چرایی گسست در شبکه علمای جهان اسلام
یک عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در نشست علمی واکاوی مواضع علمای جهان اسلام، با نقد جدی بر «فقه توجیهگر» در بدنه نخبگانی اهل سنت، معتقد است؛ سقف تفکر فقهای معاصر در سطح امنیت ملی بسته شده و از درک تمدنی مقاومت بازمانده است. وی با اشاره به خلأ «دیپلماسی شرعی» در نبرد رمضان، بر ضرورت بازنگری در رویههای سنتی تقریب تأکید کرد.
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین احمد رهدار؛ عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، شامگاه اول ارديبهشتماه در نشست علمی «گزارش تحلیلی از دیدگاههای علمای کشورهای عربی نسبت به جنگ رمضان» با اشاره به موضعگیری علمای اهل سنت و شیعه در قبال جنگ رمضان گفت: برای تبیین این موضوع، تعدادی از آقایان علما را با معیار شهرت انتخاب کردم و البته لازم است بگویم اساسا تعداد محدودی از علمای سنی در این زمینه ابزار نظر کردند.
وی افزود: اولین فرد علی قرهداغی، رئیس اتحادیه علمای مسلمین است که مرکز آن در دوحه قطر است. این مرکز توسط آقای قرضاوی تأسیس شد و تا زمان حیات رئیس آن بود اما اکنون آقای قرهداغی مسئول آن است.
رهدار ادامه داد: قرهداغی از ابتدای طوفان الاقصی مواضع خیلی خوبی گرفت و در چند فتوا نیز از مرزهای فقه سیاسی اهل تسنن عبور کرد. در بند 12 از بیانیه 16 بندی به سخنانی از حضرت امیر(ع) استناد کرد که مورد اعتراض یکی از علمای مصر قرار گرفت. قرهداغی در بحث مقاومت فردی خوشنام و دارای جهتگیری مثبت است.
رهدار بیان کرد: ایشان بعد از شروع جنگ رمضان موضعی گرفت که طرفین جنگ را محکوم کرد، یعنی ایران را به دلیل حمله به کشورهای همسایه و آمریکا و اسرائیل را به جهت حمله به ایران محکوم و بر خویشتنداری و صلح و حفظ امنیت قطر تاکيد کرد و آن را مصداق جهاد فی سبیلالله و فریضه شرعی دانست. وی در مصاحبه خود تأکید کرد کسانی که از مرزهای کشور قطر دفاع میکنند شهید هستند.
استاد حوزه علمیه با اشاره به مواضع شخصیت دیگری از علمای اهل سنت یعنی احمد الطیب؛ رئیس الازهر گفت: ایشان در مواضع خود اولا از آتشبس استقبال کرد و با صراحت از ایران خواست حملات خود علیه کشورهای عربی را متوقف کند و خویشتنداری داشته باشد و ایران را دعوت به خردورزی کرده است.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) بیان کرد: البته موضعگیری او بیشتر در ایران شنیده و پاسخ داده شد و مراجع تقلید، علما و فضلای حوزه و برخی دانشگاهیان حوزوی هم به صورت فردی و یا جمعی بیانیه صادر کردند و ضمن تقدیر از مواضع مثبت وی در مورد طوفان الاقصی به او تذکر دادند که این نوع موضعگیری دوگانه شایسته الازهر نیست به خصوص اینکه در بیانیه او هیچ محکومیتی در مورد آمریکا و اسرائیل وجود نداشت.
رهدار با اشاره به مواضع علمای سلفی عربستان و به خصوص مفتی اعظم آنها، اظهار کرد: وی (شیخ صالح فوزان) از مرزداران عربستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس تمجید کرد. البته در مورد او نقل است که وی گفته است باید منافع آمریکا هم حفظ شود که البته بعدا تکذیب کرد اما از او چنین مواضعی بعید نیست کما اینکه یکی دیگر از علمای آنان گفت که دستان ایران بریده باد.
حمایت برخی علمای اهل سنت از ایران
استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: تعدادی از علمای سنی جهان اسلام هم با صراحت از ایران دفاع کردند که در رأس آنان فقیه مقاصدی کشور مراکش است. وی مواضع وحدتی، معتدل، تمدنی و مثبت گرفت و بدون بردن نامی از حضرت علی(ع) گفت؛ ایران مظلوم و آمریکا و اسرائیل ظالم هستند و قاعده فقهی بر حمایت از مظلوم تأکید دارد.
رهدار با اشاره به مواضع قاضی حنینه با بیان اینکه وی از علمای لبنان و از مریدان و دوستان امام خمینی(ره) و امام شهید و شخصیتی مقاومتی و روشن است اظهار کرد: موضعگیری سیاسی وی از گذشته تاکنون در راستای حمایت از مقاومت لبنان و ایران است و در نبرد رمضان نیز با وجود محدودیتها و بالا بودن سن به ایران آمد و هم اکنون هم در ایران به سر میبرند. البته نسبت به سیاستهای مقاومتی ایران نقدهایی هم دارد که شاید برخی از آنها وارد نباشد و در مجموع مواضع وی از روی دلسوزی است.
رهدار بیان کرد: شخصیت دیگر عمار الطالبی، رئیس جمعیت علمای الجزایر است که بارزترین شاگردان مالک بن نبی است. جریان منتسب به وی بیانیهای صادر و با صراحت از ایران حمایت کردند و آمریکا و اسرائیل هم محکوم شدند. محمد الحسن ولد هم از علمای معروف موریتانی که دایی و پدربزرگ وی هم از علمای تراز اول موریتانی است موضعگیری صریح در حمایت از ایران انجام داد.
3 خط در تحلیل نبرد رمضان
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: قاضی حنینه در تحلیل نبرد رمضان گفت؛ ما شاهد سه خط هستیم؛ اول خط ابوهریره که ما از آن به حزب باد یا میکنیم یعنی برخی از علمای اهل سنت هستند که حزب باد هستند و اگر له یا علیه ایران موضع گرفتند خیلی نباید روی آن حساب باز کرد. خط دوم از منظر وی خط ابوموسی اشعری است که در عین متشرع بودن جاهل و فاقد تحلیل عمیق هستند و در بزنگاهها کم میآورند و عمدتا هم مخالف مقاومت هستند.
وی افزود: خط سوم را وی خط محمد بن ابی بکر نامیده است یعنی خطی که در مسیر مقاومت پایدار است و این پایداری ریشه در تربیت و آگاهی آنان دارد. این نتیجهگیری قاضی حنینه از مواضع علمای اهل سنت بود.
رهدار در تحلیل این مواضع گفت: علمای جهان اسلام اهل سنت کسانی که موضعگیری منتقدانه داشتند و هم کسانی که حامی بودند غیرشبکهای عمل میکنند و البته علمای شیعه هم واجد این ویژگی هستند. علمای اهل سنت نتوانستند شبکهای درست کنند که فصلالخطاب باشد. نهاد مشیخه الازهر مصر معمولا موضعگیری داشت ولی این نهاد جایگاه خود را از دست داده است.
استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: مجمع علمای قطر هم چندان فعال در این عرصه حاضر نشد. با کمال تأسف در بین این فقها افراد بسیار معدودی هستند که درک تمدنی از مقاومت دارند و مواجهه ایران با آمریکا و اسرائیل را هم مسئله درونی این سه کشور تلقی میکنند و وظیفه خود نمیدانند که باید در قبال این جنگ موضعگیری تمدنی و جهتبخش داشته باشند زیرا اساسا مسئله را تمدنی نمیبینند.
فقه سلطانی
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه با کمال تأسف جریان فقاهت علمای اهل سنت تاکنون نتوانسته است ظرفیت فقاهت را در لایه تمدنی ارتقا دهد، اظهار کرد: سوگمندانه همچنان در جهان اهل سنت، فقه مهمترین وصفش همان فقه سلطانی است؛ یعنی فقه، توجیهگر دستگاه حکومت است و حاضر نیست علیه آمریکا موضعی بگیرد ولو اینکه یک کشور اسلامی مورد تهاجم باشد. در نبرد رمضان نیز فقاهت سنی نتوانست جهاد فرامرزی را نظریهپردازی کند گویا سقف تفکر این فقها در سطح امنیت ملی بسته شد و هیچ کسی جز احمد عفیف نظریه جهاد فراملی را مطرح نکرد. این وضیعت موضعگیریهای علما حکایت از شکست امت اسلامی در برابر دولتهای اسلامی است.
رهدار با اشاره به رویکرد ایران در قبال علمای جهان اسلام و امت مسلمان اهل سنت، بیان کرد: جمهوری اسلامی از آغاز انقلاب تاکنون پرچم تقریب مذاهب را برافراشته است. البته مبدع این قضیه مرحوم بروجردی و شلتوت و حتی سیدجمال الدین بودند.
وی اضافه کرد: جمهوری اسلامی ایران کنفرانسهای متعدد تقریبی با حضور علمای سنی برگزار کرده و در مورد تقریب برای جهان اسلام صحبت شده است؛ اکنون که نبردی بین ایران و اسرائیل و آمریکا به وجود آمده انتظار میرود حداقل شبکه علمای اهل سنت بدانند که این نبرد تمدنی است و ایران به نمایندگی از جهان اسلام در حال مبارزه است.
انتظاری که برآورده نشد
رهدار بیان کرد: انتظار میرفت علما به صورت فردی و یا شبکهای بیانیه در محکومیت دشمنان بدهند. اگر مثلا هزار فقیه در حمایت از مقاومت بیانیه میدادند خیلی مؤثر بود.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه امت جهان اسلام و عوام از همان اول انقلاب حقانیت انقلاب را فهمیده بودند اما در حال حاضر موضوع بحث ما نیست، تصریح کرد: در نبرد رمضان، دیپلماسی ایران در لایه علمای جهان اسلام شکست خورد و به لحاظ هنجاری به نظر میرسد جمهوری اسلامی باید در ادله تقریب و هم رویه تقریب بازنگری کند.
وی تأکید کرد: ما قرار نیست از تقریب دست برداریم اما باید به گونهای محقق کنیم که مفید باشد. حتی در جنگ رمضان، جمهوری اسلامی نتوانست برای جهان سنی روایت شرعی متقن از مواجهه خود ارائه دهد که طیفی از علمای خاکستری جهان سنی جذب آن شوند. دیپلماسی ما تا حدودی روایت سیاسی متقنی ارائه کرد اما در این زمینه شاهد روایت شرعی نبودیم.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) اضافه کرد: نکته دیگر اینکه به نظر میآید جمهوری اسلامی باید در آینده گفتمان مقاومت را از سطح شیعی به جهان اسلام ارتقا دهد؛ البته ما هیچگاه دنبال شیعیسازی نبودیم، گرچه از شیعه به صورت منطقی حمایت کردیم اما به دلیل سمپاشی برخی جریانات در ایجاد اختلاف بین مسلمین و رفتار برخی مبلغان افراطی شیعه که خیلی کم هستند مانع از امتی شدن گفتمان مقاومت شده است. گفتمان مقاومت نه ایرانی و نه شیعی است و قبل از انقلاب نیز وجود داشته است.
وی اضافه کرد: ایران باید در بازآرایی گفتمان مقاومت در جهان اسلام این موضوع را مطرح کند که مسلمین را به عقبه تاریخی خودشان دعوت کنیم، زیرا در تکتک کشورهای مسلمان آشکارا ردپایی از الگوهای مقاومت اسلامی در برابر استعمارگران را شاهدیم و همان را برای آنان بازیابی کنیم و نشان دهیم آمریکا همان نقشی را امروز ایفا میکند که قبلا انگلیس و فرانسه و ... بازی میکردند.
رهدار در پایان اظهار کرد: اسناد ساخت اسرائیل توسط انگلیس و ... نیز وجود دارد، همچنین در دنیای اهل سنت کتب بسیاری در مورد ماهیت اسرائیل و آمریکا نوشته شده است. ایران باید با یک عقلانیتی زبان ارائه گفتمان مقاومت را در جهان اسلام سنی توسعه دهد تا این گفتمان صرفا شیعی فهم نشود.
انتهای پیام
