اخلاقیات اطلاع‌رسانی از منظر قرآن کریم + فیلم

آیت‌الله السید فاضل الجابری، از علمای عراق در ویدئویی اختصاصی برای ایکنا، به تبیین اخلاقیات اطلاع‌رسانی از منظر قرآن کریم پرداخت.

در ادامه متن کامل این سخنان را می‌خوانید:

به نام خداوند بخشنده مهربان. ستایش خداوند پروردگار جهانیان را و درود و سلام خداوند بر محمد و خاندان پاکش باد.

خداوند تبارک و تعالی در کتاب مقدس خود تصریح فرموده است: «یا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر فاسقی برایتان خبری آورد، آن را بررسی کنید.» در این آیه‌ مبارک، یک اصل جامع اخلاقی، بنیادی و اجتماعی تبیین شده که می‌توانیم آن را جامعه‌شناسی قرآن بنامیم. این قاعده می‌خواهد تأکید کند که شنیدن سخنان فاسق هیچ مشکلی ندارد بلکه مشکل در باور کردن سخنان فاسق بدون بررسی و بدون تحقیق است.

حرف‌های زیادی در جامعه، در خیابان‌ها، در مدارس، در رسانه‌های اجتماعی، در تلویزیون و در کانال‌های مختلف شنیده می‌شود. با این حال، اصل بر این است که هر حرفی که مبتنی بر شواهد روشن نباشد نباید آن را باور کرد. 

این آیه در واقع فراخوانی برای رهایی ذهن از پیروی کورکورانه و درخواست تکیه بر شواهد در ساختن افکار و باور کردن نظرات است. چرا قرآن کریم بر تأیید و روشن شدن اخبار تصریح می‌کند؟ فلسفه آن چیست؟  در انتهای آیه مبارکه آمده است: «أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ: مبادا از روی نادانی به قومی آسیب برسانید و سپس از آنچه انجام داده‌اید پشیمان شوید.» پشیمانی نتیجه اجتناب‌ناپذیر تکیه بر حدس و گمان صرف است؛ صرفاً شنیدن چیزی از کسی و قضاوت دیگران بر اساس آن بر اساس آن کلمه‌ای که بدون هیچ مدرک و دلیلی گفته شده است.

حتی اکنون در بحث‌های فقهی خود، به عنوان مثال روایتی را معتبر نمی‌دانیم یا به اعتبار آن اعتقاد نداریم مگر اینکه از وثاقت راوی مطمئن باشیم. راوی باید قابل اعتماد باشد تا بگوییم که آنچه نقل کرده قابل اعتماد است. اما اگر قابل اعتماد نباشد و ما از وثاقت او مطمئن نباشیم، این روایت هیچ ارزشی ندارد. آن را به دور می‌اندازیم. پس چگونه می‌توانیم یک مرد یا زن مؤمن را بر اساس سخنانی بی‌اساس از اینجا یا آنجا قضاوت کنیم؟ آیا این احمقانه نیست؟ آیا این نوعی بردگی عقل از دیگران و پیروی کورکورانه از آنها نیست؟

در عصر فناوری‌های دیجیتال که شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های تلویزیونی مختلف نماینده آن هستند، می‌بینیم که تنها یک کلیک می‌تواند منجر به ترور شخصیتی یک فرد شود. به عنوان مثال، یک پست در فضای مجازی به نظر شایعه و دروغ می‌آید و اطلاعات نادرستی را ارائه می‌دهد که به شخصیت یک مرد یا زن مؤمن ضربه می‌زند. فقط با فشار دادن دکمه اشتراک‌گذاری، من در نابودی یک خانه، یک شخصیت، یک مؤسسه، یک نهاد یا چیزی مشابه آن سهیم بوده‌ام.

عزیزان از گمان پیروی نکنید، زیرا گمان در برابر حق ارزشی ندارد و خداوند متعال هر سخنی را که انسان می‌گوید، مورد بازخواست قرار می‌دهد. «مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ: [آدمى] هيچ سخنى را به لفظ درنمى‌‏آورد مگر اينكه مراقبى آماده نزد او [آن را ضبط مى ‏كند»(آیه 18 سوره مبارکه ق)  ستایش مخصوص خداوند، پروردگار جهانیان است و درود و سلام خداوند بر محمد و خاندان پاکش باد.