بازتعریف لذت‌های معنوی در زندگی + فیلم

حلول ماه مبارک رمضان، این ماه پرفیض و برکت، فرصتی استثنایی برای تأمل در یکی از مهم‌ترین عبادات الهی یعنی روزه است؛ عبادتی که نه تنها در اسلام، که در تمامی ادیان آسمانی پیشینه‌ای به بلندای تاریخ بشریت دارد و خداوند متعال در قرآن کریم بر وجوب آن تأکید فرموده است. این فریضه الهی، فراتر از یک تکلیف دینی، تمرینی برای مدیریت رفتار، کنترل هیجانات و در نهایت دستیابی به تقواست و فواید بی‌شمار آن، چه از جنبه روحانی و چه از جنبه جسمانی، بر هیچ‌کس پوشیده نیست. از این‌رو، شایسته است با تأمل و تعمق بیشتری به این عبادت مهم بنگریم و با انگیزه‌ای والا برای بهره‌مندی از ثمرات ارزشمند آن در این ماه عزیز، گام برداریم.

در همین راستا خبرگزاری ایکنا سلسله درس‌گفتار‌هایی با عنوان «روزه و تربیت نفس» با بیان حجت‌الاسلام نوید جانباز، روانشناس و مشاور خانواده تهیه کرده است. وی در این درس‌گفتار‌ها از جایگاه و فلسفه روزه می‌گوید؛ عبادتی همزاد بشریت که نه تنها بر جسم و روح تأثیر می‌گذارد، که انسان را به مهار هیجانات و مدیریت رفتار دعوت می‌کند.

در ادامه دوازدهمین بخش از این درس‌گفتار را با عنوان «بازتعریف لذت‌های معنوی» می‌خوانیم و می‌بینیم:

نگاه اولیه ما به زندگی، اغلب معطوف به پاسخ‌گویی به خواسته‌ها و نیازهای جسمی و مادی است. در این مسیر، «لذت» را برای خودمان معنا می‌کنیم. اما انسان مطلوب و رشد‌یافته کسی است که بتواند تعریف متفاوت و والاتری از لذت‌های انسانی ارائه دهد. لذت انسانی، لذتی است که با روح الهی انسان تجربه می‌شود.

خوردن و آشامیدن را دیگر موجودات نیز انجام می‌دهند و اگر همراه با لذت نباشد، ادامه نخواهد یافت. رهایی از رنج‌های زیستی و بدنی، مانند زمان گرسنگی که بدن رنجی را تجربه می‌کند و حرکت برای التیام این رنج، لذتی را در وجود ما ایجاد می‌کند که به آن «انرژی روانی» می‌گویند. برای ادامه زندگی در این دنیا، ما نیازمند این لذت‌ها هستیم.

اما انسان مطلوب، رشد‌یافته و متعالی کسی است که مفهومی دیگر از این لذت‌ها را تجربه کند و رفتاری متفاوت در مسیر پاسخ به آنها داشته باشد. او می‌تواند از مسیر زندگی دنیوی خود، وضعیتی مطلوب‌تر و لذت‌هایی افزون‌تر را تجربه کند. در زندگی، نیازمندیم از این چارچوب اولیه عبور کنیم؛ یعنی زندگی خود را با پرسش‌هایی نقادانه، امروزه تحت عنوان «تفکر انتقادی» از آن یاد می‌شود، مورد نقد و بازنگری قرار دهیم؛ آیا این مسیری که تاکنون پیموده‌ام، آرامشی که تجربه کرده‌ام و لذتی که از خوابیدن و خوردن و آشامیدن برده‌ام، همه لذت‌های انسانی است؟ آیا لذت انسان محدود به همین تجربیات است؟

در وصف نعمت‌های بهشتی می‌فرماید؛ «وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ»، در آنجا لذت‌هایی تجربه می‌شود که نفس انسانی به آنها نیاز دارد. اما آیا نفس انسانی فقط همین لذت‌های محدود کنونی را تجربه خواهد کرد؟

شاید یکی از فواید مهم روزه‌داری، که در آموزه‌های دینی ما نیز بر آن تأکید شده همین باشد؛ وقتی فرد روزه‌دار، رنج محدود کردن خود در پاسخ به نیازها را تجربه می‌کند، فرح و لذتی بیشتری را حتی در همین زندگی دنیا نیز احساس خواهد کرد.

کسانی که روزه را تجربه کرده‌اند، می‌دانند که لحظات نزدیک به افطار، چقدر لذت‌بخش است. این لذت فقط یک لذت مادی و جسمی نیست؛ بلکه بعد دیگری از زندگی را برای ما آشکار می‌کند. در این تجربه درمی‌یابیم که فراتر از لذت‌های مادی، لذت‌هایی وجود دارد که می‌توانیم آنها را حس کنیم و در زندگی به آنها دست یابیم.