درک مسئولیت و دشمن‌شناسی دو عامل جلوگیری تبدیل اعتراض به التهاب و تخریب

مهدی سجاده‌چی در گفت‌وگو با ایکنا با اشاره به آنکه عقبه، پیشینه، تاریخ عظیم تمدنِ ایران نه به روایت نویسندگان داخلی که به شهادت بسیاری از مستشرقان، سفرنامه‌نویسان و مورخان همواره با غیرت، میهن‌دوستی، نوع‌دوستی و ایستادن در برابر دشمنانی که قصد تعدی به این خاک را داشته‌اند همراه بوده است یادآور شد: این مسئله تفاوتی ندارد که ایران مورد حمله «اسکندر» پیش از ورود اسلام به کشورمان صورت گیرد که در آن میان قهرمان و سپه‌سالاری چون «آریوبرزن» رودرروی سپاه «اسکند» قرار گیرد؛ یا حمله مغول به سرزمین ما صورت گیرد که قهرمانانی چون «سربداران» برای حفظ این کیان و مردمانش در برابر دشمن صف‌آرایی کنند، از جان خود بگذرند تا هم‌وطن و هم‌زبان آنهه درنهایت آرامش و امنیت باشد.

وی با اشاره به آنکه هیچ برهه تاریخی در این سرزمین متمدن و فرهنگ‌ساز وجود ندارد که ایرانی زمام امور کشور را به دست بیگانه سپرده باشد ادامه داد: حضور، دخالت خارجی و غیرهم‌وطن برای حل مشکلات و عبور کشورمان از گردنه‌های تاریخی «خط قرمز» باور و اندیشه ایران و ایرانی بوده است.

عضو هیئت مدیره انجمن فیلمنامه‌نویسان خانه سینما با اشاره به دوران هشت سال حماسه‌سازی دفاع مقدس تا ایستادن در برابری گروهک تکفیری و تروریستی «داعش» و جنگ 12 روزه، که محور اصلی آنها مقاومت ایران در دفاع از خاک، ناموس و امنیت مردمان این سامان تا پای جان و شهادت بود خاطرنشان کرد: وقتی نام ایران به میان می‌آید دیگر تفاوتی ندارد که شما لُر، کرد، آذری و گیلک یا خراسانی، سیستان و بلوچستانی، عرب خوزستانی یا از عشایر زاگرس مرکزی باشید.

وی افزود: ایران یعنی همه اقوام، اقلیم‌ها، فرهنگ‌ها با هر گویش، روش، بینش و نگرشی که دارند؛ اما همه بر یک نام به نام وطن و سرزمین مادری و آبااجدادی خود یعنی ایران، تا پای جان هم‌قسم هستند تا از کیان و نام و تبار آن دفاع کنند.

خطای راهبردی دشمن در شناخت فرهنگ ایرانیان

سجاده‌چی با تاکید بر آنکه آن‌زمانی که غرب و اروپا در دوران سیاه «رنسانس» با نگاه متحجرانه حاکمان آن دوره تلخ‌ترین روزهای زندگی خود را سپری می‌کردند؛ مدنیت، قانون و شیوه بیان اعتراض در قالب گفت‌وگو و تعامل چتر درخشان آزادی، حفظ شانیت و کرامت انسانی بر آسمان ایران‌زمین گسترده بود تصریح کرد: امروز هم شرایط همان است و هیچ فردی منکر نبود مشکل یا عدم بیان اعتراض نیست. خود من هم به شرایط کار، معیشت و اقتصادی اعتراض دارم؛ اما همه ما در کنار به رسمیت شناختن حق اعتراض، شیوه آن را نیز در قالب رفتار مدنی، گفت‌وگو و تعامل با طرف مقابل می‌دانیم و به آن آشنا هستیم.

این عضو هیئت داوران ادوار مختلف جشنواره‌ بین‌المللی فیلم فجر با اشاره به آنکه همه ما آموخته‌ایم که اختلاف درون یک خانواده تنها و تنها توسط اعضای آن خانواده یا با حکمیت بزرگی از همان خانواده حل می‌شود و زا آن مهم‌تر زبان نرم و مبتنی بر گفت‌وگو بهترین و موفق‌ترین شیوه برای بیان اعتراض است تاکید کرد: این همان مولفه‌ای است که دشمن در خوانش فرهنگی و تمدنی ایرانیان دچار خطای راهبردی می‌شود و گمان می‌کند ایرانیان نیز مانند خود آنها تنها راه بیان اعتراض را در تخریب اموال و ایجاد التهاب اجتماعی می‌دانند. از همین روی است که برای پیشبرد منافع استعماری و منفعت‌طلبانه خود با ایجاد تفرقه و نفوذ؛ اعتراضِ آرام ایرانیان را به التهاب و تخریب رساندند.

وی با اشاره به این مسئله که از سوی دیگر مردمان ایران‌زمین، افرادی با احساسات بسیار بالا هستند و گاه ممکن است در بیان اعتراض خود شاهد غلبه این احساسات باشیم و شیوه بیان ما توام با احساسات کمی رنگ‌وبوی تندی به خود بگیرد؛ اما هیچ گاه ایرانی به سمت تخریب اموال دولتی یا اموال دیگر همشهری‌ها و هم‌وطنانش نمی‌رود، یادآور شد: آنچنان که اماکن مذهبی از هزاره‌های دور تا به امروز برای ایرانیان از جایگاه والا و قدسی برخوردار بودند؛ هیچگاه ایرانیان برای بیان اعتراض خود به سمت تخریب و آسیب به اماکن مذهبی حرکت نمی‌کنند.

نویسنده فیلمنامه «قرارگاه سری نصرت» با بیان این مهم که اگر تنها همین مؤلفه‌های آشنا با فرهنگ، تمدن و شیوه رفتاری مردمان ایرانی را کنار هم بگذارید به راحتی می‌توانید خط تمییز میان معترضان و افرادی که به دنبال تخریب و تشدید التهاب هستند را ترسیم کنید، یادآور شد: اینها شاید نکته‌هایی به ظاهر ساده باشند؛ اما چون با تاروپود فرهنگ، تمدن و منش اجتماعی ایرانیان آمیخته شده به چشم دشمن که همواره نگاهی سطحی به ایرانیان داشته نمی‌آید و سبب خطاهای شناختی او در جریان نفوذ و یا تلاش برای ایجاد کاشت بذر تفرقه و کینه می‌شود. در نهایت امر هم همان می‌شود که همیشه شاهد بودیم و آنکه دشمن شکست خورده، دست‌بسته و مغموم از این هیاهو خارج می‌شود.

این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: حاسدان و عاندان این نظام، دشمنان واقعی مردم ایران هستند و پیروزان حقیقی این رخدادها هم، ملت همیشه سرافراز؛ قهرمان؛ مقاوم؛ متحد و منجسم ایرانی بوده و خواهند بود.

لزوم دقت به تغییر مفاهیم و اصل «دشمن‌شناسی»

سجاده‌چی با اشاره به تغییر نظام‌های ارزشی و اجتماعی در بطن رویدادهای اجتماعی به سبب شرایط حاضر و به ویژه ضریب نفوذ و درصدتخریب جریان‌های رسانه‌ای که سبب تغییر برخی معانی مانند «دشمن» در عصر حاضر شده است، تصریح کرد: در گذشته نه چندان دور، دشمن هویتی کاملا آشکار داشت و از بیرون کشور به قصد هجمه و تعدی به کشور دیگر حمله می‌کرد. اما امروز پرده رسانه و پوشش جریان‌های رسانه‌ای، جنگ شناختی و جنگ روایت‌ها سبب تغییر معنای دشمن شده است. دشمنان این‌بار با بهره بردن از عده‌ای خائن، وطن‌فروش و یا ناآگاه به امیال پلید دشمن، میان مردم نفوذ می‌کند و آنها را فریب می‌دهد. اینجاست که شناخت دشمن واقعی یا همان مولفه «دشمن‌شناسی» اهمیت فوق‌العادهای پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: نمی‌توانیم منکر آن بشیوم که دشمن هم برای امیال، نیت‌ها و منافع خود دست به اقدام می‌زند و از همین رو لازم است تا میان جریان‌های نفوذی میان مردم طی همین التهاب‌های اجتماعی اخیر، مسئولان دقت بالایی داشته باشند تا دشمنان را به درستی شناسایی کنند و خط و صف آنها را از عموم و قاطبه مردم نجیب و شریف ایرانی که اعتراض مدنی و مبتنی بر گفت‌وگو را مطابق قانون اساس کشورمان حق خود می‌دانند جدا سازند تا خدای ناکرده خشک‌وتَر در این آتش مزورانه دشمن در پس نفوذ مناقان در صف معارضان با هم نسوزند.

نویسنده فیلمنامه «روز سوم» مسئله فرهنگسازی‌ و آسیب‌های عدم فرهنگ‌سازی درست بیان اعتراض به مردم به ویژه نسل جوان از سوی نهادهای متولی امر فرهنگ و دیگر سازمان‌ها و نهادهای مسئوال طی سال‌های اخیر را یکی از دلایل مخلوط شدن صف اعتراض به حق با تخریب و رفتار غیرمسئولانه سودجویان، منافقان و دشمنان به ظاهر دوست میان عموم مردم دانست.

اهمیت جامعه‌شناسی و مدیریت رفتار

سجاده‌چی در فصل دیگری از این گفت‌وگو اشاره‌ای نیز به نیروهای مسئول حفظ آرامش و ثبات در جامعه از حکمرانان دولتی تا نیروهای انتظامی داشت و گفت: در بسیاری از موارد به سبب عدم آموزش «فرهنگ مدیریت رفتار» طی چند سال اخیر در مواجهه با برخی التهاب‌های اجتماعی، شاهد سودجویی دشمنان از این مولفه بوده و هستیم. اتفاقی و مسئله‌ای که بارها از سوی جامعه‌شناسان، فرهنگ‌شناسان، پدیدارشناسان رفتاری به مسئولان دولتی و نیروی خدوم انتظامی یادآوری شده بود که آموزش فرهنگ مدیریت رفتار در زمانه حاضر که هر چشم و دوربینی منتظر کوچکترین اتفاق برای دمیدن و بزرگ کردن آنها به ویژه با دستور دشمن در این زمینه است؛ امر بسیار واجبی به شمار می‌رود.

نویسنده فیلمنامه «شهریار» ادامه داد: همچنین اصل مهم دیگر به شکل خاص به نیروهای انتظامی و برقرارکنندگان آرامش و امنیت کشور و شهر باز می‌گردد که در کنار دانش نظامی باید جامعه‌شناسی و شناخت خُلقیات و روحیات مردم را به آنها بیش از پیش یادآور می‌شدند و می‌آموختند. همین شناخت‌های جزئی اما مهم در بسیاری از موارد؛ حتی اعتراض‌های بدل به التهاب شده را با گفت‌وگوی مبتنی بر شناخت جامعه معترض، فرهنگ، اقلیم و زبان آنها بسیار سادهتر می‌کند و دیگر نیازی به ورود به بخش عملیانی هم شاید احساس نمی‌شد.

وی تصریح کرد: نیروهای امنیتی و انتظامی می‌دانند که در کنار شرح وظیفه آنها واژه «مسئولیت» برقراری امنیت و آرامش با حروف بزرگتر نوشته شده و همین «مسئولیت»، آنها را بر آن می‌دارد تا با شناخت دقیق از موقعیت، طرف مقابل و نحوه بیان اعتراض، بهترین تصمیم را برای جلوگیری از سوء‌استفاده دشمنان اتخاذ کنند.

نقش کم‌رنگ فرهنگ‌سازی توسط رسانه ملی و آموزش و پرورش

این فیلمنامه‌نویس با شاره به آنکه اما در نهایت باید این مسئله را گفت که آنگونه که شاهد بودیم چنین دست از برخوردهای مبتنی بر گفت‌وگو نیز بارها توسط عزیزان و خادمان امنیت کشور و شهر در مواجهه با هم‌وطنان و هم‌شهریان دیده شده که همین مسئله باز هم سوء‌استفاده دشمن از برخوردهای میدانی را به کمترین سطح خود کاهش می‌دهد خاطرنشان کرد: باز هم تاکید می‌کنم که بخش مهمی از این آسیب‌ها و به حاشیه کشیده شدن اعتراض‌ها به سبب عدم توجه و کم‌کاری نهادهای فرهنگی در امر فرهنگ‌سازیِ شیوه بیان اعتراض و راه‌های مبتنی بر تعامل و گفت‌وگو به ویژه برای نسل نوجوان و جوان کشور ما است. اقدامی که اگر پیش از این انجام می‌شد، امروز به حتم کمتر شاهد بهره‌ بردن دشمن از این آسیب فرهنگی در جامعه بودیم.

سجاده‌چی در پایان گفت: به اعتقاد من مهمترین آسیب در این حوزه ابتدا به رسانه ملی و بعد آموزش و پروش باز می‌گردد که در تفهیم و بیان شیوه‌های اعتراض و بیان نقد در قالب شکل مدنی، الگوهای مبتنی بر تعامل و گفت‎وگو کوتاهی کرده‌اند. بخشی از آنچه امروز به عنوان آسیب در جامعه از نبود این مهم و مولفه فرهنگی و سایه خلاء آن که سبب سوء‌استفاده دشمن شده را شاهد هستیم به شکل مستقیم به این دو نهاد تاثیرگذار در امر فرهنگ باز می‌گردد.