حلول ماه مبارک رمضان، این ماه پرفیض و برکت، فرصتی استثنایی برای تأمل در یکی از مهمترین عبادات الهی یعنی روزه است؛ عبادتی که نه تنها در اسلام، که در تمامی ادیان آسمانی پیشینهای به بلندای تاریخ بشریت دارد و خداوند متعال در قرآن کریم بر وجوب آن تأکید فرموده است. این فریضه الهی، فراتر از یک تکلیف دینی، تمرینی برای مدیریت رفتار، کنترل هیجانات و در نهایت دستیابی به تقواست و فواید بیشمار آن، چه از جنبه روحانی و چه از جنبه جسمانی، بر هیچکس پوشیده نیست. از اینرو، شایسته است با تأمل و تعمق بیشتری به این عبادت مهم بنگریم و با انگیزهای والا برای بهرهمندی از ثمرات ارزشمند آن در این ماه عزیز، گام برداریم.
در همین راستا خبرگزاری ایکنا سلسله درسگفتارهایی با عنوان «روزه و تربیت نفس» با بیان حجتالاسلام نوید جانباز، روانشناس و مشاور خانواده تهیه کرده است. وی در این درسگفتارها از جایگاه و فلسفه روزه میگوید؛ عبادتی همزاد بشریت که نه تنها بر جسم و روح تأثیر میگذارد، که انسان را به مهار هیجانات و مدیریت رفتار دعوت میکند.
در ادامه بخش یازدهم این درسگفتار را با عنوان «مدیریت گوش، چشم و زبان» میخوانیم و میبینیم:
خداوند متعال این فرصت ارزشمند را در اختیار ما قرار داده است تا از رهگذر روزهداری و عمل به تکالیف الهی، تجربههای عمیقتر و بهتری را در زندگی خود رقم بزنیم.
در روایات اسلامی، روزه به سطوح و مراتب مختلفی تقسیم شده است. برخی افراد فقط به روزهداری در حد خودداری از خوردن و آشامیدن اکتفا میکنند؛ اما در مراتب بالاتر، روزهدار علاوه بر پرهیز از خوردن و آشامیدن، از بسیاری رفتارها و لذتهای دیگر نیز خویشتنداری میکند.
در روایات اسلامی به صراحت به این نکته اشاره شده است. برای مثال گفته شده است که «روزه چشم» آن است که انسان نگاه خود را کنترل کند و اجازه ندهد چشم او به هر منظرهای دوخته شود. «روزه زبان» نیز به این معناست که انسان گفتار خود را مدیریت کند و خویشتنداری داشته باشد؛ یعنی هر سخنی را بر زبان نیاورد، دل کسی را نشکند، غیبت نکند، سخن خلاف واقع نگوید. همچنین «روزه گوش» به این معناست که انسان هر سخنی را نشنود و برای شنیدههای خود نیز حد و مرزی قائل باشد.
در حقیقت، لازم است برای خود و برای قوای وجودی خویش ارزش قائل شویم. زمانی که انسان هیچ کنترلی بر شنیدهها، گفتهها و دیدههای خود ندارد، در واقع نشان میدهد که برای وجود خود ارزش چندانی قائل نیست. کسی که میخواهد در زندگی به نقطهای مطلوب برسد و ابعاد وجودی خود را گسترش دهد، ناگزیر باید بر رفتارهای خود مدیریت داشته باشد.
روزه در حقیقت تمرینی برای همین مدیریت رفتار است. باید این خطای شناختی را از ذهن خود دور کنیم که صرفاً با نخوردن و ننوشیدن، وظیفه روزهداری را به طور کامل انجام دادهایم. روزه با مرتبه بالاتر و کمال بیشتر آن است که انسان بتواند ابعاد مختلف وجودی خود را کنترل کند. از مسیر همین کنترل و مدیریت رفتار است که انسان میتواند به رشد و تعالی بیشتری دست پیدا کند.
برای من نیز جالب بوده است که مشاهده میکنم، روانشناسان در دنیای امروز تأکید فراوانی بر کنترل و مدیریت رفتار دارند. شاید آنها این موضوع را در چارچوب دین و آموزههای معنوی تعریف نکنند، اما به این نتیجه رسیدهاند که اگر انسان بخواهد به وضعیت مطلوب و به «خودِ آرمانی» و ایدهآل خود دست یابد، ناگزیر باید رفتارهای خود را مدیریت کند. انجام رفتارهای بیمحابا و بدون کنترل، مسیری متزلزل و نابسامان را پیش روی انسان قرار خواهد داد.
بنابراین، روزه فرصتی است برای تمرین اینکه ما بر شنیدهها، گفتارها و رفتارهای خود مسلطتر شویم و با هوشیاری و آگاهی، آنها را در چارچوبی صحیح و سازنده قرار دهیم. در چنین صورتی است که میتوانیم طعم رسیدن به نقاط مطلوب و والای زندگی را در وجود خود احساس کنیم.
انتهای پیام 
