محمود معظمی:
«روشنایی شب» روایت امید در دل تاریکیهاست
کارگردان سریال «روشنایی شب» گفت: این مجموعه تلاش دارد با تلفیق واقعیتهای اجتماعی و درام امنیتی، داستانی پرکشش از تلاش نیروهایی روایت کند که برای حفظ امنیت جامعه در برابر تهدیدها ایستادگی میکنند.
سریالهای امنیتی در سالهای اخیر به یکی از قالبهای مهم روایت در تلویزیون تبدیل شدهاند؛ آثاری که تلاش میکنند در کنار ایجاد هیجان و تعلیق دراماتیک، بخشی از واقعیتهای پنهان و پیچیده جهان امروز را نیز به تصویر بکشند. در این میان پرداختن به موضوعاتی همچون تهدیدهای نوین، نفوذ، جنگهای ترکیبی و چالشهای اجتماعی مرتبط با آنها، میتواند مخاطب را با لایههایی از واقعیتهای کمتر دیدهشده آشنا کند.
سریال «روشنایی شب» نیز در چنین فضایی شکل گرفته و تلاش دارد روایتگر داستانهایی باشد که در مرز میان امنیت، اجتماع و زندگی روزمره جریان دارند. این مجموعه با تکیه بر ساختار روایی پرتعلیق و طراحی شخصیتهایی چندلایه، تلاش میکند مخاطب را درگیر ماجراهایی کند که در دل خود مفاهیمی همچون مسئولیتپذیری، فداکاری و تقابل خیر و شر را نیز بازتاب میدهد.
در کنار مضمون داستانی، توجه به عناصر فنی مانند فضاسازی، طراحی میزانسن، حرکت دوربین، انتخاب لوکیشنها و هدایت بازیگران نیز در شکلگیری فضای این اثر نقش مهمی داشته است. ترکیب بازیگران باسابقه با چهرههای جوان، بهرهگیری از ساختار روایی زنجیرهای و تلاش برای پیوند دادن روایت امنیتی با مسائل اجتماعی روز، از جمله ویژگیهایی است که این مجموعه را از منظر تولید و اجرا قابل توجه کرده است.
ایکنا پیرامون این سریال و جنبههای مختلف فنی و مفهومی آن با محمود معظمی، کارگردان این مجموعه گفتوگویی انجام داده که در ادامه با آن همراه میشویم.
ایکنا ـ سریال «روشنایی شب» در فضایی امنیتی روایت میشود و تلاشهای یک گروه برای مقابله با تهدیدها و حفظ امنیت جامعه را به تصویر میکشد. درباره ایده اولیه شکلگیری این مجموعه و اینکه چه دغدغههایی باعث شد به سراغ چنین سوژهای بروید توضیح دهید و بفرمایید در روایت این داستان تا چه اندازه تلاش کردید مخاطب را نسبت به آسیبها و دامهایی که ممکن است توسط جریانهای نفوذی یا تبهکارانه در جامعه ایجاد شود آگاه کنید و این مفاهیم چگونه در قالب یک روایت دراماتیک و مبتنی بر قواعد ژانر امنیتی به تصویر کشیده شده است؟
در «روشنایی شب» تلاش کردم گوشهای از فعالیتها و مجاهدتهای یک گروه امنیتی را به تصویر بکشم؛ گروهی که با پروندهها و تهدیدهای گوناگون مواجه هستند و هدف اصلیشان حفظ امنیت جامعه و خنثی کردن اهداف شومی است که از سوی دشمنان طراحی میشود. واقعیت این است که در دنیای امروز تهدیدها تنها در میدانهای آشکار اتفاق نمیافتد و گاهی در قالبهای پیچیده و پنهان وارد زندگی مردم میشود. بنابراین یکی از دغدغههای اصلی ما این بود که نشان دهیم چگونه نیروهایی هستند که شبانهروز برای حفظ امنیت مردم تلاش میکنند و بسیاری از خطرها را پیش از آنکه به مرحله بحران برسد مهار میکنند. از سوی دیگر، سعی کردیم در دل این روایت به نوعی آگاهیبخشی نیز بپردازیم. مخاطب امروز با پدیدههایی مانند نفوذ، سوءاستفادههای اقتصادی، فعالیتهای خرابکارانه یا حتی دامهایی که در فضای مجازی برای افراد طراحی میشود روبهرو است. بنابراین مهم بود که در قالب یک داستان دراماتیک، این تهدیدها را به گونهای روایت کنیم که مخاطب بتواند با آن ارتباط برقرار کند و نسبت به چنین خطراتی حساستر شود.
تمام این مفاهیم در ساختاری دراماتیک و بر اساس اصول ژانر امنیتی طراحی شد. یعنی تلاش کردیم در کنار بیان یک پیام اجتماعی و ملی، داستانی پرکشش و جذاب نیز شکل بگیرد تا مخاطب صرفاً با یک اثر شعاری مواجه نباشد، بلکه با قصهای همراه شود که هم سرگرمکننده است و هم در دل خود لایههایی از آگاهی و هشدار را دربردارد.
ایکنا ـ عنوان «روشنایی شب» نیز به نظر میرسد دارای بار معنایی و نمادین خاصی باشد. درباره مفهوم این نام و اینکه چگونه مضمون امید، ازخودگذشتگی و تقابل نور و تاریکی در ساختار داستانی سریال شکل گرفته است توضیح دهید و بفرمایید این مفاهیم چگونه در طراحی شخصیتها و مسیر دراماتیک روایت تجلی پیدا کردهاند؟
نام «روشنایی شب» در واقع استعارهای از همان امیدی است که در دل تاریکیها میدرخشد. در جهان پرآشوب و متلاطم امروز، گاهی انسانها با موقعیتهایی روبهرو میشوند که احساس ناامنی یا ناامیدی ایجاد میکند، اما در دل همین تاریکیها کسانی هستند که با فداکاری و ازخودگذشتگی مسیر درست را روشن میکنند. به همین دلیل این عنوان برای ما نمادی از همان نوری است که میتواند راهنما و دلگرمکننده باشد.
در ساختار داستانی سریال نیز این مفهوم به شکلهای مختلف حضور دارد. ما با شخصیتهایی روبهرو هستیم که برای حفظ امنیت جامعه از بسیاری از خواستههای شخصی خود میگذرند و گاهی حتی جانشان را به خطر میاندازند تا مردم در آرامش زندگی کنند. این فداکاریها همان نوری است که در دل تاریکیها معنا پیدا میکند و به نوعی پیام امید را به مخاطب منتقل میکند. از نظر دراماتیک نیز تلاش کردیم تقابل میان نور و تاریکی را در شخصیتها و موقعیتها نشان دهیم. در این مجموعه شخصیتهای کاملاً منفی و تاریک که ضدقهرمانان داستان هستند در
شخصیتهای مثبت و یا حتی شخصیتهای خاکستری قرار میگیرند. این تقابل در یک نبرد هوشمندانه و پرتعلیق شکل میگیرد که در نهایت به نوعی نمایش تقابل خیر و شر و تلاش برای حفظ بقا و امنیت کشور و انسانها تبدیل میشود.
ایکنا ـ در بسیاری از آثار امنیتی، بخشی از داستانها از واقعیتهای اجتماعی و رخدادهای واقعی الهام میگیرند. در سریال «روشنایی شب» نسبت میان واقعیت و تخیل چگونه شکل گرفته است و تا چه اندازه از مسائل و تجربههای واقعی جامعه برای شکل دادن به روایت داستانی استفاده کردهاید؟
بهطور معمول در چنین آثاری بخشی از داستان بر پایه دادهها و واقعیتهای موجود شکل میگیرد و بخشی دیگر حاصل تخیل و طراحی نویسنده و مشورت با کارشناسان متخصص در این حوزه است. در «روشنایی شب» نیز تلاش شد میان این دو بخش تعادل برقرار شود تا داستان هم باورپذیر باشد و هم از نظر دراماتیک جذابیت لازم را داشته باشد. ما نمیخواستیم صرفاً یک گزارش از واقعیت ارائه دهیم، بلکه هدف این بود که از دل واقعیتها به یک درام تاثیرگذار برسیم. برای مثال در سالهای اخیر جامعه ما با مسائلی مانند تحریمها، سوءاستفادههای اقتصادی، فعالیت برخی آقازادهها یا تأثیرات فضای مجازی بر زندگی افراد روبهرو بوده است. مخاطب ایرانی نمونههای مختلفی از این مسائل را در زندگی واقعی دیده یا درباره آن شنیده است. در داستان سریال نیز برخی از این واقعیتها الهامبخش طراحی شخصیتها و موقعیتها شدند؛ از جمله شخصیتهایی که در دام جریانهای فاسد یا شبکههای پیچیده قرار میگیرند. در نهایت همه این عناصر واقعی در قالب یک درام داستانی بازآفرینی شدند. تلاش کردیم در عین حفظ حس واقعیت، لحظات نمایشی عمیق و تاثیرگذاری خلق کنیم تا مخاطب در مواجهه با گرهها و تعلیقهای داستانی درگیر ماجرا شود. این ترکیب واقعیت و درام باعث میشود تماشاگر هم احساس آشنایی با موضوع داشته باشد و هم با یک روایت پرکشش و تاثیرگذار همراه شود.
ایکنا ـ از نظر ساختار روایی و کارگردانی، سریال «روشنایی شب» دارای پیچیدگیها و تعلیقهای متعددی است که به تدریج در طول داستان آشکار میشوند. درباره شیوه طراحی این تعلیقها، هدایت بازیگران، استفاده از میزانسن و همچنین چالشهای تولید این مجموعه توضیح دهید و بفرمایید چه عواملی به شکلگیری فضای باورپذیر و پرهیجان این اثر کمک کرده است؟
از نظر روایی تلاش کردیم داستان به گونهای طراحی شود که اجزای آن مانند حلقههای یک زنجیر به هم متصل باشند. یعنی با کشف یک سرنخ یا شخصیت جدید، بخشهای دیگری از پازل داستان نیز آشکار شود و مخاطب به تدریج به درک کاملتری از ماجرا برسد. این شیوه باعث میشود تماشاگر در هر قسمت با پرسشهای تازهای روبهرو شود و برای دنبال کردن ادامه داستان اشتیاق داشته باشد. در عین حال شخصیتهایی که در قصه حضور دارند اغلب پیچیده و چندلایه هستند و همین موضوع جذابیت روایت را بیشتر میکند.
در حوزه کارگردانی نیز رعایت اصول ژانر امنیتی برای ما بسیار مهم بود. میزانسن، حرکات دوربین، انتخاب لنز، طراحی صحنه، نورپردازی و حتی نوع حرکت بازیگران همگی باید در خدمت فضای تعلیقآمیز داستان قرار میگرفتند. گاهی یک انتخاب درست در زاویه دوربین یا نوع لنز میتواند تأثیر یک صحنه را چند برابر کند. بنابراین تلاش کردیم با طراحی دقیق این عناصر، هیجان و کشش لازم را در صحنهها ایجاد کنیم؛ بهویژه اینکه این نوع روایت الزاماً متکی به صحنههای اکشن نیست و بخش زیادی از هیجان آن از طریق تعلیق و فضاسازی شکل میگیرد. از سوی دیگر هدایت بازیگران بخش بسیار مهمی از کار بود. خوشبختانه در این پروژه بازیگران حرفهای و باتجربهای در کنار ما بودند و برای رسیدن به اجرای دقیق، بارها سکانسها را تمرین میکردیم و درباره جزئیات آن گفتوگو داشتیم. در کنار آنها بازیگران جوان و تئاتری نیز حضور داشتند و تلاش کردیم میان تجربه بازیگران حرفهای و انرژی بازیگران جوان تعادل ایجاد کنیم تا بازیها یکدست و باورپذیر باشد. البته تولید سریال با چالشهایی هم همراه بود؛ از جمله شرایط خاصی که در زمان فیلمبرداری وجود داشت و ما ناچار شدیم برخی لوکیشنها را تغییر دهیم یا دکور بسازیم. با این حال با همکاری گروه حرفهای تولید توانستیم این موانع را پشت سر بگذاریم و فضایی متنوع و قابل قبول برای روایت داستان فراهم کنیم.
ایکنا ـ یکی از نکات قابل توجه در «روشنایی شب» حضور ترکیبی از بازیگران باسابقه و چهرههای جوان است. درباره روند انتخاب بازیگران این مجموعه، معیارهایی که برای این انتخابها در نظر داشتید و همچنین تجربه همکاری با بازیگران حرفهای و معرفی چهرههای تازه در این سریال توضیح دهید.
در طول سالهایی که در حوزه سریالسازی فعالیت داشتهام این افتخار را داشتهام که با بازیگران بسیار حرفهای و درجه یکی همکاری کنم. از همان سالهایی که سریال «تکیه بر باد» را با حضور هنرمندانی مانند آقای فرامرز قریبیان و آقای مهدی فخیمزاده کار کردم تا امروز، همواره تلاش کردهام با بازیگرانی کار کنم که از نظر حرفهای در سطح بالایی قرار دارند. خوشبختانه در این سالها نوعی اعتماد متقابل میان من و بسیاری از این هنرمندان شکل گرفته و همین باعث شده دعوت من برای حضور در پروژهها را با علاقه بپذیرند. در سریال «روشنایی شب» نیز بازیگران توانمندی حضور دارند؛ از جمله خانم رؤیا نونهالی، آقای مهدی فخیمزاده، خانم خاطره اسدی، آقای پرویز فلاحیپور و دیگر بازیگران باتجربهای که هر کدام سابقه درخشانی در سینما و تلویزیون دارند. حضور چنین هنرمندانی به کیفیت کار کمک زیادی میکند، زیرا آنها با تجربه و تسلطی که دارند میتوانند شخصیتها را عمیقتر و باورپذیرتر اجرا کنند. در کنار این چهرههای شناختهشده، همیشه برای من مهم بوده که به بازیگران جوان نیز فرصت داده شود. در بسیاری از آثارم تلاش کردهام چند چهره تازه را به تلویزیون معرفی کنم تا نسل جدیدی از بازیگران وارد عرصه شوند. در «روشنایی شب» نیز همین رویکرد را دنبال کردیم و سعی شد ترکیبی از بازیگران جوان تئاتری و بازیگران حرفهای کنار هم قرار بگیرند تا هم از تجربه پیشکسوتان بهره ببریم و هم انرژی و تازگی نسل جوان به کار اضافه شود.
ایکنا ـ انتخاب بازیگران برای یک مجموعه تلویزیونی بهویژه در پروژهای پرشخصیت مانند «روشنایی شب» فرایندی پیچیده به نظر میرسد. درباره دشواریهای این مرحله، هماهنگی با بازیگران و همچنین بازخورد مخاطبان نسبت به بازیها و داستان سریال توضیح دهید و بفرمایید این مجموعه چه چشماندازی برای ادامه مسیر خود دارد؟
فرایند انتخاب بازیگر در یک سریال تلویزیونی واقعاً کار دشواری است، زیرا باید مجموعهای از عوامل مختلف را در نظر گرفت. از یک سو لازم است بازیگرانی انتخاب شوند که مخاطب ایرانی با آنها ارتباط برقرار کند و از سوی دیگر باید این بازیگران با شخصیتهای طراحیشده در داستان نیز همخوانی داشته باشند. علاوه بر این، بسیاری از بازیگران حرفهای درگیر پروژههای سینمایی، تئاتری یا سریالهای شبکه نمایش خانگی هستند و هماهنگ کردن زمان حضور آنها در یک پروژه تلویزیونی کار سادهای نیست. به همین دلیل کارگردان و تهیهکنندگان باید در مرحله پیشتولید زمان زیادی صرف مذاکره و هماهنگی کنند. خوشبختانه در این پروژه تهیهکنندگان کار، آقای بهروز مفید و آقای مصطفی رضوانی، همکاری بسیار خوبی داشتند و در زمینه دعوت از بازیگران و تنظیم قراردادها همراهی جدی با من داشتند. همین همکاری باعث شد بتوانیم ترکیب مناسبی از بازیگران حرفهای و جوان را در کنار هم داشته باشیم.
بازخورد مخاطبان نیز برای ما بسیار دلگرمکننده بوده است. حتی در مقطعی که همزمان با پخش سریال مشغول فیلمبرداری قسمتهای پایانی و میانی بودیم، بازخوردهای مثبتی از سوی مردم و مخاطبان دریافت کردیم و بسیاری از آنها پیگیر ادامه داستان بودند. این مجموعه البته ادامه خواهد داشت و بخشهای دیگری از آن نیز در حال تولید است. به نظرم داستان در ادامه با اتفاقات غافلگیرکننده و ماجراهای تازه همراه میشود و امیدوارم بتواند همچنان رضایت مخاطب ایرانی را جلب کند.
ایکنا ـ سریال «روشنایی شب» علاوه بر روایت یک داستان امنیتی، تلاش میکند به مسائل اجتماعی و دغدغههای روز جامعه نیز بپردازد. درباره اینکه چگونه تلاش کردید در دل یک روایت پرتعلیق، موضوعاتی مانند آسیبهای اجتماعی، تأثیر فضای مجازی و برخی انحرافات اقتصادی را نیز بازتاب دهید توضیح دهید و بفرمایید پرداخت به این مسائل چه نقشی در نزدیک شدن داستان به واقعیتهای زندگی مخاطبان داشته است؟
یکی از نکاتی که از ابتدا برای ما اهمیت داشت این بود که داستان صرفاً در سطح یک روایت امنیتی باقی نماند، بلکه بتواند با زندگی واقعی مردم نیز ارتباط برقرار کند. جامعه امروز با مسائل مختلفی روبهروست؛ از آسیبهای اجتماعی گرفته تا تأثیرات گسترده فضای مجازی و حتی برخی انحرافات اقتصادی که ممکن است افراد را در مسیرهای نادرست قرار دهد. ما تلاش کردیم بخشی از این دغدغهها را در دل داستان وارد کنیم تا مخاطب احساس کند با مسائلی مواجه است که در اطراف خود نیز نمونههایی از آن را دیده یا درباره آن شنیده است.
در طراحی شخصیتها و موقعیتهای داستانی نیز همین نگاه وجود داشت. برای مثال برخی شخصیتها در اثر طمع، فریب یا فشارهای اجتماعی وارد مسیرهای اشتباه میشوند و همین موضوع زمینه شکلگیری گرههای داستانی را فراهم میکند. در مقابل، شخصیتهایی نیز حضور دارند که تلاش میکنند در برابر این انحرافات بایستند و مسیر درست را انتخاب کنند. این تقابل باعث میشود داستان علاوه بر جنبه هیجانی، لایههای اجتماعی قابل تأملی هم داشته باشد. این نوع پرداخت به مسائل اجتماعی کمک میکند داستان برای مخاطب ملموستر شود. وقتی تماشاگر احساس کند اتفاقات سریال شباهتی با واقعیتهای جامعه دارد، ارتباط عاطفی بیشتری با قصه برقرار میکند و درگیر سرنوشت شخصیتها میشود. به همین دلیل تلاش کردیم تعادل مناسبی میان جذابیت دراماتیک و بازتاب واقعیتهای اجتماعی برقرار کنیم.
ایکنا ـ آثار امنیتی معمولاً نیازمند دقت فراوان در فضاسازی، طراحی صحنه و ایجاد حس واقعگرایی هستند تا مخاطب بتواند فضای داستان را باور کند. درباره اهمیت طراحی لوکیشنها، فضاسازی بصری و هماهنگی میان عوامل مختلف تولید در شکلگیری فضای سریال «روشنایی شب» توضیح دهید و بفرمایید این عناصر چگونه به باورپذیری اثر کمک کردهاند؟
فضاسازی در یک اثر نمایشی، بهویژه در سریالهایی با مضمون امنیتی، نقش بسیار مهمی در باورپذیر شدن داستان دارد. اگر لوکیشنها، طراحی صحنه و فضای بصری به درستی انتخاب نشوند، حتی بهترین داستان و بازیها هم نمیتوانند تأثیر کامل خود را بگذارند. به همین دلیل ما در مرحله پیشتولید جلسات متعددی با گروههای مختلف از جمله طراح صحنه، مدیر فیلمبرداری، طراح لباس و سایر عوامل داشتیم تا بتوانیم فضایی متناسب با حال و هوای قصه ایجاد کنیم. در این جلسات تلاش کردیم همه ایدهها و پیشنهادها شنیده شود تا به یک نگاه مشترک برسیم. وقتی گروه تولید در یک مسیر واحد حرکت کند، نتیجه کار نیز منسجمتر خواهد بود. انتخاب لوکیشنهایی که با فضای داستان همخوانی داشته باشد و در عین حال تنوع بصری ایجاد کند از جمله مواردی بود که توجه زیادی به آن داشتیم، زیرا این تنوع به جذابتر شدن روایت برای مخاطب کمک میکند.
در طول تولید با محدودیتها و چالشهایی نیز روبهرو بودیم و گاهی شرایط باعث میشد نتوانیم دقیقاً در لوکیشنهای مدنظرمان فیلمبرداری کنیم. در چنین مواقعی ناچار میشدیم به سمت ساخت دکور یا انتخاب فضاهای جایگزین برویم. با این حال تلاش کردیم با دقت در جزئیات و همکاری نزدیک میان عوامل مختلف، فضایی ایجاد کنیم که برای مخاطب قابل باور باشد و به شکلگیری یک تجربه دیداری مناسب در سریال کمک کند.
انتهای پیام 
