«تابآوری» چگونه تهاجم دشمن را به فرصت تمدنی تبدیل میکند
دانشیار گروه فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در نشست علمی «الهیات مقاومت و تابآوری»، با بازتعریف نسبت میان رنج و باورهای دینی، به واکاوی قدرت پایداری ملت ایران در برابر تهاجمات اخیر پرداخت. وی با تمایز میان «رنجِ از» (ناخواسته) و «رنجِ برای» (هدفمند)، تصریح کرد که در جهانبینی توحیدی، حتی تلخترین حوادث جنگ و فقدان رهبران، بخشی از یک مهندسی الهی و «ابتلاء» برای صعود به مراتب بالاتر است.
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین محمد جعفری؛ دانشیار گروه فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، شامگاه 30 فروردین ماه در نشست علمی «الهیات مقاومت و تابآوری» به بحث تابآوری اشاره کرد و گفت: واژه تابآوری از اساس در فیزیک مورد توجه بوده است مثلا تابآوری یک جسم در برابر فشار چقدر است؟ در بحث ما سخن از بالابردن تابآوری یک فرد است تا بتواند شرایط سختی که در زندگی برای او ایجاد میشود سپری کند.
ویکتور فرانکل روانشناس معناگرا و درمانگر که در جنگ جهانی دوم مادر و همسر خود را از دست داد و توسط نازیها زندانی شد و آسیب روحی دید از نزدیک شاهد از بین رفتن انسانهای زیادی بود. یکی دو سال بعد از جنگ جهانی دوم کتاب در مورد درمانگری نوشت و تلاش کرد تا با معنادرمانی افراد را درمان کند. سخنان این استاد حوزه به شرح زیر است:
در روششناسی شناختی و مثبتگرا این مسائل خیلی مورد توجه قرار گرفته است یعنی اگر ما بخواهیم تابآوری افراد را بالا ببریم باید شناخت افراد را بهبود ببخشیم. واژه تابآوری از اساس در فیزیک مورد توجه بوده است مثلا تابآوری یک جسم در برابر فشار چقدر است؟ در بحث ما سخن از بالابردن تابآوری یک فرد است تا بتواند شرایط سختی که در زندگی برای او ایجاد میشود سپری کند.
از بعد الهیاتی و در فضای مباحث اعتقادی ما چه زمینه و ظرفیت و فرصتی وجود دارد که میتوان از آن برای تابآوری به خصوص در عرصه جنگ بهره ببریم؟ به تعبیر دیگر اعتقادات چه بازتابی در مباحث روانشناسی و به خصوص در مسئله تابآوری و به خصوص تابآوری در عرصه جنگ دارد.
امروزه ما به بحث الهیات اجتماعی نیاز زیادی داریم که البته این رویکرد در جامعه ما در یکی دو دهه اخیر رشد کرده است و ما معتقدیم که بازتاب الهیات باید در عرصه اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و ... دیده شود. امروز نیاز به کلام سیاسی و کلام اقتصادی و اجتماعی نیاز است و بحث ما در زیر مجموعه کلام روانشناسی قرار میگیرد.
در فضای مباحث روانشناسی، گل سر سبد بحث، دستهبندی در مورد رنج به دو قسم است«رنج از» و «رنج برای»؛ رنجِ از یعنی رنج ناخواسته که از اختیار انسان بیرون و خارج است. مانند کرونا، زلزله و سونامی و ... .
رنجِ برای، رنجی است که خود انسان آن را برای خود انتخاب میکند و متوجه خود کرده است تا به اهداف والاتر و لذات بالاتر دست یابد مثلا یک کسی که قصد تجارت دارد در مقطعی زندگی سختی را برای خود انتخاب میکند تا با موفقیت در تجارت بتواند زندگی مرفهی رقم بزند یا رنجی که یک فرد کنکوری برای خود انتخاب میکند. مادری که شب و روز از رفاه خود میزند تا یک بچه تربیت کند. رنج برای چون آگاهانه و خواسته است تحمل آن آسان است.
مشاور در رنجِ از سعی میکند ذهن مراجع را نسبت به این حوادث عادی کند تا او بپذیرد و بفهمد که همه چیز جهان قابل تغییر به دست ما نیست و زندگی معجونی از شادی و تلخی و خوبی و لذت و رنج و ... است. این نوع بحث در فضای روانشناسی سکولار مرسوم است.
نسخه روانشناسی اسلامی برای رنج
البته در فضای روانشناسی اسلامی اساسا نسخه متفاوتی برای این دو رنج پیچیده میشود؛ ما معتقدیم که در نگرش الهی فرد مؤمن اساسا رنجِ از وجود ندارد و هر چه هست رنجِ برایِ است چون جهانبینی مؤمن حتی رنجهای ناخواسته را هم در راستای حکمت و علم الهی تعبیر و تحلیل میکند آن را هم رنج برایِ و هدفدار میداند و باور دارد هر چه ناخواسته هم برای او رخ دهد باز حکمت و تدبیر الهی پشت آن است. ما معتقدیم که افتادن یک برگ از درخت هم حکمتی دارد آیا حمله و تهاجم یک دشمن اپستینی را نباید در ذیل الهیات اسلامی تحلیل کنیم و آن را رنج برای تحلیل کنیم. شخص موحد چون همه هستی را در ذیل اراده خدا میداند همه حوادث را زیبا میداند و میبیند.
شهادت رهبری عزیز و فرماندهان و خساراتی که کشور خورد همه تلخ و جبرانناپذیر است ولی در نگاه انسان موحد، همه اینها ابتلاء و آزمایش است؛ خدا فرموده است نقص مالی، جانی، اقتصادی، ثمرات، انفسی و ... همه ابزار ابتلاء و آزمایش است، لذا نگاه موحد در این موارد هم مثبت است.
در فضای جنگ هم این نوع نگاه باید وجود داشته باشد تا تابآوری جامعه بالاتر برود. شخص موحد و مؤمن، اساسا جنگ را منفی نمیبیند؛ البته نه اینکه ما جنگ را دوست داریم و از آن استقبال میکنیم. حوادثی که در جنگ رخ میدهد برای ما تلخ است اما وقتی جنایتکاری به ما حمله کرد و قصد داشت آبرو و ناموس و سرمایه کشور را به نفع خود ببرد جنگ با او خوب هم تلقی خواهد شد.
قرآن کریم فرموده است: كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ؛ جنگ [با دشمن] بر شما مقرّر و لازم شده، و حال آنکه برایتان ناخوشایند است. و بسا چیزی را خوش ندارید و آن برای شما خیر است، وبسا چیزی را دوست دارید و آن برای شما بد است؛ وخدا [مصلحت شما را در همه امور] می داند و شما نمی دانید.(216 بقره). آیه فرموده است جنگ بر شما نوشته شده است ولی همه شما از جنگ بدتان میآید ولی چه بسا شما از چیزی بدتان میآید ولی برای شما خیر است و برعکس.
بینش الهیاتی قرآن در تحلیل جنگ
قرآن به ما بینش الهیاتی و معنوی برای تحلیل مسائل از جمله جنگ میدهد و میفرماید این جنگ هم در ذیل اراده الهی است و میتواند به رشد و تعالی انسان کمک کند. انسان موحد هرچند متوجه حکمت یک پدیده مانند جنگ نشود باز بر اساس اعتمادی که به خدا و حکمت او دارد امیدوار به فضل او هست و نومید نمیشود و نگاه مثبت به حوادث دارد و جنگ را هم در ذیل اراده خدا مثبت تلقی میکند ولو حکمت آن را نداند.
توجه دادن به برکات و آثار مثبت جنگ از جمله مسائلی است که باعث تابآوری یک فرد یا جامعه میشود. از جمله این برکات جداکردن صف مجاهدین و منافقین از همدیگر است. برخی بدون ترس در ایام جنگ وارد میادین شدند و هیچ هراسی هم نداشتند. امروز 30 میلیون نفر جانفدا برای کشور داریم و مجاهد در این شرایط مشخص میشود وگرنه در شرایط عادی که همه مثل هم هستند.
مقوله دیگر آزمون صبر افراد است که در آیه 153 بقره آمده و فرموده است که به صابرین بشارت بده و بعد هم صابرین را تشریح کرده است.يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ؛ ای اهل ایمان از صبر و نماز [برای حل مشکلات خود و پاک ماندن از آلودگی ها و رسیدن به رحمت حق] کمک بخواهید زیرا خدا با صابران است.)
سنت دیگر، تمحیص است؛ خداوند فرموده است جنگ برای این است که انسانها از هم متمایز شوند و قلوبشان تمحیص و خالص شود. در آیاتی فرموده است همین که شما گفتید ما ایمان آوردیم کار تمام است و خدا شما را آزمایش نمیکند؟ باید قاعد و مجاهد از هم مشخص شوند.
یا بحث شهادت که در راس آن شهادت رهبر عزیزمان را شاهد بودیم که عمر خود را صرف انقلاب کرد از جمله خواص جنگ است تا فرد به سعادت برسد؛ رهبر انقلاب اگر شهید نمیشد وفات میکرد و ایشان آن را برای خود عار میدانست؛ حضرت امیر(ع) فرمودند جهاد بابی از ابواب بهشت است که خدا آن را برای اولیاء خود باز کرده است و اگر بعد شهادتطلبی نباشد که بابی از ابواب بهشت بسته خواهد بود.
در فضای تکنیکهای تابآوری مقایسه مطلوب توصیه میشود؛ مثلا کسانی که گرفتار مصیبت میشوند عمدتا میگویند چرا من؟ چرا من خیلی از افراد را آزار میدهد؛ قرآن تکنیکی در این زمینه به نام مقایسه مطلوب دارد از جمله در فضای جنگ فرموده است: إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ ۚ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ. آل عمران 140؛ در نبرد احد مسلمین شکست بدی خوردند و شرایط سختی برای آنان رقم خورد. قرآن فرمود اگر برای شما اسیبی وارد شد برای آنان هم وارد شده است.؛ زندگی بالا و پایین دارد و اگر در مقطعی انسان شکست خورد مقطع رشد و پیشرفت هم وجود دارد.
مسلمین از جنگ فرار نکنید و در برابر کفار با شدت بجنگید و بدانید اگر شما در جنگ رنج و زحمت کشیدید دشمن هم گرفتار همین مسائل شده است. صهیونیستها در این مدت عمدتا در پناهگاه بودند و کشته دادند اما سانسور شده است. قرآن نگاه مثبت به ما میدهد که اگر پتروشیمی و منابع شما را زدند خودشان هم هدف قرار گرفتند.
هزینه تسلیم از مقاومت بیشتر است
نکته دیگر از تکنیکهای الهیاتی آن است که توجه میدهد اگر نجنگید آسیبها و مشکلات شما بیشتر خواهد شد؛ رهبر انقلاب همیشه میفرمودند که هزینه مقاومت به مراتب کمتر از هزینه تسلیم است. دشمنان جنایتکار قصد داشتند به کشور ما مسلط شوند و نفت و منابع را ببرند و کشور را تجزیه کنند اما وقتی مقاومت کردیم نه تنها موفق نشدند بلکه خسارت زیادی هم خوردند و هیمنه آنان فروریخت.
حضرت علی(ع) فرمودند کسی که از جنگ گریزان باشد در مورد او با بی عدالتی رفتار میشود و نه با انصاف. امروز برخی کشورها و افراد به عزت و شرافت ملت ایران غبطه میخورند و این غبطه ناشی از تحمل همین ابتلائات و سختیهای جنگ اخیر و مقاومت و تابآوری در برابر تحریم و ... است.
انتهای پیام
