین اساس، بودجه حوزه آموزش از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. برای سیاستگذاری مؤثر و اجرای برنامههای کلان در این بخش، به اعتبارات کافی و مناسب نیاز داریم.
واقعیت این است که با توجه به شرایط اقتصادی کشور و تحریمهای ظالمانه، بودجه ما نیز مانند بسیاری از نهادها و سازمانها، پاسخگوی تمام برنامههای پیشبینی شده نیست. با این حال، همراهی و حمایت مجموعه وزارتخانه در این زمینه بسیار کمککننده بوده است.
خوشبختانه وضعیت بودجه در مقایسه با سالهای گذشته بهبود محسوسی داشته است؛ به ویژه بودجه بخش هنرهای زیبا که مورد توجه و حمایت جدی ما قرار دارد. در عین حال، به دنبال تأمین منابع مالی مکمل از طریق روشهای نوین مانند جذب اسپانسرها و حامیان مالی و همچنین همافزایی با دستگاهها و نهادهای دیگر هستیم تا بتوانیم کمبود اعتبارات را تا حد امکان جبران کنیم.
انتهای پیام
