ضرورت نوسازی فرهنگی برای صیانت از هویت ایرانی ـ اسلامی

به گزارش ایکنا، برنامه رونمایی از سامانه آموزشی کتابخانه و موزه ملی ملک با عنوان «دارالفنون ملک»، امروز چهارم بهمن در موزه ملی ملک برگزار شد.

سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در ابتدای این مراسم با بیان اینکه نوسازی فرهنگی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای صیانت از هویت ایرانی ـ اسلامی در شرایط پرشتاب جهان معاصر است، اظهار کرد: فرهنگ اگر نتواند خود را با تحولات اجتماعی، فناوری و تغییر ذائقه نسل‌ها تطبیق دهد، به‌تدریج کارکرد اجتماعی و اثرگذاری تمدنی خود را از دست خواهد داد.

وی با تأکید بر اینکه فرهنگ یک امر ایستا و موزه‌ای نیست، افزود: فرهنگ زنده، فرهنگی است که در متن زندگی مردم جریان داشته باشد و بتواند با زبان زمانه سخن بگوید. امروز زبان نسل جدید، صرفاً زبان متن و آموزش رسمی نیست، بلکه زبان تصویر، روایت، تجربه، هنر و رسانه‌های نوین است و اگر ما نتوانیم مفاهیم عمیق فرهنگی و ارزشی خود را با این زبان منتقل کنیم، خلأیی ایجاد می‌شود که دیگران آن را پر خواهند کرد.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به تحولات جهانی در حوزه اقتصاد فرهنگ، تصریح کرد: در جهان امروز، صنایع فرهنگی و اقتصاد خلاق به گردش مالی حدود هزار و 200 میلیارد دلار رسیده‌اند و این رقم به‌روشنی نشان می‌دهد که فرهنگ، نه‌تنها عامل هویت‌ساز، بلکه یک پیشران مهم اقتصادی و ابزار قدرت نرم کشورهاست.

صالحی‌امیری ادامه داد: کشور‌هایی مانند چین با بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار درآمد از اقتصاد خلاق، ایالات متحده آمریکا با حدود ۸۰ میلیارد دلار و کره جنوبی با بیش از ۴۴ میلیارد دلار، توانسته‌اند از مسیر تولید محتوای فرهنگی، روایت‌سازی و بهره‌گیری هوشمندانه از هنر و رسانه، جایگاه خود را در معادلات جهانی تثبیت کنند. این کشور‌ها به‌خوبی درک کرده‌اند که آینده رقابت جهانی، صرفاً در عرصه اقتصاد سخت تعریف نمی‌شود، بلکه میدان اصلی رقابت، حوزه فرهنگ و معناست.

وی با اشاره به تجربه کشور‌های منطقه بیان کرد: ترکیه نمونه‌ای قابل تأمل در این زمینه است. این کشور با تمرکز هدفمند بر تولید سریال و آثار نمایشی، موفق شده است مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی خود را در قالب داستان‌های جذاب به مخاطبان منطقه‌ای و جهانی منتقل کند. نتیجه این رویکرد، آن است که امروز بخش قابل توجهی از مصرف فرهنگی خانواده‌ها در منطقه، متأثر از تولیدات رسانه‌ای ترکیه است.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با طرح این پرسش که چرا با وجود برخورداری ایران از پیشینه تمدنی غنی، سهم ما از بازار جهانی فرهنگ متناسب با ظرفیت‌هایمان نیست، گفت: ایران یکی از معدود کشور‌های جهان است که هم از میراث فرهنگی ملموس و هم از میراث ناملموس کم‌نظیری برخوردار است. ثبت ۲۹ اثر ملموس و ۲۸ اثر ناملموس در فهرست میراث جهانی یونسکو، گواهی روشن بر این واقعیت است.

صالحی‌امیری با اشاره به ثبت جهانی هنر آینه‌کاری به‌عنوان آخرین اثر ناملموس ایران، بیان کرد: آینه‌کاری تنها یک فن معماری نیست، بلکه تجلی نگاه توحیدی، نورمحور و معناگرای ایرانی ـ اسلامی است. پرسش اساسی اینجاست که چگونه می‌توان این مفاهیم عمیق را از فضای بنا‌های تاریخی به زندگی معاصر، معماری جدید، هنر‌های نوین و حتی رسانه‌های دیجیتال منتقل کرد.

وی با تأکید بر اینکه ثبت جهانی نباید به یک اقدام تشریفاتی محدود شود، تصریح کرد: ثبت جهانی آغاز یک مسئولیت است، نه پایان آن. اگر نتوانیم میراث خود را بازتولید کنیم و آن را در قالب‌های قابل فهم برای نسل جدید ارائه دهیم، این میراث به‌تدریج به حافظه‌ای دور و غیرکاربردی تبدیل خواهد شد.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در بخش دیگری از سخنان خود به تغییر الگو‌های مصرف فرهنگی نسل جوان اشاره کرد و گفت: امروز نسل جدید با فیلم، انیمیشن، هنر‌های تجسمی، بازی‌های رایانه‌ای و روایت‌های چندرسانه‌ای ارتباط برقرار می‌کند؛ بنابراین ضروری است که تولیدات فرهنگی ما از قالب‌های صرفاً آموزشی و خطابی فاصله بگیرد و به سمت تجربه‌محوری و روایت‌سازی حرکت کند.

صالحی‌امیری با اشاره به برخی اقدامات آموزشی و فرهنگی انجام‌شده در این حوزه، اظهار کرد: تنوع‌بخشی به آموزش‌های فرهنگی و تعریف صد‌ها نوع برنامه و دوره آموزشی، زمانی مؤثر خواهد بود که به خلق محصول فرهنگی منجر شود؛ محصولی که بتواند وارد زندگی مردم شود و مخاطب با آن ارتباط عاطفی و ذهنی برقرار کند.

وی در پایان سخنانش با تأکید بر نقش نوسازی فرهنگی در آینده تمدنی کشور، گفت: نوسازی فرهنگی نه به معنای گسست از گذشته، بلکه به معنای بازخوانی هوشمندانه سنت و پیوند آن با نیاز‌های امروز و فرداست. ایران ظرفیت آن را دارد که با تکیه بر فرهنگ، معنویت و خلاقیت، به یکی از بازیگران اثرگذار اقتصاد خلاق و قدرت نرم در جهان اسلام و فراتر از آن تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه این مسیر با درک صحیح از تحولات نسلی و رسانه‌ای دنبال شود.

امیر خوراکیان، مدیرعامل کتابخانه و موزه ملی ملک نیز در ادامه مراسم با اشاره به تغییر رویکرد این مجموعه در حوزه معرفی میراث فرهنگی، بیان کرد: موزه ملک در مسیر تازه‌ای گام برداشته که در آن «روایت‌گری» به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی ارتباط با مخاطب، به‌ویژه نسل جوان، مورد توجه قرار گرفته است.

وی در  ادامه از راه‌اندازی سامانه آموزشی «دارالفنون ملک» خبر داد و افزود: این سامانه با مشارکت اساتید شاخص علمی و فرهنگی کشور شکل گرفته و در امتداد نیت واقف مجموعه، مرحوم حاج حسین ملک، طراحی شده است. در وقف‌نامه ملک، بر بزرگداشت مناسبت‌های خاص مذهبی و فرهنگی در طول سال تأکید شده که ماه شعبان یکی از آن‌هاست.

خوراکیان با بیان اینکه نمایش صرف آثار تاریخی پاسخگوی نیاز مخاطب امروز نیست، تصریح کرد: تجربه‌های جدید نشان می‌دهد که مخاطبان امروز با روایت، تصویر و داستان ارتباط عمیق‌تری برقرار می‌کنند. از این‌رو، بازتعریف فرآیند موزه‌داری و پررنگ‌کردن قصه‌ها و روایت‌های تاریخی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای انتقال مؤثر فرهنگ و تاریخ به نسل جدید است.

مدیرعامل کتابخانه و موزه ملی ملک ادامه داد: روایت‌محور شدن چیدمان آثار، این امکان را فراهم می‌کند که مفاهیم تاریخی، فرهنگی و دانشی نهفته در اشیای موزه‌ای، فراتر از ویترین‌ها و به شکلی زنده و اثرگذار به مخاطب منتقل شود.

وی با اشاره به طراحی و سامان‌دهی موزه جهان‌پهلوان تختی، گفت: در این موزه، زندگی و منش یکی از چهره‌های ماندگار و افتخارآفرین ایران، محور روایت قرار گرفته و اسناد و آثار تاریخی نیز در چارچوب همین روایت سازمان‌دهی شده‌اند.

خوراکیان در بخش دیگری از سخنان خود، به تشریح اهداف سامانه آموزشی «دارالفنون ملک» پرداخت و اظهار کرد: این طرح حاصل بیش از یک سال کار پژوهشی و اجرایی است که با حمایت تولیت آستان قدس رضوی به مرحله اجرا رسیده است. نگاه ما این است که همان‌طور که آثار تاریخی نیازمند حفاظت‌اند، دانش، هنر و هویت فرهنگی نیز باید به‌صورت دقیق و مستند حفظ و منتقل شود.

وی با تأکید بر اینکه بخش مهمی از این سرمایه دانشی در اختیار اساتید و پیشکسوتان قرار دارد، افزود: اگر این دانش‌ها ثبت و منتقل نشوند، ممکن است برای نسل‌های آینده از دست بروند یا دچار افت کیفی شوند. به همین دلیل، دوره‌های آموزشی مرتبط با حوزه‌های تخصصی کتابخانه و موزه ملک شناسایی و مستندسازی شد. در این مسیر، حوزه‌هایی همچون تاریخ، نسخه‌شناسی، خط‌شناسی و هنر‌های سنتی که آثار آن‌ها در مجموعه ملک وجود دارد، مبنای طراحی دوره‌ها قرار گرفت و در نهایت ۵۵۵ دوره آموزشی تعریف شد. پس از آن، اساتید هر حوزه دعوت شدند و با ایجاد فضای استودیویی تخصصی، محتوای آموزشی به‌صورت کامل ضبط شد.

خوراکیان در انتها اعلام کرد: تاکنون بیش از ۳۳ دوره آموزشی شامل بیش از ۱۰۰ ساعت محتوای علمی و فرهنگی در سامانه «دارالفنون ملک» تولید شده است. همچنین از ابتدای سال ۱۴۰۳ تاکنون، بیش از ۲ هزار و ۲۰۰ هنرجو در دوره‌های حضوری و آموزشی این مجموعه شرکت کرده‌اند و ۷۵ استاد در فرآیند آموزش‌ها همکاری داشته‌اند.

در انتهای مراسم بعد از رونمایی از پوستر سامانه آموزشی کتابخانه و موزه ملی ملک با عنوان «دارالفنون ملک»، از تعدادی اساتید هنر‌های تجسمی تقدیر شد.